Bogacze.
Znacie ten typ.
Wypasione chaty.
Bryka na każdy dzień tygodnia.
Dresik na każdy dzień tygodnia.
Przyznajcie się.
Wy też uważacie ich za dupków.
BOGATE DUPKI
Te bogate dupki to oszuści, którzy was okradają.
Ma pan adwokata?
Coś w stylu: „Nie bierzcie jeńców albo weźcie ich na tortury.
„Albo wypalcie kumplowi z broni w twarz”.
Albo: „Szlag. Jak ten gość mógł
„zarobić 14 mln rocznie na YouTube?”.
I kolejne zakupy.
Kupiłem dużo rzeczy, w tym tego rolexa.
RODRIGUEZ NA DOPINGU
Doperzy,
którzy zwycięstwo zawdzięczają oszustwu.
Ile razy mam mówić?
Nigdy nie przyjmowałem dopingu.
Albo „Farmaceuci, którzy nie szanują Wu-Tang Clanu”.
Co takiego jest w bogactwie
i dążeniu do większych pieniędzy za wszelką cenę,
które często idzie z nim w parze?
Czy jest jakaś korelacja pomiędzy byciem bogaczem i byciem dupkiem?
A skoro o tym mowa,
to ile razy mogę użyć słowa „dupek” w programie o gospodarce?
Odpowiedź może was zaskoczyć.
Wszystkich nas łączą pieniądze.
Jestem Kal Penn. Badam bestię,
jaką jest gospodarka światowa.
Wielka bestia zwana gospodarką światową
TAJLANDIA
Skoro cały odcinek ma bazować na stereotypach,
przydałby się jakiś przykład.
Przemierzyliśmy świat w poszukiwaniu odpowiedniego okazu.
Ma na imię Justin.
WIESZ, KIM JESTEM?
Justin Ross Lee to amerykański przedsiębiorca,
którego wielką pasją jest pompowanie własnego ego
poprzez podróże pierwszą klasą
i przechwalanie się tym na Instagramie.
Spotykamy się na szampana i pedicure w jego ulubionym SPA.
Krótko mówiąc: totalny dupek.
-Zdrówko. -Chwila.
W Tajlandii tak się nie mówi.
W Nowym Jorku mówimy „L'chaim”. Tu mówi się „Chokh dī khrab”.
Wiem, co zaraz powiesz.
Nic nie powiem. Nie ufam ci.
Niech ci będzie.
Nie wiadomo, ile Justin jest wart,
wiadomo jednak, że swój biznes oparł na byciu dupkiem.
Nie chodzi wyłącznie o to, że jestem palantem, ale to pomaga.
Firmę nazwał Pretentious Pocket.
Sprzedaje poszetki o wdzięcznych nazwach, na przykład „Madoff” czy „Bateman”
ludziom, którzy patrzą na niego i myślą:
„Tak! Ja też chcę wyglądać jak ten gnojek z filmu Johna Hughesa”.
Robimy najlepsze poszetki na świecie wykonane z jedwabiu zwanego „Fuck You”.
Kupują je ludzie na całym świecie.
Jak myślisz, dlaczego?
-Nie wiem. -Dla szpanu.
Chcą być obrzydliwie pretensjonalni.
W obecnej sytuacji gospodarczej
najlepiej być bezczelnym i aroganckim.
Jeśli 49% ludzi cię uwielbia, a 51% nienawidzi,
najważniejsze jest to, że o tobie mówią.
Musisz być śmiały, pewny siebie i butny,
by się wyróżniać i odnieść sukces.
Jeśli zajmujesz się logistyką albo transportem,
musisz być jak FedEx.
Jeśli chcesz handlować prezerwatywami, bądź jak Trojan.
Jeśli to ci się nie uda, nie odniesiesz sukcesu
w swojej branży.
Jeśli ty, Kal Penn...
Jeśli ktoś, myśląc o White Castle, nie pomyśli od razu o tobie, znaczy to,
że jesteś słabym aktorem.
O to chodzi.
Jeśli ludzie pamiętają mnie tylko z filmu sprzed 12 lat,
to chyba kiepsko mi idzie.
Muszą cię mieć z tyłu głowy.
Czaję.
Rozumiem, o co ci chodzi. Pytam...
O to, jakie czynniki decydują o sukcesie?
Brak wstydu.
Naprawdę. Trzeba być gnojkiem.
Założyciele Ubera na pewno wiedzieli,
że wnerwią taksówkarzy.
Ale w roku 2018 taksówka to było za mało.
W podobny sposób Airbnb wywróciło branżę hotelarską do góry nogami.
Ten dupek może mieć rację.
Czyjś sukces w biznesie to porażka dla kogoś innego.
Uber ratuje ludzi przed grzywną za jazdę po pijanemu.
Te laski są porąbane!
A jednocześnie wykopał z rynku tysiące taksówkarzy.
Airbnb to świetny sposób na dorabianie
w zamian za to, że ludzie będą traktować twój dom jak Led Zeppelin hotele.
Gdy Mark i Star Kingowie wrócili do domu
po tym, jak wynajęli go na weekend, przeżyli szok.
Meble usmarowane majonezem i sosem barbecue,
kurczak w moich butach.
Nie da się jednak ukryć:
namieszali w branży.
MOGĄ STRACIĆ JESZCZE WIĘCEJ
Dostosuj się albo zgiń.
Jeśli nie chcesz
robić tego, w czym jesteś najlepszy,
bo masz wyrzuty sumienia,
to jesteś dinozaurem.
-Kumam. -Kal.
-Tak? -Potrzebuję wolnej dłoni.
-Jaka miękka! -Dzięki.
Super.
Obserwuj mnie na Insta.
Czad.
Zostanę otagowany na Instagramie razem z tym?
Mój cudowny fiut
jest dla mnie wzorem.
Zwykle mój Instagram wygląda tak.
NOWY JORK
Według Justina drogę do sukcesu
należy usłać ciałami rywali.
PIERDOL SIĘ, CHUJU
Osoby pozbawione empatii nazywamy
psychopatami.
Gdy pada słowo „psychopata”, myślicie o tym,
czy o tym?
Wrócimy do niego.
Jon Ronson napisał książkę
o psychopatach w biznesie.
Spotykam się z nim w eleganckim atelier krawieckim.
Naturalnym, jego zdaniem, środowisku psychopatów.
Przyszedłeś na przymiarkę?
Podobno tak robią psychopaci.
-Tak robią... -Tylko sprawdzam.
Osoby o cechach psychopatycznych
mają swoje dziwactwa. Jednym z nich
jest zamiłowanie do garniturów,
drogich i stylowych.
Chce pan zdjąć miarę?
Moje pierwsze pytanie brzmi:
KRAWIEC, SZYJE GARNITURY
ZA 4000 $
który będzie pasował do profilu psychopaty
-opisanego przez Jona? -Jasne!
Da się zrobić.
Świetnie! Pokaż nam gajer psychopaty.
Zrobimy podszewkę z lwami.
Że co?
Patrzcie tylko.
Drapieżne.
Świetne.
Drapieżniki pasują idealnie.
Prawdziwi psychopaci je uwielbiają,
bo sami się tak postrzegają.
Ich życie opiera się na pożeraniu słabszych.
Wszystko się zgadza.
Co wyróżnia psychopatę?
Istnieje 20-punktowa lista kontrolna. Opracował ją lekarz,
Robert Hare.
Był psychologiem więziennym w Kanadzie, w latach 70.
Robert Hare.
Lista opiera się
na subtelnościach i niuansach zachowań psychopaty.
LISTA KONTROLNA HARE'A
Pozorny urok, mania wielkości,
brak sumienia i empatii.
Jednak te cechy same w sobie nie czynią psychopaty.
-Chodzi o ich połączenie. -Zestaw cech.
Bardzo mnie to ciekawi.
Czy dupki szybciej się bogacą?
Czy wszyscy bogacze to dupki?
Jeśli ktoś ma smykałkę do biznesu, czy oznacza to,
że jest dupkiem albo psycholem?
Po pierwsze,
bycie dupkiem i bycie psycholem to niezupełnie to samo.
Psychopatia to kliniczna odmiana dupkowatości.
Hare powiedział mi,
że żałuje, iż pracował w więzieniach.
Wolałby pracować w salach konferencyjnych.
Doszedł bowiem do wniosku,
że 1% ludzkości to psychopaci,
ale w przypadku prezesów i biznesmenów liczba ta wzrasta do 4%.
W swojej książce
Ronson profiluje byłego prezesa Sunbeam, Ala J. Dunlapa,
który był tak bezwzględny,
że nazywano go „piłą łańcuchową”.
Al zwolnił tysiące ludzi,
podobno mówił byłej żonie, że chce spróbować ludzkiego mięsa,
nie wybrał się na pogrzeby rodziców
i zarobił miliony.
Uwielbiał dżunglę.
Czyli dupkowatość to cecha wrodzona i to dzięki niej odnosimy sukces?
Jeśli jest się prawdziwym psychopatą w pełnym tego słowa znaczeniu,
całkowicie pozbawionym empatii, czym wypełnia się tę lukę?
Bezwzględnością.
Pędem do sukcesu,
instynktem drapieżcy.
Wykorzystywaniem słabości innych.
W biznesie sukces oznacza dotarcie na szczyt.
Uważam jednak, że udziałowcy, kapitalizm pozbawiony sumienia,
nagradza ludzi za psychopatyczne cechy.
Ceni sobie bezwzględność.
Brak empatii, wyrzutów sumienia,
pozorny urok, manię wielkości.
Uważam, że teoria Hare'a słusznie zakłada,
iż łatwiej znaleźć psychopatów
wśród finansowych elit.
Mówiłeś, że pod koniec kariery żałował,
że nie pracował z biznesmenami?
Bo biznes zmienia ludzi?
Tak. Seryjny morderca
może zabić skończoną liczbę ludzi.
Tymczasem prezes firmy może zmienić obraz świata.
To, że kapitalizm nagradza dupków, jest złe.
-Zdrówko. -Na zdrowie.
Kto wymyślił ten gówniany system? Dlaczego się na niego godzimy?
PARK IM. ADAMA SMITHA
Kim jest Adam Smith?
To słynny ekonomista. Ojciec chrzestny kapitalizmu.
Baloniki! Kupujcie baloniki.
Poproszę jeden.
Pięć dolców.
Trochę drogo.
Tak pan uważa?
Tylko że nikt inny nie sprzedaje balonów.
Bierz pan.
Dobra.
Baloniastego dnia.
-Dupek! -Frajer.
Balon pękł.
Nie przyjmuję zwrotów!
Żegnam.
Balony!
4 $!
-Skurwiel. -Wszystkie kolory tęczy!
Niech rozweseli cię kolorowy balonik!
Violet, popatrz. Adam Smith nas pomści.
Ten dupek sprzedał mi drogi, kiepski produkt, bo jest chciwy.
Ale park wpuścił na rynek kolejnego dupka.
Baloniki po 4 dolary!
Teraz klient może wybrać.
Widzę, że mają państwo gust.
Zwierzątka z baloników!
Dzikie zwierzęta. 3,99 $.
Widzisz? Innowacyjność.
Balonik pękł?
Dbam o swoich klientów.
Proszę.
Gdy zorientował się, że może stracić
na słabym produkcie, zaczął produkować lepsze.
Balony osobiste.
Twoja twarz na baloniku!
Po co ci coś takiego, gdy możesz mieć spódniczkę z balonów?
Lizaki gratis!
Farby do twarzy!
Specjalne sznurki.
Zdrowy hel.
Organiczne powietrze!
-Szarlatan! -Głupek!
-Kłamca! -Drań!
No, dupki.
Już się nauczyli, że klient ceni jakość,
a oni i tak zarobią.
Kapitalizm dał wam nauczkę.
Tak. I posłał nas prosto do banku.
I tak zarabiamy kupę kasy.
Chyba zaczynam rozumieć.
Przepraszam.
Struktura kapitalizmu przekierowuje energię wszystkich tych dupków...
-Przepraszam? -Momencik.
...na dostarczanie nam lepszych towarów i usług.
Thomas Edison,
by pokonać George'a Westinghouse'a i zelektryfikować kraj,
poraził prądem słonia.
Postąpił jak psychopata.
Ale to żarówki Edisona są modne do dziś.
Przepraszam!
Halo!
Albo Henry Ford.
Bezduszny dupek i antysemita.
Ale dążąc do tego, by Model T stał w każdym garażu w USA,
zrewolucjonizował linię produkcyjną,
podnosząc jakość życia milionów ludzi.
Poproszę piwo...
Jeszcze jedno.
Jasne, proszę.
Hej, piździelcu!
Słucham pana.
Może jednak opłaca się
być dupkiem?
Dupkowatość!
Skutki uboczne:
męczenie słoni,
fotografowanie własnego członka,
negowanie niewolnictwa,
antysemityzm,
pompowanie cen leków,
atak na portiera.
Bogate dupki to inny gatunek ludzi.
Czy taki miły gość jak ja mógłby poznać arkana ich sztuki?
Zdaniem tego dupka - tak.
PREZES VAYNER X
Gary Vaynerchuk zarobił około 160 mln $,
bo jako jeden z pierwszych
zaczął handlować wódą w necie.
Moją misją jest
stworzenie największego klubu winiarskiego w USA i na świecie.
I firmy reklamowej.
Rozwalam system.
Mam spotkania z klientami.
Pełna koncentracja.
Żadnych celebryckich zagrań. Żadnych pogadanek i selfie na ulicy.
Zwykłe życie prezesa.
GONIĘ ZA LIFESTYLE'EM
Jego podejście: „nie przebieraj w środkach”
zapewniło mu grono fanów.
Naprawdę go nie znacie?
Vee to mój Jezus
Nie wszyscy go jednak kochają.
vaynerchuk ssie
Nienawidzę sukinsyna
Chcę go zapytać o jego klucz do sukcesu.
To ich problem.
Jak tylko skończy dyktować tę superważną wiadomość.
Powiedz im, że nie mamy o czym gadać.
Nie zrobię tego.
Oddzwoń i powiedz im, że powiedziałem,
że mają się walić.
Prędzej zostanę fanem Patriotów,
niż zrobię to dla nich.
Zacytuj mnie.
Spoko.
Czy ktoś uważa cię za palanta?
PREZES VEYNER MEDIA
Na pewno. Sporo przeklinam.
Dla wielu jestem
dzieciakiem z Jersey, co wiąże się z...
Żadnych takich.
Jestem z Jersey.
Bywam zuchwały i pewny siebie,
mam rozbuchane ego.
Więc jasne.
I cieszę się, gdy ci ludzie z czasem
zmieniają zdanie.
Tematem odcinka jest bezwzględność w biznesie,
a także, czy są cechy charakteru,
które warunkują sukces w biznesie
i majętność.
-Dla mnie biznes to sport. -Czaję.
Czy bywam bezwzględny? Czasem tak.
Czy muszę czasem podłożyć komuś nogę
w jakimś ważnym wyścigu,
by osiągnąć cel?
Bywa i tak.
W sporcie także liczy się spryt, prawda?
Tam się tego nie potępia.
W biznesie, na pewnym poziomie, to się także zdarza.
Trzeba się rozpychać łokciami.
U mnie ważne było to, że byłem imigrantem
i że miałem wspaniałych rodziców.
90% rodziców uczy dzieci postawy obronnej.
Mnie uczyli, jak atakować.
Moje środowisko także.
Nie miałem zbyt ciekawych perspektyw.
W szkole miałem kiepskie stopnie, jak widać.
Musiałem atakować.
Za to kocham biznes.
Prawdziwi biznesmeni i biznesmenki dążą do sukcesu.
Kapitalizm jest genialny.
Trzeba to przyznać.
Ludzie, którymi gardzę, to ci, którzy odnieśli sukces,
a potem, w pewnym wieku, znudzili się
i wykorzystują forsę, by nami manipulować.
Podaj jakieś przykłady.
To jest do bani.
Większość bogatych, starych ludzi.
W sporcie, jeśli słynny gracz z Hall of Fame
nasłucha się od kanapowych kibiców, że się „skończył”,
zakończy karierę.
Ale w biznesie ludzie postępują inaczej. Gdy się znudzą,
siedzą na swoich jachtach
i wykorzystują pieniądze, by zmienić zasady gry.
Dla mnie to frajerskie zagranie.
Skoro jesteś „kapitalistą”,
pozwól innym grać dalej.
Magic Johnson, Kobe Bryant, Shaq O'Neal
nie idą do Komisarza NBA
i nie każą mu wywalać ludzi z boiska po jednym faulu.
Nie próbują go przekupić.
A biznesmeni tak robią i to mnie oburza.
Sądziłem, że Gary nauczy mnie, jak być dupkiem,
ale gada całkiem do rzeczy.
Niezła obrona.
Po prostu lubi rywalizować.
Widzieliście to?
Kozackie zagranie. Nagraliście to?
Teraz przejmuję się zupełnie innymi dupkami.
Ludźmi, którzy się dorabiają i zmieniają zasady,
by zwalczać konkurencję.
W sporcie mówi się na to „ustawka”.
Jakby co, jest 7 do zera.
Czy w biznesie jest na to jakieś określenie?
Tak. Rent-seeking.
I nie chodzi tu wcale o żaden czynsz.
Chodzi o zjawisko, któremu dobrze działający system winien zapobiegać.
Witamy u Dupka. Ile osób?
Dwie.
Dobrze. Wręczę państwu ten brzęczyk,
państwa stolik będzie gotowy za 2-4 godziny.
To dziękujemy. Spieszy nam się.
Zjemy coś z food trucka.
Nie słyszeli państwo? W tym stanie food trucki są nielegalne.
Są niezdrowe i szkodzą środowisku.
-Naprawdę? -Nie. Ale takie jest oficjalne stanowisko.
Po prostu nie chcemy konkurencji,
więc nasz szef, Dupek, lobbował u władz, by wprowadzić ten zakaz.
Chodźmy do Richard's.
Mogą państwo to zrobić,
ale nadmienię, że kupiliśmy tę sieć restauracji
w ramach fuzji.
Wykupiliśmy wszystkie lokale w promieniu 50 mil.
To praktycznie monopol.
W takim razie sama otworzę knajpę. Idziemy.
Doceniam pani zapał, ale...
zmieniliśmy zasady.
By otworzyć restaurację,
musi pani być wykształconą kucharką,
wygrać reality show
i otrzymać prezydencki Medal Wolności.
Absurdalne bariery - to jest to!
Stuprocentowy rent-seeking. Rozumieją państwo?
Po prostu zjedzmy tutaj.
Bardzo się starają, by chronić interesy,
więc na pewno dbają o jakość.
Nieszczególnie.
Nie chodzi o to, że nam na tym nie zależy,
po prostu nie musimy.
Zerknijmy na rozkład wolnych miejsc.
Za dodatkowe 9 $ mają państwo więcej przestrzeni.
Nie potrzebujemy tego.
Usiądziemy przy normalnym stole.
Jest ryzyko, że w klasie ekonomicznej będą państwo siedzieć osobno.
Siedzenie razem to żadna innowacja,
ale zauważyliśmy, że ludzie to lubią,
więc naliczamy za to opłaty.
Mistrzyni rent-seekingu
To ja
Gdzie wasza kasa?
Dawajcie kasę
CENY NIŻSZE OD KOSZTÓW
Adam Smith szczegółowo opisuje rolę konkurencji,
ale co się dzieje z nami,
gdy dupki wykorzystują przywileje w ramach rent-seekingu i zmieniają zasady?
Nie mogę spytać o to Smitha, bo nie żyje,
więc zapytam innego Adama.
Gościa, który nie boi się patrzeć wolnemu rynkowi
prosto w jego zimną, martwą facjatę.
Guru Planet Money.
Wredny skurczybyk z radia.
Medialna menda.
Zwinie ci kasę, żebyś pojął, czym jest pieniądz fiducjarny.
Jest producentem tego programu.
Dziennikarz New Yorkera, Adam Davidson.
By ustalić, czy daną branżę toczy rak rent-seekingu,
należy zapytać: czy wkurza cię ta branża?
DZIENNIKARZ
Czy masz z tą branżą problem?
Która branża wkurza cię najbardziej?
Przychodzą mi do głowy dwie.
Linie lotnicze i sieci komórkowe.
-Obie są okropne. -Świetne przykłady.
Przecież w obu jest konkurencja. Dlaczego są tak okropne?
Konkurencja istnieje, ale i tak stosują rent-seeking.
Sieci komórkowe kupowały pasma przepustowości na aukcjach.
Niewiele firm było na nie stać.
Ty i ja nie moglibyśmy założyć sieci komórkowej
i przejąć tych pasm.
Tylko część sieci kontroluje wszystkie pasma,
więc mogą olewać klienta?
-Tak. -Kumam.
Gdy się do nich dzwoni, czas oczekiwania, zachowanie pracowników
pokazuje wyraźnie:
-nie walczą o ciebie. -Fakt.
Linie lotnicze
to ściśle uregulowana branża.
By do niej wejść, trzeba mieć ogromny kapitał.
Musisz wydać fortunę na samoloty i inne rzeczy,
opanować trasy,
załatwić stanowiska na lotniskach.
Gdy chcę się przemieścić z punktu A do B,
mam do wyboru kilka opcji. Kiepskich.
-No nie? -Tak.
Żądają od ciebie rzeczy, których by nie wymagali,
gdyby konkurencja była większa.
Czyli największe dupki,
to znaczy ludzie, którzy najbardziej szkodzą społeczeństwu,
to korporacje kontrolujące niezbędne zasoby,
które bronią nowym ludziom wstępu na rynek
stwarzania konkurencji.
Znaczy to, że branże te nie mają motywacji,
by tworzyć lepsze produkty i usługi, by zdobyć klientów.
Na dłuższą metę odbywa się to ze szkodą dla nas.
W amerykańskiej gospodarce są sektory pełne takich uprzywilejowanych graczy.
Są jednak miejsca na świecie, gdzie rent-seeking jest nie tylko dozwolony,
jest obowiązkowy.
Innymi słowy - co by było, gdyby dane państwo miało ustawy o rent-seekingu?
DUBAJ
ZJEDNOCZONE EMIRATY ARABSKIE
Przez ostatnich 30 lat
Dubaj, z niewielkiego miasteczka z zasobami ropy,
rozrósł się do ogromnego, lśniącego ośrodka biznesowego Emiratów,
w którym rzeczywistość można naginać wedle woli,
a raczej - majątku.
Spotykam się z Ibrahimem Baloushim,
jedynym tutejszym biznesmenem, który chce ze mną gadać.
Ibrahim zarabia dzięki ustawie,
która ogranicza prawa korporacji należących do obcokrajowców.
W Dubaju jest niewielka grupa biznesmenów,
która korzysta z praw o rent-seekingu,
by się obrzydliwie nachapać.
Opowiedz mi o swojej firmie.
Pomagam zakładać firmy.
Jeśli ktoś chce robić interesy w Dubaju,
załatwiamy wizy i inne procedury,
licencje, biura,
wszystko zapewniamy.
Jeśli chcesz zdobyć licencję,
musisz mieć sponsora.
51% udziałów musi należeć do obywatela ZEA,
a 49% do obcokrajowca.
Ale obcokrajowiec ma uprawnienia
do prowadzenia działalności.
Czyli 51%, ale czy to nie jest pakiet kontrolny?
Na papierze tak,
ale lokalny biznesmen nie będzie
kontrolował udziałów.
Otrzymuje tylko roczną opłatę za sponsoring.
Ile wynosi ta opłata?
Od 15 do 25 tys. dirhamów.
Ma to pomóc miejscowym biznesmenom.
Rząd chce ich wspierać,
wspierać gospodarkę,
by oni także zarabiali.
To mały kraj ze sprawną gospodarką,
który stać na wspieranie swoich obywateli.
Miejscowi niechętnie
zakładają firmy.
Więc pobierają opłaty.
Czyli to jest ich dochód?
Da się wyżyć z takich opłat
od kilku firm?
Tak.
Jeśli ma się smykałkę do biznesu...
Znam ludzi sponsorujących 60-70 firm.
Pomyśl tylko.
20 tysięcy za firmę, to razem ile?
1,5 miliona za podpisywanie papierów.
I nie trzeba...
Nic robić.
Nie musisz nic robić,
a zarabiasz.
Czego chcieć więcej?
Fajnie.
Wiecie, co nie jest fajne?
Niewolnictwo kontraktowe.
Migranci w Dubaju
Już nie jest tak miło.
Marne zarobki
To drugie oblicze rent-seekingu w Dubaju.
Poza zasadą 51/49,
państwo pobiera pieniądze od „grupy bez wyboru”,
jaką stanowi 8 mln migrantów-robotników.
Emiraty to nie raj dla migrantów
Po prawej jest śródmieście
i jedno z centrów handlowych Dubaju.
Jest ich tu ponad 80.
Dlatego miasto ma przydomek „DO BUY”, czyli „kupuj”.
KIEROWCA
Mohammad Yaqoob
to miejscowy kierowca, dobrze zorientowany w mieście.
Centrum złotnicze.
Jest tu ponad 300 sklepów ze złotem.
Suszone owoce, czekolada, daktyle.
To otwarte targowisko.
Można się targować.
Niektórzy to uwielbiają.
On także padł ofiarą dubajskiego rent-seekingu.
To jest mój dom.
Mieszkam z przyjaciółmi.
Zapraszam.
Dziękuję.
Potężny wiatrak.
Mieszka tu dziesięć osób.
To moje łóżko.
-Ładnie. -Tak.
Kto najgłośniej chrapie?
On!
Nie stać ich na własne pokoje,
bo jeden kosztuje około 6000 dirhamów.
Czyli około 2000 $.
Życie jest tu bardzo drogie.
12 lat temu Yaqoob przyjechał z Pakistanu do Dubaju,
bo obiecano mu dobrze płatną pracę kierowcy TIR-a.
Jego współlokator gotuje, a Yaqoob opowiada mi o przeszkodach,
jakie napotkał, żyjąc w Dubaju.
Przyjechałeś
na wizę turystyczną?
Nie, wizę załatwiła mi firma taksówkarska.
Agent w Pakistanie
obiecał, że będę jeździł TIR-em,
bo tym się wtedy zajmowałem.
Kierowcy dobrze zarabiają,
7-8 tysięcy dirhamów miesięcznie.
Na miejscu okazało się, że chodzi o taksówkę.
Powiedziałem, że nie chcę być taksówkarzem.
A oni na to: „Nie masz wyjścia.
„Chyba że wracasz”.
Nie mogłeś poszukać innej pracy?
Nie, ponieważ to oni
załatwili mi wizę, więc muszę dla nich pracować.
Nie mogę zmienić pracy.
Muszę odpracować 3 lata.
Jeśli chcę odejść wcześniej,
anulują wizę i wyrzucą mnie z kraju.
Czyli zostałeś zmuszony do zostania taksówkarzem.
Tak.
Nie miałeś pieniędzy na powrót.
Trzeba mieć jakąś licencję na taksówkę?
Była droga?
W Dubaju za licencję płaci się od 10 do 20 tysięcy dirhamów za licencję.
Czyli jakieś 5000 $.
Tak.
Miałem wtedy zaledwie 11 dirhamów.
Przyjaciel dał mi pieniądze
i zdobyłem licencję.
Ciekawe.
Pracowałem dla nich trzy lata,
a potem założyłem firmę.
Kupiłem jeden samochód.
Teraz, z Bożą pomocą, mam jeszcze dwa busy.
Pracuje dla mnie dwóch kierowców.
Fajnie.
Pewnie pomyślałeś sobie kiedyś:
„Dobra, koniec z taksówkami,
„wracam do ciężarówek”.
Ale tego nie zrobiłeś. Otworzyłeś firmę. Dlaczego?
Ojciec zawsze mówił:
„Pracuj u siebie.
„Nie bądź służącym.
„O nic nie proś,
„chyba że Allaha.
„Pracuj u siebie”.
Ci ojcowie.
-Rodzice rozumieją. -Właśnie!
Yaqoob odniósł sukces,
ale rent-seeking i tak go dopadnie.
Właśnie rozbudowuje firmę,
co oznacza, że będzie potrzebował miejscowego wspólnika,
zgodnie z zasadą 51/49,
czyli będzie nabijał kabzę bogatemu dupkowi, który ma skuter wodny.
Będę rozmawiał z Raimundem Soto, ekonomistą,
EKONOMISTA
byłym doradcą rządu Dubaju ds. rozwoju.
Outsider, który zna to wszystko od środka,
może swobodnie mówić o systemie,
który pozwala bogatym dupkom się bogacić
poprzez pobieranie haraczu od ubogich.
Następna stacja: World Trade Centre.
Czy to, co przydarzyło się mojemu znajomemu kierowcy,
to problem dotyczący praw człowieka,
czy też rent-seekingu?
Chodzi o prawa człowieka, rzecz jasna.
Ten kierowca, który przyjechał z Pakistanu,
bo obiecano mu pracę kierowcy TIR-a,
zapewne lepiej płatną
niż praca taksówkarza.
Jego sytuacja pozwala agentom lub sponsorom
ciągnąć zyski.
Jak to?
Załóżmy, że pracownik jest wart
100 dirhamów za godzinę.
Jeśli zapłacimy mu 50,
reszta zostaje dla nas.
Możemy tak postąpić, bo pracownik nie może
przenieść się do innej firmy, która lepiej płaci.
Tu działa rent-seeking.
Jeśli chodzi o samo zjawisko,
jakie są konsekwencje rent-seekingu?
Czy po prostu
mają zły lub dobry wpływ na gospodarkę,
czy też sprawa jest bardziej złożona?
Jeśli jesteś rent-seekerem,
który czerpie z tego duży zysk,
nie masz motywacji,
by zwiększyć wydajność.
Przez motywację rozumiem wydatki
pozwalające zachować ten zysk.
Dlatego też gospodarki grzęzną,
bo firmy nie czynią żadnych starań,
by zwiększyć wydajność,
skoro już i tak zarabiają.
Więc jak to się dzieje, że mimo rent-seekingu
gospodarka kwitnie?
Jakim cudem się rozwijamy?
Gdy patrzymy na rozwój Dubaju
i całych Emiratów
w ciągu ostatnich 25 lat,
na początku był on bardzo dynamiczny,
teraz jednak zwalnia.
Rozwijają się głównie sektory budowlane,
turystyka, usługi finansowe i logistyka,
porty i tym podobne.
Ale gdy spojrzeć na eksport,
Dubaj nic nie wytwarza,
przemysł nie istnieje.
Brak tu innowacji,
nowych projektów i produktów,
procesów i tak dalej.
Po co być kreatywnym, gdy mogę czerpać zyski
z 51/49 i zatrudniania obcokrajowców?
Dubaj szybko stał się zamożny,
ale rent-seeking na wielką skalę,
który spowodował, iż mała grupa zgromadziła fortunę,
przyczynił się do spowolnienia wzrostu gospodarczego.
W 2018 roku rząd zasugerował nawet,
iż konieczne będą zmiany przepisów dotyczących zasady 51/49,
uświadomili sobie bowiem, że gospodarka faworyzująca dupków
to kolos na glinianych nogach.
Na pewno jest lepszy sposób.
KALIFORNIA
Przemierzamy świat w poszukiwaniu
iskierki nadziei dla wszechświata rządzonego przez dupków.
Szanującego konkurencję altruisty, dobrodzieja ludzkości,
czyli dupka, którego można stawiać na piedestale.
Kogoś, kto nie byłby kutasem.
Ten żart bardzo nas bawi.
Doc Johnson z Północnego Hollywood
to jeden z czołowych producentów gadżetów dla dorosłych.
Ich sukces w biznesie przyćmiewa coś innego.
Twardy wizerunek wymarzonego miejsca pracy.
DYREKTOR OPERACYJNY
Chad wygląda jak typowy Kowalski,
ale jest geniuszem bilansów.
Jako dyrektor operacyjny zmienił firmę handlującą seks-zabawkami
w imperium warte miliony.
Sprzedaje 75 tysięcy gadżetów tygodniowo.
To, co tu widzisz, to nasze typowe produkty.
Takie rzeczy.
To już jest gotowe?
Trzeba to zapakować, ale to gotowy wyrób.
Chad przypisuje swój sukces kilku kluczowym zasadom,
które przyprawiłyby Adama Smitha o rumieńce podziwu.
Linia produkcyjna jak u Forda.
Ile tu jeszcze znajdę kapitalistycznych motywów?
Czy to są korki analne?
Nie, to są masturbatory.
Takie właśnie robiła.
Ten jest bardzo uniwersalny.
Wargi, język,
a tutaj umieszczamy element wibrujący.
Nie wierzę!
POŚWIĘCENIE DLA INNOWACJI
Doc Johnson od 30 lat słynie
z odlewów gwiazd porno.
Robiliśmy odlewy najważniejszych aktorek z branży.
Belladonny, Sashy Grey, Jenny Jameson.
Jak to działa? Płacicie im jednorazowo?
Czy tantiemy?
Większość umów mamy na tantiemy.
To pewnego rodzaju spółka.
Gdy otrzymują pieniądze od sprzedanej sztuki,
angażują się w powstawanie produktu.
WSPÓLNY INTERES
Czy ludzie nieznani w tej branży
także udostępniają swoje części ciała?
Tak, mamy produkt opracowany
na podstawie odlewu pewnego pana,
nie aktora, ale...
Hojnie obdarzonego.
Niekoniecznie.
-Był po prostu ładny. -Ładny.
Niektórym to wystarcza.
Mamy go w katalogu.
WYSOKA JAKOŚĆ
Produkujemy go od 30 lat.
To nasz wielki sukces.
-Dosłownie. -Tak.
To jest Anjani.
Specjalistka od gliny.
Odtwarzamy ludzką skórę.
Anjani pracuje u nas od 20 lat.
Jak się u niego pracuje?
Chad jest w porządku.
Traktuje mnie jak przyjaciółkę.
Pracuję tu od 20 lat, czyli jest dobrze.
WYKWALIFIKOWANI PRACOWNICY
Możesz mi powiedzieć, jaki jest przychód firmy?
Powiem ci tak: cała branża zarobi w tym roku
ponad miliard dolarów.
Są w tej branży ludzie, dzięki którym zmierza ona w ciekawym kierunku.
Dzięki konkurencji wciąż się zmieniamy.
UCZCIWA KONKURENCJA
Dobrze sobie radzicie.
Dużo zarabiacie.
Czyli bycie kutasem
gwarantuje duże zarobki i sukces w biznesie?
Wielu bogatych ludzi, których poznałem,
jest zbyt pewnych siebie.
Niektórzy faktycznie są kutasami.
Jest jednak różnica.
Co cię odróżnia?
Ja produkuję kutasy. Nie jestem kutasem.
Traktuję ludzi fair.
Dobrze wiedzieć,
że są na świecie bogacze, którzy nie są dupkami.
I jest ich więcej.
Jest wielu ludzi, którzy raczej nie są dupkami,
a jednak sprawiają, że kapitalizm służy nie tylko im,
ale i wyższemu dobru.
Wracamy do podstawowego pytania.
Czy jest jakiś związek między byciem dupkiem a byciem bogaczem?
Odpowiedź brzmi: tak.
Bycie dupkiem pomaga się wzbogacić,
a my na tym korzystamy.
Jeśli tylko w kwestii innowacji kierujesz się zasadą:
„Nie idź po trupach”.
Bo jeśli jesteś kutasem,
który tworzy system utrzymujący cię na szczycie
i niedopuszczający innych dupków,
wtedy jesteś zwykłym palantem.
Oficjalne dane: 40 razy użyłem słowa „dupek”.
Teraz już 41.
Zupa smakuje?
A gdzie są pieprzone łyżki?
Łyżki należą do kategorii premium.
O, nie. Nie będę dopłacać za łyżkę.
Wypiję ten syf prosto z michy.
Poproszę serwetkę.