Pranie brudnych pieniędzy.
PRANIE BRUDNYCH PIENIĘDZY
Co to takiego?
Załóżmy, że zarobiłem duże pieniądze dzięki działalności przestępczej.
Może jestem baronem narkotykowym albo handlarzem bronią.
Jak wydało się, że Paul Manafort wyprał 18 milionów i na co je wydał
A może lobbystą robiącym interesy z szemranymi zagranicznymi politykami.
Ważne, że moje pieniądze są brudne, bo pochodzą z przestępstwa,
więc niełatwo będzie je wydać.
Pranie brudnych pieniędzy to proces,
dzięki któremu w bankach i sklepach wyglądają na legalne.
To trudniejsze, niż się wydaje.
Diamenty najlepiej ukryć w mosznie.
Istnieje tajemny międzynarodowy system
stworzony wyłącznie po to, by przestępcy mogli wydawać pieniądze
bez ujawniania karygodnych sposobów, w jakie je zdobyli.
Mówimy o ogromnych sumach.
MILIARDY (BYĆ MOŻE BILIONY)
Większość przestępców nie jest na tyle głupia, by je wykazywać,
więc dokładnej kwoty nigdy nie poznamy.
Ale może być wyższa niż wartość światowego rynku stali.
900 MILIARDÓW DOLARÓW
A może nawet spożywczego.
1,6 BILIONA DOLARÓW
Gdzie zatem istnieje ta szara strefa?
Za wami i przed wami.
Wszędzie.
Pokażę wam, jak ją rozpoznać.
Czy wam się to podoba, czy nie, wszystkich nas łączą pieniądze.
Jestem Kal Penn i zbadam tę bestię,
jaką jest gospodarka światowa.
WIELKA BESTIA ZWANA GOSPODARKĄ ŚWIATOWĄ
Wiadomo, zbrodnia popłaca.
Ale gdzie przestępcy trzymają gotówkę?
Mają własny bank dla złych ludzi?
To raczej tajna siatka prawników
i ich księgowych sztuczek, dzięki którym brudne pieniądze pozostają w ukryciu.
Przez dekady trzymano to w tajemnicy.
Nagle w 2015 roku ujawniono niemoralne metody stosowane w branży.
NIEMCY
W Kwitach z Panamy widnieją nazwiska potężnych armatorów?
Wszystkich.
Wszystkich?
Tak, wszyscy tam są.
Jan Strozyk z Hamburga był jednym z dziennikarzy,
którzy opublikowali artykuły na temat wycieku danych finansowych
znanego też jako Kwity z Panamy.
Kwity te zdemaskowały działalność setek tysięcy tajnych firm
wykorzystywanych do ukrycia miliardów dolarów.
Jan był jednym z pierwszych, który je przeczytał.
Jestem ciekaw, jak na to trafiłeś.
Wyobrażam sobie, jak człowiek w czarnym płaszczu
z walizką przykutą kajdankami do ręki
podaje ci coś i znika we mgle.
JAN STROZYK DZIENNIKARZ ŚLEDCZY
-Jasne. -Jak to się zaczęło?
Do mojego kolegi przyszedł informator
i zapytał, czy interesują go wycieki danych.
-Jasne. -Okazało się,
że to największy wyciek danych,
z jakim prasa miała do czynienia.
Mówimy o 11 i pół milionie dokumentów.
Po raz pierwszy w historii
ktoś spoza światka zaangażowanego w pranie brudnych pieniędzy
miał okazję zobaczyć, co się tam dzieje.
Dokumenty zawierały poufne dane klientów
kancelarii prawniczej Mossack Fonseca.
Myślicie, że publikacja waszego pamiętnika narobiłaby szkód?
Ta ujawniła, w jaki sposób kancelaria pomagała prać brudne pieniądze.
Mossack Fonseca zakładała firmy,
by ich prawdziwi właściciele pozostawali anonimowi.
To tak zwane firmy fasadowe.
Jeśli masz pieniądze z wątpliwego źródła,
możesz prowadzić działalność, a nikt nie dowie się, skąd pochodzą.
Obie strony wiedzą,
że w ich wspólnym interesie leży,
by nie było wiadomo, kto za tym stoi.
-Oczywiście. -Nie pytali więc,
kto jest klientem końcowym. Po prostu zakładali firmę.
Zdarzyło im się nawet wykorzystać nazwiska z Harry'ego Pottera
i założyć firmę o nazwie Azkaban czy coś w tym stylu. Nie pamiętam.
-Nerdowskie posunięcie. -Owszem.
To kartele narkotykowe piorą pieniądze?
Kto to robi?
Prowadzili interesy z kartelami, mafią,
handlarzami bronią.
W Kwitach z Panamy
przewija się prawie 200 krajów.
Praktycznie każdy kraj na świecie
jest w to zamieszany.
-Szaleństwo. -Owszem.
Po pierwszej publikacji aresztowano wiele osób,
ale w następnych latach
będzie ich więcej.
Pewnie teraz setki osób siedzą w domu
i trzęsą się ze strachu.
Kwity z Panamy ujawniły proceder prania pieniędzy na całym świecie.
Prokuratorzy i dziennikarze przebrnęli jedynie przez czubek góry lodowej.
Chcę ustalić, jak głęboko sięga ta sprawa.
Ale jestem aktorem i prezenterem.
Nigdy nie miałem kontaktów ze światkiem
przestępczym ani narkotykowym.
Zatem...
Aby dowiedzieć się, na czym polega pranie pieniędzy,
będę potrzebował miliona dolarów.
Dzięki, Cody.
Może zastanawiacie się, co powstrzymuje aspirującego specjalistę od prania kasy
przed zabraniem tych pieniędzy i umieszczeniem ich w banku.
Przede wszystkim odcinek byłby bardzo krótki,
ale byłyby też inne konsekwencje.
Zapraszam.
Chciałbym dokonać wpłaty.
Proszę wypełnić pokwitowanie.
Milion dolarów?
Ponieważ wpłata przekracza 10 000 dolarów,
będę musiała wypełnić raport z transakcji pieniężnej.
-Ciekawe. -Tak.
Skąd pochodzą pieniądze?
Spadły mi z nieba.
Wiem, że to brzmi dziwnie, ale tak...
Tak było.
Dobrze. Będę musiała zapisać to w raporcie.
Zostanie on złożony przedstawicielom rządu federalnego.
Jasne.
Jeszcze to przemyślę i wrócę.
Jeśli nie wpłaci pan pieniędzy, będę musiała zgłosić
podejrzaną działalność.
Jakiś raport musi zostać sporządzony,
gdy nosi pan przy sobie tyle gotówki.
Będzie łatwiej, jeśli znajdę rachunek potwierdzający dokonanie sprzedaży?
Dobrze.
Dziękuję. Przemyślę to.
Amerykańskie banki muszą zgłaszać podejrzane transakcje gotówkowe.
Takie jest prawo.
Wygląda na to, że działając legalnie,
rzadko dostaje się torby pełne pieniędzy.
Amando, musimy zgłosić podejrzaną działalność.
Wszystko gra, Amando.
DZIĘKUJEMY!
Gdzie dowiem się, jak ominąć prawo?
To proste. Tam, gdzie je stanowią.
W stolicy.
W Waszyngtonie.
Właśnie tam kilku porządnych gości próbuje zapobiec wejściu w obieg kasy złych gości.
Kerry Myers to były agent FBI.
Z jednostki saperskiej przeszedł do działu zapobiegania praniu pieniędzy.
Może on pomoże mi sprawić, by moje pieniądze wyglądały niewinnie.
Nie pierwszy raz jedziesz segwayem, prawda?
Nie, gdy byłem saperem w FBI, jeździliśmy segwayami
w kombinezonach na poligon,
by nie zmęczyć się za bardzo przed zabraniem się do roboty.
FBI każde przestępstwo bada też pod kątem nieprawidłowości finansowych.
Zawsze jest jakiś czynnik finansowy.
KERRY MYERS - BYŁY SAPER FBI AUDYTOR ŚLEDCZY
PRAWNIK I OGÓLNIE KOZAK
Więc jak wyprać pieniądze?
Najlepiej tego nie rób, chyba że chcesz trafić za kratki.
Jasne.
Ale są trzy podstawowe kroki.
Umiejscowienie, maskowanie i integracja.
Umiejscowienie ma miejsce, gdy pieniądze z nielegalnej działalności
fizycznie umieszczane są w instytucji finansowej.
Maskowanie następuje, gdy pieniądze wejdą w obrót,
a przestępca przesyła je między różnymi kontami,
może nawet bankami,
by trudniej było je namierzyć, a tym samym odkryć, skąd pochodzą.
Integracja następuje,
gdy po dokonaniu licznych operacji finansowych
przestępca wypłaca pieniądze z banku
i używa ich w legalnych transakcjach.
Umiejscowienie jest najtrudniejsze,
bo prawo zaprojektowano w ten sposób, by rejestrowało umieszczanie pieniędzy
w instytucjach finansowych.
Wiem.
Chodzi o to, by umieścić je w instytucji finansowej
bez składania raportu
Agencji ds. Zapobiegania Przestępczości Skarbowej.
Pomyśl o tym jak o bibliotece. Takie raporty trzymane są w Agencji,
a policja ma dostęp do każdego raportu,
jaki kiedykolwiek wysłała jakakolwiek instytucja finansowa,
dotyczący twojej aktywności gotówkowej
albo podejrzanej aktywności w instytucji finansowej.
Jak przy tylu przepisach i raportach
pierze się pieniądze?
Zrobiłbym to pod przykrywką działalności opartej na transakcjach gotówkowych.
Idealny przykład to korporacja taksówkarska.
Rządowi bardzo trudno ocenić,
czy odbyłeś w danym dniu 10 czy 20 kursów.
Zaczynasz czerpać zyski z nielegalnej działalności,
mieszając je z tymi z legalnej
i tym samym wprowadzasz te pieniądze do obiegu.
Gdybym był bankiem, a ty korporacją taksówkarską
i każdego dnia wpłacałbyś do mnie 6000 $,
nie wydałoby mi się to podejrzane.
Nawet jeśli jednego dnia będzie to 9000 $, a drugiego 12 000 $,
mógłbym złożyć raport, ale nie wydałoby mi się to podejrzane,
bo ta konkretna korporacja
regularnie wpłacała część swojego codziennego przychodu.
Zawsze marzyłem o otwarciu centrum crossfitu dla psów.
Szkoda, że nie ma żadnego podręcznika do nauki
prania pieniędzy w działalnościach opartych na transakcjach gotówkowych.
GOTÓWKOWE BIZNESY BENA BENJAMIN ZŁO-DZIEJ: „WŁAŚCICIEL”.
Cześć, jestem Benjamin, właściciel i pomysłodawca Gotówkowych Biznesów.
Jestem profesjonalnym konsultantem i nauczę cię, jak założyć i prowadzić
biznes oparty na transakcjach gotówkowych.
PRANIE I SKŁADANIE - NAPRAWA BALONÓW OBSŁUGA LIMUZYN - SZKOLENIA SOKOŁÓW
Skąd wiem, że i ty możesz to zrobić? Bo sam mam ich kilka.
DEGUSTACJA LODÓW - EUTANAZJA DLA ZWIERZĄT ZAMIENNIKI SZCZEPIONEK
Masz czas i pieniądze?
Załóż firmę fasadową i wykorzystaj ją...
by zainwestować w nieruchomości.
Rozkwitnij jako kwiaciarz.
-Przyszedłem po orchidee. -Świetnie.
Lepiej: twoja firma może inwestować w sztukę.
Nie dosłownie, głuptasie.
Idź na aukcję.
Są anonimowe,
więc nikogo nie interesuje, skąd pochodzą pieniądze.
Kupiłem ten obraz dla mojej nowej, legalnej firmy zajmującej się sztuką.
Nie ma w tym nic podejrzanego.
Za kilka lat mogę sprzedać go w tym samym domu aukcyjnym,
a czyste pieniądze umieścić w banku.
Poznaj swój biznes i trzymaj rząd z dala od niego.
Skąd wzięła się tu ta gotówka?
Ze sprzedaży kwiatów oczywiście.
Jedynym przestępstwem są te niskie ceny.
Przyjdź do Gotówkowych Biznesów Bena.
Jedyne pytanie, które usłyszysz to: „Dlaczego zadajesz tyle pytań?”.
FLORYDA
Niektórym z tych firm
wypranie dużej gotówki zajęłoby lata.
Muszę się jej pozbyć przed końcem programu.
W Miami spotkam się z kimś, kto wie, jak szybko wyprać dużo gotówki.
Rozważano zaproponowanie mi posady sędziego.
Tak dobrze to ukrywaliśmy.
Nikt nie wiedział, że za dnia jestem adwokatem,
a w nocy piorę brudne pieniądze.
W latach 80. Humberto Aguilar prowadził podwójne życie.
Za dnia bronił przestępców w sądzie,
a piorąc ich pieniądze, stawał się jednym z nich,
również za dnia.
Póki go nie złapano i nie zamknięto na sześć lat.
Teraz muszę zadać...
ci pytanie dotyczące prania pieniędzy.
Jak to robiłeś?
W tamtych czasach
większość moich klientów przemycała kokainę.
Klient przyszedł i powiedział: „Mam problem”.
HUMBERTO AGUILAR - BYŁY ADWOKAT, SKAZANY ZA PRANIE PIENIĘDZY
Nawet dużo problemów.
Kiedy to powiedziałeś, pomyślałem:
„Spoko, brzmi dość normalnie”.
Zapytałem: „Jaki masz problem?”.
On na to: „Chodź ze mną”, a ja: „Dobra”.
Poszliśmy do magazynu.
Ogromne pomieszczenie, większe od tego, pełne pudeł.
Pytam: „Co to za problem?”, a on na to: „Otwórz pudełko”.
„Co?”. „Otwórz pudełko!”.
Więc otworzyłem. Było pełne pieniędzy.
Pytam: „To też?”, a on mówi, że tak.
Okazało się, że mamy duży problem.
Brzmiało, jakbyś miał cały magazyn...
Jeden? Pracowałem dla wielu ludzi.
Czyli to nie był...
To nie był jeden klient.
Nie.
W latach 80. Amerykanie mieli apetyt na kokainę.
A Miami było głównym punktem przerzutowym.
Interes w mieście kwitł,
a dilerzy opływali w miliardy brudnych pieniędzy.
Moi klienci chcieli używać tych pieniędzy.
Ile samochodów czy domów można kupić za gotówkę?
-Jasne. -To było wyzwanie.
-Zrozumiałe. -Opracowałem plan.
Chodziło o wyprowadzenie pieniędzy
za granicę i sprowadzenie ich tu legalnie.
Jak wyprowadzałeś pieniądze z kraju?
Łódki, które wysyłano po kokainę,
płynęły do Ameryki Południowej puste.
Pomyślałem, że je wykorzystam.
Ładowałem do nich pieniądze, a one płynęły do Ameryki Płd.
i zawijały w Panamie.
W porcie czekali uzbrojeni ludzie,
którzy mieli pilnować pieniędzy.
Gdy były już w Panamie,
trzeba było iść do banku i znaleźć bankiera.
Powoli nawiązać z nim relację.
Pytasz: „Co to za zegarek?
„Seiko?
„Mój bankier nie będzie tego nosił”.
I dajesz mu swojego rolexa.
„Bierz, jest twój”.
On patrzy i nie wierzy! Zegarek za 30 kafli, prawda?
I gość już jest twój.
Jest twój.
Mówisz: „Mam pieniądze. Chcę dokonać wpłaty”.
1. UMIEJSCOWIENIE
Chcę otworzyć konto firmowe.
Zawsze otwiera się konto firmowe. Dla firm fasadowych.
Firmy fasadowe.
To one są kluczem do prania dużej gotówki.
Istnieją tylko na papierze,
nie prowadzą żadnej działalności
poza przyjmowaniem
i obracaniem pieniędzmi bez przyciągania uwagi.
Porównajmy pranie pieniędzy do cygara.
W środku mamy pieniądze, czyli tytoń.
Na zewnątrz mamy firmę fasadową, czyli bletkę, która ukrywa tytoń.
Wszystko to w kupie trzyma zarząd naszej firmy.
Ludzie, którzy wydają się nią zarządzać,
dając ci całkowitą anonimowość.
Gdy cygaro ułoży się w opakowaniu,
trudno dostrzec, co jest w środku.
Moim pomysłem na firmę fasadową w Panamie
były burdele.
Szukałem czegoś innego, ale wpadłem na burdele.
To doskonały pomysł, bo wszyscy tam mają dokumenty.
-Kto? -Dziewczyny.
-Dobra, wytłumacz mi to. -W porządku.
Najpierw zakładasz firmę.
Kto jest właścicielem firmy? Szlag.
Te dwie panie. Mam ich dokumenty. Proszę.
Płacisz prostytutkom po 200 $ za użycie ich dokumentów.
Ich nie obchodzi, co z nimi robisz.
Dostały 200 $.
„Super. Mam 200 dolarów i nie musiałam z nikim spać”.
Nie było ryzyka, że pójdą do banku
i powiedzą: „To moje 10 milionów”?
Ryzyko zawsze jest.
Ale szybko je wypłacaliśmy.
Za parę tygodni je wywoziłem.
2. MASKOWANIE
Dokąd? Do Szwajcarii.
Wspaniałe miejsce!
Przysyłają samochód, żeby cię odebrać.
Masz u nich pieniądze, więc wszystko gra.
Czyli ułatwiali ci ten proceder?
Nie. To była dla nich inwestycja.
Jasne. Ułatwiali sobie inwestycję.
I pozyskiwali klienta.
-Nowe kontakty. -Tak.
Pracowałem w rządzie, umiem operować tym językiem.
Wspaniale.
Dokąd ją stamtąd przewoziłeś?
Z powrotem do Miami.
Wszyscy chcieli swoją kasę, by móc zacząć ją wydawać.
To była moja praca.
Czyli w świetle prawa pochodziła z legalnego konta bankowego firmy?
Tak.
Wtedy naprawdę nie sądziłem, że to nielegalne.
Choć w głębi serca wiedziałem.
Ale bez przesady.
Wydaje ci się, że nikomu nie robisz krzywdy.
Bo nie robię!
Spójrz dziś na Miami.
Poważnie. Spójrz, jak te firmy się rozwijają.
To dzięki nim Miami urosło w siłę.
Ludzie pytają mnie:
„Co stało się z pieniędzmi, które wyprano w Miami?”.
Wstań, wjedź na autostradę I-95,
na wiadukt, z którego widać miasto
i popatrz na te piękne budynki.
I to są te pieniądze.
3. INTEGRACJA
Mam torbę z pieniędzmi.
Co mam z nią zrobić?
Najpierw wywieź ją z kraju. Do Liechtensteinu.
Na Guernsey.
Na Cypr.
To czołówka, jeśli chodzi o brudne pieniądze.
Dzięki swojemu położeniu Cypr
stał się głównym punktem prania brudnych pieniędzy
dla większości Europy i Azji.
LIMASSOL CYPR
Nie mam łódki jak Humberto,
a prawnicy Amazonu powiedzieli,
że nie mogę przesłać pieniędzy jak większość przestępców,
bo program będzie cholernie nudny.
Poleciałem więc prywatnym samolotem.
Panie i panowie, niedługo wylądujemy na Cyprze.
Panie i panowie, wylądowaliśmy na Cyprze.
Cypr ma wszystko, czego wyposażony
w dużą sumę pieniędzy podróżnik może zapragnąć.
-Dzień dobry. -Dzień dobry, panie Kal.
-Witam, mogę wziąć torbę? -Nie, dziękuję.
-Na pewno? -Na pewno, dziękuję.
Piękna pogoda, rozległe plaże,
rosyjskie karaoke
i, o dziwo, mniej podejrzany ogromny sektor usług finansowych.
NASZE MIASTO, NASZE ZASADY...
-Jak się pan ma? -Dobrze.
-Witamy na Cyprze. -Dziękuję.
-Cieszę się, że tu jestem. -Miło mi.
-To mój pierwszy raz na Cyprze. -Tak? To piękne miejsce.
Na takie wygląda. Ciepło tu.
Słyszałem wiele ciekawych rzeczy.
W jakim celu pan przyjechał?
No cóż...
Jest pan turystą?
SAAVAS TIESTO PRAWDZIWY TAKSÓWKARZ
Można tak powiedzieć. Mam też ze sobą trochę gotówki.
Gotówki?
I chciałbym...
Ją wyprać?
Możemy tak o tym rozmawiać?
-Nazywać to po imieniu? Nie musimy... -Oczywiście.
W porządku.
Tak, chcę wyprać pieniądze i założyć firmę fasadową.
Oczywiście. To pieniężny raj.
Dlaczego?
Głównie dzięki podatkom.
Mamy tu niskie podatki.
Poza tym jest tu dużo firm księgowych.
I dużo Rosjan, którzy piorą pieniądze.
Wielu Rosjan przyjeżdża tu prać pieniądze?
Tak.
Jeśli chcesz, mogę zostać dyrektorem twojej firmy.
Mojej firmy fasadowej?
Oczywiście.
Jeśli mi dobrze zapłacisz.
Więcej niż zarabiam na taksówce.
Mówiłeś, że masz dużo gotówki.
Tak. Mam przy sobie dużo gotówki i...
Przy sobie? Tutaj, teraz?
Tak. Tutaj, teraz.
Ile?
Tyle, że musiałem wziąć ze sobą do taksówki kamerzystów.
Niech będzie.
Powiem szczerze, że jestem zaskoczony,
że możemy tak otwarcie rozmawiać
o praniu pieniędzy i firmach fasadowych.
To tutaj normalne, czy to ty jesteś taki ciekawy?
To normalne, ale w rozmowach prywatnych.
Wróćmy do pieniędzy.
Nie powiedziałeś, ile masz.
A ile chciałbyś dostawać?
Nie mniej niż siedem.
-Nie mniej niż siedem stówek... -Tysięcy.
-7000 €? Rozumiem. -Tysięcy!
Próbuję negocjować.
Cypryjski rejestr spółek to gigantyczny magazyn,
w którym składowane są dane rejestracyjne wszystkich spółek na wyspie.
Znajduje się tu dokumentacja
setek tysięcy firm fasadowych.
Kolosalne ilości i zaległości w cyfryzacji sprawiają,
że znalezienie ich jest równie prawdopodobne,
co znalezienie Arki Przymierza.
To dobre miejsce do prowadzenia interesów.
Jeśli jesteś otwarty,
w Limassol odnajdziesz ogromny potencjał
dzięki obecności firm zagranicznych,
m.in. rosyjskich, niemieckich.
-Największa... -Ostatnio też izraelskich.
Tak.
Nawet jeśli moja firma fasadowa nie będzie prowadziła żadnej działalności,
muszę mieć adres do dokumentacji.
ANDREAS SOLEA DYREKTOR, ECASTICA SERVICED OFFICES
Andreas Solea ma najbardziej czadowe wąsy, jakie widziałem od pobytu w Miami,
więc posłucham jego rady.
Razem z córką Elisą prowadzą firmę wynajmującą powierzchnie biurowe,
a ich biznes kwitnie.
W niektórych biurach jest tylko biurko.
ELISA SOLEA PREZES, ECASTICA SERVICED OFFICES
-Mamy wiele „pustych” biur. -Tak.
-Wynajętych pustych biur. -Oczywiście, że wynajętych.
Inaczej byście nie zarabiali.
Nas jako firmy
nie interesuje, czym zajmuje się nasz klient.
-Jasne. -Ani po co mu biuro.
-To nie nasza sprawa. -Nie pytamy.
Nigdy nie pytamy klientów, jaki biznes prowadzą.
-Nie. -To ich biura.
Prywatne.
Mogą tam robić, co chcą.
Możecie robić, co tylko chcecie.
Oczywiście w umowie mamy zapis: „Z wyłączeniem działalności nielegalnej”.
-Tak. -Ale kto wie?
Podejrzewacie, że niektórzy wasi klienci zajmują się praniem pieniędzy?
Praniem pieniędzy?
Każdy może robić, co chce.
-To nie nasza sprawa. -To jasne.
Wszędzie jest tak samo.
Od Cypru po Stany Zjednoczone.
-Po Niemcy... -Po Rosję, Niemcy, wszędzie.
Ci, którzy mówią: „W Niemczech tego nie robią”,
albo kłamią,
albo chcą chronić wizerunek swojego kraju.
-Ciekawe. -Pieniądze pierze się wszędzie.
Z odpowiednimi prawnikami i księgowymi można wiele zdziałać.
-Jasne. -Więc w czym problem?
Każdy na tym zarabia.
Czyli według was to dobre dla gospodarki,
ale czy nie macie obaw,
że te pieniądze pochodzą np. z działalności terrorystycznej
i to ona wspiera tę gospodarkę?
-Teraz już tak. -Zdecydowanie.
Ale chyba nie przez moje pytanie?
-Właśnie tak. -Serio?
Tak.
Nigdy nie przyszło mi to do głowy.
W naszej pracy...
Jak to się mówi? Jeśli nie przebywasz wśród kurczaków,
sam nie staniesz się kurczakiem. Rozumiesz, o co mi chodzi?
Tak.
Wygląda na to, że przymykanie oka na pranie pieniędzy na Cyprze
jest tak powszechne, że ukuto nawet powiedzenie o kurczakach.
Czy tylko ja sądzę,
że celowo nie dostrzega się tego problemu?
Muszę znaleźć kogoś, kto widzi, co tu się dzieje.
Nie wszyscy Cypryjczycy ignorują ten proceder.
Cześć.
James Henry służył korporacyjnej bestii
jako główny ekonomista McKinsey & Company.
Teraz po przeciwnej stronie barykady bada przestępstwa finansowe.
Należy do grupy dziennikarzy próbujących odkryć szlak,
jakim podążają nielegalne pieniądze.
Ślady często prowadzą na Cypr.
Pracuję z dziennikarzami z Holandii, Wielkiej Brytanii i Cypru.
To niezwykłe, że zawiązała się
między nami taka współpraca.
Jasne. Ty gnojku.
Kraje takie jak Cypr oferują poufność finansową.
JAMES HENRY EKONOMISTA ŚLEDCZY
Łatwo rozkręcić taki biznes. Oferujesz założenie firmy lub funduszu.
Masz prawników skłonnych pracować dla każdego
i banki, które chętnie przyjmą każde pieniądze.
To ogromny biznes, więc brzmi kusząco.
Ale mówimy o uzależnieniu przyszłości kraju takiego jak Cypr
od sektora obarczonego ryzykiem systemowym.
Często też zdarzają się podejrzani klienci.
Cypr doświadczył jakichś negatywnych konsekwencji?
Tak.
Tutejszy system finansowy bardzo rozwinął się w latach 2004-2011.
Banki zaczęły generować 900% dochodu narodowego.
A w 2013 gospodarka padła.
-Rozumiem. -Od czasu kryzysu z 2013 r.
wprowadzono zmiany w prawie,
które nieco utrudniły pranie pieniędzy i ukrywanie aktywów.
Ale nadal istnieje ogromna szara strefa.
Egzekucja prawa traktowana jest dość liberalnie.
Sektor usług finansowych nadal chroni piorących pieniądze,
oszustów podatkowych
i kleptokratów, w większości rosyjskich oligarchów,
którzy zgromadzili ogromne majątki, wynosząc się z Rosji.
Domyślam się, że taka sytuacja ma miejsce,
bo istnieją ludzie, którzy ją umożliwiają?
Wyobraź sobie scenę z Gwiezdnych Wojen,
gdzie wszyscy gromadzą się w jednym barze,
którym w tym wypadku jest poufność finansowa.
Wydaje się, że bilet wstępu do tego baru nie jest tani.
Mam nadzieję, że pomoże mi w tym ta torba pieniędzy.
Jesteś specjalistą.
Jak mam wyprać pieniądze, które przywiozłem?
Jedną z podstaw prania pieniędzy
jest dobra historia.
Ma wydawać się, że pieniądze pochodzą z legalnego źródła.
Najprościej ulokować je w nieruchomościach.
Pierwszy krok to znalezienie firmy,
która nabędzie dla ciebie nieruchomość.
Na Cyprze mamy około 2000 prawników,
którzy mogą założyć firmę
i zostać właścicielami twojej nieruchomości.
W ten sposób nikt nie dowie się, że należy ona do ciebie,
sprawdzając twoje aktywa.
Kupujesz ją za gotówkę,
sprzedajesz
i już masz wytłumaczenie, skąd pochodzą twoje pieniądze.
„Wcale nie z narkotyków. Sprzedałem nieruchomość”.
-Czyli muszę znaleźć prawnika. -Tak.
Wielopokoleniowa kancelaria Yiangou
specjalizuje się w zakładaniu firm dla obcokrajowców.
Cieszą się nieposzlakowaną reputacją i znają nowe prawa.
Może dlatego są jedyną kancelarią na Cyprze,
która pozwala mi wejść z kamerami i być świadkiem swojej działalności.
Łaskawie otwierają przede mną nie tylko podwoje swojego biura,
ale i kuchni.
Coś wspaniałego.
To...
Cypryjska gościnność.
To normalne. Zwykle tak jadamy.
CHRIS YIANGOU PRAWNIK
To jest wasz lunch? Codziennie tak jadacie?
Gdybym ja tak jadał, musiałbym parę godzin drzemać,
zanim wróciłbym do pracy.
Zostań na Cyprze kilka tygodni, a się przyzwyczaisz.
Naprawdę?
Jakim prawem się przeważnie zajmujecie?
Ja przeważnie prawem spółek.
Vangelis jest biegłym rewidentem,
a Natalia administratorem.
Cypr nie ma surowców.
Nie ma przemysłu. Rolnictwa.
Dlatego mamy wielu prawników, księgowych i bankierów,
którzy szukają klientów również poza Cyprem.
George i jego rodzina zgodzili się przeprowadzić mnie przez proces
GEORGE YIANGOU WSPÓLNIK ZARZĄDZAJĄCY
zakładania własnej firmy.
Jestem ciekaw, jak bardzo elastyczne są nowe przepisy.
Masz pomysł na nazwę firmy?
Dobre pytanie.
Bracia 69.
69... Ciekawa nazwa.
-Bardzo specyficzna. -Podoba się?
-Specyficzna. -Podoba mu się.
Bardzo specyficzna.
Rzeczywiście. Bardzo.
Teraz przeszukamy rejestr spółek.
Czyli po prostu wpisuje w Google „Bracia 69”?
Szuka, czy istnieje firma o podobnej nazwie.
Nie ma żadnej firmy
o nazwie „Bracia 69”.
-Dobrze. -Więc nazwa jest w porządku.
-Można zakładać firmę. -Dobry znak.
Ale dostępne są też spółki uśpione.
Więc jeśli nie masz nic przeciwko temu, że dyrektorzy, udziałowcy itd...
-Tak. -...są już wybrani,
możemy pominąć proces rejestracji
i po prostu możesz kupić gotową spółkę.
Chętnie usłyszę więcej.
Wydrukowałam listę.
To spółki, które są dostępne
do kupienia od zaraz.
Ludzie korzystają z tej możliwości,
bo informacje dotyczące tych spółek nie są publicznie dostępne.
Twoje nazwisko nigdzie się nie pojawi.
Na Cyprze to powszechne rozwiązanie.
Czyli jeśli wybiorę jedną z nich,
jakie będę musiał ponieść koszty i jak szybko zacznie działać?
Zanim porozmawiamy o kosztach,
musisz wypełnić kwestionariusz.
W jakim sektorze ma działać twoja firma?
Zakładam...
-Na początku lepiej nie zakładać. -Racja.
Niech pomyślę.
W jakim celu najczęściej zakłada się spółki?
Prowadzenia działalności handlowej.
Albo konsultingowej.
Firma konsultingowa
-byłaby sensowna. -Tak.
Czyli konsultingowa.
Teraz musimy ustalić,
czy zajmujesz eksponowane stanowisko polityczne.
Parę lat pracowałem w amerykańskiej polityce.
Nic wielkiego.
To znaczy, że zajmuję takie stanowisko?
Tak, możesz wpływać na ludzi.
Albo ogólnie na rynek lub biznes.
Więc powinieneś znaleźć się w tej kategorii.
A twoja historia finansowa?
Możesz nam powiedzieć, gdzie zarobiłeś pieniądze
i na jakiej działalności?
Spadły mi z nieba.
Musisz wiedzieć,
że to brzmi podejrzanie.
Staramy się unikać klientów,
którzy mogą być zamieszani w pranie pieniędzy.
Czyli to bardziej skomplikowane, niż myślałem.
Wiele osób sądzi, że na Cyprze
łatwo założyć spółkę.
Ale wiele zmieniło się po 2013 r.,
gdy kryzys finansowy doprowadził do upadku sektora bankowości.
Musimy trzymać się pewnych zasad.
Dużo surowszych niż wcześniej.
Coś tu jest nie tak.
Nie dlatego, że przekonałem prawnika, by powiedział do kamery „Bracia 69”.
W tej kancelarii twierdzą, że nie mogę zrobić nawet pierwszego kroku,
by wyprać milion dolarów.
A cała reszta twierdzi, że przez Cypr
płyną rzeki brudnych pieniędzy.
Muszę dowiedzieć się, co takiego stało się w 2013 r.,
że wszystko się zmieniło.
Do tego potrzebny mi będzie ktoś, kto miał okazję zobaczyć to od środka.
Panicos Demetriades to były prezes Banku Centralnego Cypru,
który odszedł, zmieniając front.
Chętnie bym się z nim spotkał i czegoś się dowiedział,
ale go tu nie ma.
LONDYN WIELKA BRYTANIA
Okazuje się, że walcząc z procederem prania pieniędzy
w jednym z przodujących w nim krajów,
Skrytykowany przez rząd prezes Banku Centralnego Cypru składa rezygnację
zaczyna się otrzymywać pogróżki
i jest się zmuszonym do opuszczenia kraju.
Niesamowite miejsce.
To moja brama do Europy.
Stacja czy ten bar?
PANICOS DEMETRIADES - BYŁY PREZES BANKU CENTRALNEGO CYPRU
-Stacja. Jest fantastyczna. -To działa?
-Jeśli nacisnę... -Nie próbowałem.
-Nigdy? -Nie.
A ty?
Co za tempo.
-Dzień dobry. -Niesamowite.
Na zdrowie.
Cypr ma reputację miejsca,
do którego można przyjechać z walizką pieniędzy
i nikt nie zapyta, skąd je masz.
Można założyć firmę.
I nikt nie powie nic poza: „Daj nam parę dolców,
„a my damy ci firmę, zarząd i udziałowców”.
Kiedyś tak było.
To było możliwe.
Ale w wyniku kryzysu prawo się zaostrzyło.
Zwyczajne cypryjskie kancelarie
nie odważą się go nagiąć.
-Teraz? -Tak.
Ale to właśnie naginanie prawa doprowadziło do kryzysu w 2013.
Pamiętacie, co działo się w Stanach w latach 2008-2009,
gdy największe banki upadły i rząd musiał je ratować?
Powstał o tym nominowany do Oscara film.
W najbliższych dniach amerykański rząd nabędzie akcje banków
o wartości 125 miliardów dolarów.
To inwestycja.
To samo zdarzyło się na Cyprze w 2013 r.
Ale Cypr był tak zalany brudnymi pieniędzmi z zagranicy,
że wartość systemu bankowego 10-krotnie przewyższała wartość gospodarki.
Kraj nie miałby szans na uratowanie banków.
Skorzystano więc z mechanizmu „bail-in”.
Banki zajęły 10% z rachunków swoich największych deponentów.
W zamian właściciele rachunków stali się współwłaścicielami banków.
Nowymi udziałowcami zostali deponenci,
których środki przekształcono w kapitały banków.
Ciekawe, że dotyczyło to tylko deponentów, którzy wpłacili ponad 100 000 euro.
Zatem „bail-in” dotknął tylko 4% deponentów.
Kto znalazł się w tych 4%?
Rosyjscy i ukraińscy oligarchowie.
O rany.
W związku z tajemnicą bankową,
oszacowanie ilości rosyjskich i ukraińskich pieniędzy w obiegu
było praktycznie niemożliwe.
Dzięki mechanizmowi „bail-in” dowiedzieliśmy się, że 50% pieniędzy
zajętych przez banki należało do Rosjan.
Na przykład do Wiktora Wekselberga, który jest ponoć blisko z Putinem.
Figuruje na liście sankcji USA.
Brzmi problematycznie.
Tak.
Bardzo dziękuję.
Czy te 4% deponentów
weszło w posiadanie pakietów kontrolnych banków?
Oczywiście. Akcjonariusze decydują,
kto zasiądzie w zarządzie.
I ci ludzie tworzą politykę banku, podejmują kluczowe decyzje?
Oczywiście.
Czemu chcą wpływać w ten sposób na banki?
Bo wtedy mogą je plądrować od środka.
Osoba kontrolująca bank może zagarnąć jego aktywa.
Daje to także pole do oszustw podatkowych.
To podatny grunt dla korupcji.
Gdy w końcu Bank Cypru potrzebował dodatkowego kapitału,
Wilbur Ross postanowił sprowadzić grupę inwestorów.
-Przepraszam, możesz powtórzyć? -Wilbur Ross.
-Amerykański sekretarz handlu. -Obecny... Tak.
-Nasz sekretarz handlu? -Tak.
Wilbur Ross, obecny sekretarz handlu USA?
Tak.
Został wiceprezesem banku chyba w 2014 r.
Dopiero niedawno odszedł z zarządu.
Wycofał się, gdy został sekretarzem handlu.
Zatem dwaj najwięksi udziałowcy
to zajmujący eksponowane politycznie stanowisko Amerykanin
i jeszcze bardziej politycznie eksponowany Rosjanin.
Po tym, co powiedziałeś, potrzebuję kolejnej butelki.
Czy teraz rzeczywiście wzmocniono kontrolę?
Różnych ludzi dotyczą różne zasady.
Niektórzy mogą je naginać
w interesie wielkich i wpływowych.
A to zagrożenie nie tylko dla Cypru, ale dla całego świata.
To zagrożenie dla wszystkich.
Dla Europy i Stanów Zjednoczonych.
Na całym świecie zasady podobne do tych cypryjskich
utrudniają takim głupkom jak ja
wypranie miliona dolarów.
Co innego grube ryby z kilkoma miliardami.
Łatwo prać pieniądze, gdy jesteś właścicielem banku.
Przez szarą strefę przewija się więcej pieniędzy niż gdziekolwiek indziej.
Ale pieniądze te pozostają w rękach o wiele mniejszej i bogatszej grupy.
Pomyślcie o praniu pieniędzy jak o ściąganiu na teście z matmy.
Zdobywacie odpowiedzi podstępem
i przekazujecie je dalej jako wasze własne.
Przy odrobinie wysiłku i chęci
ściągać mógł każdy.
Wystarczyło zapisać równania na dłoni, schować ciągi w czapce,
poflirtować z jakimś kujonem, jednocześnie spisując odpowiedzi.
Ale szkoły na całym świecie
szybko przejrzały te oczywiste metody
i wprowadziły kary.
Na podobnych zasadach wprowadzono
na całym świecie reformy dotyczące prania pieniędzy.
Jasny gwint! Sporo tych reform.
Dla skorumpowanych amatorów oszustwa stały się trudniejsze.
Teraz pranie pieniędzy może ujść na sucho
jedynie tym z koneksjami, pieniędzmi i wiedzą
na temat luk w przepisach.
Co jest, gnojki? To Griffin Hall?
Pewnie. Griffin to mój ojciec.
BOGATY DUPEK
A zatem gdy przychodzi do pisania egzaminu...
Już czas na egzamin?
Ty, belfer. Chodź tu.
Nieźle wyglądasz.
Robisz brzuszki przed imprezą nad basenem mojego ojca?
Tak.
Pokaż mięśnie.
Jego koneksje i bogactwo sprawiają, że odwracam wzrok,
mając wiarygodne wytłumaczenie.
Jeśli ktoś oskarży mnie o pomaganie w ściąganiu,
mogę powiedzieć: „Skądże.
„Pokazywałem uczniowi swoje ciało”.
To właśnie robią miliarderzy i oligarchowie.
Bogaci i ustawieni, tacy jak on,
oszukują, kończą szkołę i nawiązują kolejne koneksje,
które czynią ich jeszcze bogatszymi.
Zastanawialiście się, czemu największe bogate dupki
świetnie sobie radzą, mimo że są aroganckimi idiotami?
Oto zadanie dla was.
Dodajcie prawa uderzające w drobnych opryszków,
odejmijcie kontrolę nad przestępcami wysokiego szczebla i właścicielami banków
i podzielcie aktywa między ich znajomych.
Co otrzymacie?
Imprezę u Griffina.
Nienawidzę siebie.
NOWY JORK
Skoro pranie pieniędzy stało się luksusem dla grubych ryb,
muszę skonsultować się z prawdziwym rekinem.
Felix Sater zamieszany był w szemrane interesy
z podejrzanymi typami.
Ale prowadzi też interesy z szanowanymi biznesmenami i ma znajomości w rządzie.
Dopuszczał się oszustw dla rosyjskiej mafii
i pomógł w udaremnieniu
zamachów na George'a W. Busha i Colina Powella.
Zarobił też fortunę na praniu pieniędzy.
Może wie, w jaki sposób taka płotka jak ja może uprać marny milion dolarów.
-Możesz wejść na górę. -Dzięki.
Jesteś jak prawdziwy Najciekawszy Człowiek Świata.
Powinienem wyciągnąć tequilę.
Tequila to twój ulubiony drink?
Nie, margarita,
ale niestety mogę pić ją tylko z plastikowych kubków.
Dawno temu Felix dźgnął kogoś kieliszkiem do margarity.
A to był dopiero początek jego przygód.
Pojechałem do Dubaju, by dowiedzieć się,
FELIX SATER - DEWELOPER - BYŁY BAROWY ROZRABIAKA I PRZEMYTNIK KLEJNOTÓW
ŁOWCA BIN LADENA - AGENT CIA BYŁY CZŁOWIEK OD PRANIA PIENIĘDZY
jak Al-Kaida pierze tam pieniądze.
W ten sposób zaangażowałem się w ściganie Bin Ladena.
W piątek zeznaję przed sen. Feinsteinem z Komisji ds. Wywiadu Senatu USA.
Diamenty najlepiej ukryć w mosznie.
W... To znaczy upchnąć pod?
Upchnąć pod jajami.
Niesamowite.
Odnosiłem sukcesy na Wall Street.
Moja kariera skończyła się tragicznie na incydencie z margaritą.
Facet, z którym wdałem się w bójkę, chciał wycofać zarzuty,
ale prokurator się nie zgodził.
Skazano mnie więc za napaść.
Złożenie apelacji kosztowało 100 000, a ja miałem dziecko w drodze.
Nie miałem pieniędzy i tak zacząłem pracować
po tzw. ciemnej stronie Wall Street.
Nielegalne działania przynosiły mi spore zyski.
Musiałem te pieniądze wyprać.
Ale w tej chwili
pranie pieniędzy to już przeszłość.
Przez ostatnie 20 lat próbowałem odpokutować swoje winy.
Współpracowałem z każdą trzyliterową agencją w tym kraju,
pokazując im po kolei, jak to się robi.
Przychodzą do mnie z pytaniami.
Staram się pomóc im zapobiegać praniu pieniędzy,
kradzieży aktywów i tym podobnym.
Czy jest coś, co powinniśmy zrobić jako kraj,
by zapobiec praniu pieniędzy?
Tak, ale prawda jest taka, że możemy próbować,
ale nie zapobiegniemy mu w 100%.
Bo kontrola, jakiej wymagałaby
całkowita eliminacja tego procederu,
pogrążyłaby system finansowy i doprowadziła do jego upadku.
Wolny przepływ pieniędzy, handel,
łatwość kupowania produktów.
Im łatwiej prowadzić biznes, tym łatwiej prać pieniądze.
Ciekawe.
Dlatego ten proceder zawsze będzie istniał.
Jakie miejsca są teraz na szczycie listy?
Gdzie najłatwiej to zrobić?
Najzabawniejsze jest to, że największe ilości upranych pieniędzy
wpływają i wypływają ze Stanów Zjednoczonych.
Rozumiem.
Wszystkie kraje, które tak nienawidzą Ameryki, trzymają tu swoje pieniądze,
bo są tu bezpieczne i nikt ich nie tknie,
o ile nie zostaną na czymś przyłapani.
Dlatego kupują tu samochody, mieszkania i domy.
Czyli jesteśmy numerem jeden w praniu pieniędzy.
Cholera!
Głównym kanałem przerzutowym dla piorących pieniądze w Stanach
jest Delaware.
Dlaczego ludzie robią to akurat w Delaware?
Delaware ma najbardziej przyjazne przedsiębiorcom prawa.
Dlatego większość notowanych w obrocie publicznym spółek
jest tam zarejestrowanych.
Delaware to stan dla tych, którzy chcą prać pieniądze.
Mógłbym w tej chwili zadzwonić
i w ciągu 30 sekund
mielibyśmy gotową do działania, zarejestrowaną w Delaware spółkę.
DELAWARE PIERWSZY STAN
Delaware było pierwszym stanem, który ratyfikował konstytucję.
Jest tak skupione na biznesie,
że nawet jego przydomek „Pierwszy stan”
zwraca uwagę na to, jak szybko podpisuje się tam papiery.
Gdzie lepiej przekształcić egzotyczne zyski z narkotyków
w zwyczajne zyski z uczciwej pracy?
Stan Delaware to pralnia pieniędzy.
Na Cyprze miałem problemy z założeniem spółki fasadowej,
ale w Delaware to pikuś.
Nie muszę nawet tam jechać.
Wchodzę tylko do Internetu, wypełniam parę formularzy
i podaję nazwę firmy.
Podobnie jak Cypr, stan Delaware jest mały,
a jego gospodarka nie jest zbyt zróżnicowana.
Władze stanu zadecydowały więc, że to w Delaware najłatwiej będzie
założyć firmę.
Nie musisz nawet płacić podatku stanowego,
jeśli tam nie mieszkasz.
Co jest idealnym rozwiązaniem, bo wybrałem do życia inne miejsce.
Ale najpierw będę potrzebował o wiele więcej pieniędzy.
O cholera!
Wróciłem na Cypr,
by wykupić trochę akcji i zostać udziałowcem banku.
Potem idzie już z górki.
Muszę tylko przekupić odpowiedniego urzędnika...
PROSZĘ CZEKAĆ
I mogę korzystać w pełni z luksusowego cypryjskiego rynku nieruchomości,
gdzie przy pomocy mojej świeżo wypranej gotówki kupię sobie bajerancką chatę.
Piękny widok.
Towarzyszy mi przedstawicielka, jak kazano mi zaznaczyć,
uczciwej agencji nieruchomości,
która nigdy świadomie nie sprzedałaby domu osobie piorącej pieniądze.
Chyba chcę kupić ten dom.
Mogę zrobić to przez firmę, by nie można było mnie namierzyć?
Tak. Proszę tu podpisać.
Teraz muszę tylko poczekać, aż ktoś zechce kupić go ode mnie
i zapłaci mi czystymi pieniędzmi, które będę mógł wydać w dowolny sposób.
Ojejciu, sporo tych reform.
...86.
2018.
Policzcie.
Ja potrafię.
To będzie 20... 30...
Niemożliwe.
Piszcie test.