Sinubukan nilang pagmukhaing pumatay ako nang walang awa.
At di gano'n ang nangyari. Biktima ako ng hate crime.
MAHIGIT 12,000 ANG KASO NG HATE CRIMES BAWAT TAON SA UNITED STATES
DOBLE ANG POSIBILIDAD NG NATIVE AMERICANS NA MAGING BIKTIMA NG MGA MARAHAS NA KRIMEN
KUMPARA SA IBANG US CITIZENS
Nadurog ako nang nalaman kong namatay siya.
Kasi American Indian brother siya, di ba?
Parang pagpatay 'yon sa tunay kong kapatid. 'Yon ang naramdaman ko.
KUWENTO ITO NI INMATE #3015941
Tingin ko, pwede tayong maging mapanganib.
Sabi ng mga tao, halimaw ka.
Di ko sinasabing inosente ako.
Pinatay ko 'yong lalaki nang walang awa.
KARUMAL-DUMAL NA RESULTA
KINASUHAN SI MAKUEEYAPEE WHITFORD NG DELIBERATE HOMICIDE NOONG 2013
SA PAGSAKSAK NA IKINAMATAY NI JOHN PIERRE, JR.
Ipinanganak ako sa Montana.
Noong 1980. November 13, 1980.
Ibinalik nila ako sa cardboard box sa Blackfeet Indian Reservation
dahil wala kaming pera para sa car seat o kahit ano. Alam mo 'yon?
Iniisip ng lahat na mayaman ang Amerika.
Pero ang hindi nila naiintindihan, third world countries
ang American Indian reservations.
Naging Chief Running Crane ang lolo ko,
ang huling chief ng Blackfeet Indian Nation.
Purong Indian ang papa ko.
Naging parte 'yon ng kinalakihan ko.
Sa side ni Mama, white sila lahat.
Parang rollercoaster ride 'yong kabataan ko.
NAGHIWALAY ANG MGA MAGULANG NI WHITFORD NOONG WALA PA SIYANG ISANG TAON
PINALAKI SIYA NG INA NIYA
MALAYO SA NATIVE AMERICAN RESERVATIONS
May pitong anak ang mama ko, at magkakaiba ang papa namin.
Palipat-lipat siya kung saan-saan.
Galing na ako sa Montana, sa Idaho,
Washington, California, Oregon, sa buong Northwest.
Pinakamasaya ako noong walong taong gulang ako,
nang tumira kami sa Idaho sa stepdad ko.
Nakatira siya sa rantso.
Sumasama ako sa paggawa ng bakod. Hinahabol namin ang mga coyote.
Pero binubugbog niya ang mama ko, kaya umalis ang mama ko.
Umalis ako sa rollercoaster ride ng mama ko
at tumira sa mga tito ko.
NOONG NAGBIBINATA SIYA, TUMIRA SI WHITFORD SA TACOMA, WASHINGTON
KASAMA NG MGA KAMAG-ANAK SA SIDE NG AMA NIYA
Grabe 'yon.
Pinakamalalang sector ang east side ng Tacoma sa Washington State.
May pinakamataas na murder rate 'yon. Puno 'yon ng gang violence.
Tingin ko, nakasama ako sa criminal lifestyle.
Full-time na nagtatrabaho ang mga tito ko, at wala silang pakialam sa ginagawa ko.
Gigising ako at magbabahay-bahay,
at puro kriminal na gawain 'yon.
NANG NAGING 18 SI WHITFORD, NAKAKUHA SIYA NG PERA SA BLACKFOOT TRIBE
Nakuha ko 'yong pera noong 18 ako, bumili ako ng kotse, at iba pa.
Tapos nagsimula akong gumastos,
uminom, nagpaka-high, kahit ano, nagsasaya lang.
Tapos naubusan ako ng pera.
Di ko alam ang gagawin ko.
Kaya nagnakaw ako sa isang hotel.
At medyo nakakatawa 'yon.
Wala akong nakuha sa pagnanakaw.
May matandang babae.
Naisip ko, "Di ko nanakawan 'tong babae."
Pero pumasok na ako at inilabas 'yong baril,
at itinutok ko sa kanya, at sabi ko,
"Di ko gagawin 'to."
TUMAKAS SI WHITFORD SA HOTEL,
PERO INARESTO SIYA NG PULIS PAGKATAPOS NG HABULAN SA KOTSE
Kinasuhan ako ng pagnanakaw sa first degree, assault sa pangalawa,
pagtakas sa pulis, at dagdag na kasong deadly weapon
dahil 'yong tatlong assault sa second degree,
para raw sa pagmamaneho nang labas sa kalsada.
NOONG DECEMBER 1998, PINAKULONG SI WHITFOD NANG 10 TAON
LABINGWALONG TAONG GULANG SIYA NOON
Sabi ng papa ko, "Pag nakulong ka, ituring mo 'yong kolehiyo."
At ginawa ko 'yon. Nag-aral ako.
Di pa rin ako nakakapag-aral noon
kasi nag-drop out ako noong grade 7 ako.
Pero basa ako nang basa ng libro. Kaya gumaling ako sa pagsusulat.
ANIM NA BUWAN MULA MAKULONG SI WHITFORD, NAKUHA NIYA ANG KANYANG GED CERTIFICATE
SUMALI RIN SIYA SA NATIVE AMERICAN PRISONERS' GROUP
PARA BALIKAN ANG KANYANG PINANGGALINGAN SA UNANG BESES
Noong nakulong ako, ako ang pinakabata.
Nakita 'yon ng mga kasama ko at sinanay nila ako
sa tradisyonal na pamumuhay.
Indians of All Tribes ang tawag doon.
Nakatutok 'yon sa native pride.
Isa sa mga unang pinagawa nila, pinagdala nila ako ng tambol.
Kasi 'yon ang tibok ng puso ng mga tao.
Nahanap ko ang sarili ko.
NOONG 28 TAONG GULANG SIYA, PINALAYA SIYA PAGKATAPOS MAKULONG NANG SAMPUNG TAON,
TUMIRA SIYA SA BLACKFEET RESERVATION SA MONTANA
Mula sa puntong 'yon,
nagsimulang umayos ang buhay ko.
Sa loob ng dalawang buwan, nakilala ko ng ina ng anak ko, at nagkasundo kami.
Pagkaraan ng isang buwan, pinagbuntis niya ang anak kong lalaki.
Nagkaanak ako ng babae sampung buwan pagkapanganak sa lalaki.
Gustong-gusto ko 'yon. Proud at masaya ako sa mga anak ko.
Nag-full-time ako sa college,
at pinagbutihan ko. May 4.0 GPA ako.
Nasa dean's list ako sa Blackfeet Community College.
Gusto kong mag-PhD sa Native American studies, sa Native American law.
Partikular sa treaty rights at casino rights.
PANGARAP NI WHITFORD NA ISULONG
ANG KARAPATAN NG NATIVE AMERICANS SA LAHAT NG TRIBO
Namuhay ako bilang Blackfeet Indian.
Pero naniniwala rin ako sa pagkakaisa ng mga tao.
Alam ko ang kanta ng iba't ibang tribo. Kinakanta ko ang kanta ng lahat.
'Yong iba, nakikipag-away sila sa kalaban nilang tribo.
Dapat magkaisa tayo, hindi magwatak-watak.
Tribalism ang isa sa nangyari
sa homicide na 'to.
MAY MALAPIT NA KAIBIGAN SI WHITFORD SA BLACKFEET RESERVATION
NA NAKAPAG-ASAWA NG BABAE MULA SA SALISH TRIBE
Nagkaproblema ang kaibigan kong si Adrian After Buffalo sa asawa niya,
at gusto niyang makipagbalikan.
Nasa Polson, Montana ang asawa niya.
Naghanap siya ng masasakyan. Sabi ko, "Ihahatid kita,
at mahahanap mo ang asawa't mga anak mo."
Kaya pumunta kami roon.
NASA FLATHEAD INDIAN RESERVATION ANG POLSON,
TIRAHAN NG SALISH AT KOOTENAI TRIBES
Tumuloy kami sa hotel.
Bumili ako ng 30-pack Budweisers.
Sabi ko sa kanya, "Pwede kang mag-drive, magre-relax ako." 'Yon ang ginawa namin.
Nagsimula kaming maglibot, mula sa isang lugar papunta sa susunod.
Pumunta kami sa bars.
Bago magsara,
naimbitahan kami sa house party.
Pumunta kami sa house party, at sabi ko,
"Doon tayo at buksan natin ang trunk at makinig tayo sa music."
Nagsasaya ako.
Pero mas masigla sa loob ng bahay.
Kaya nagdesisyon ako, "Papasok siguro ako sa loob."
Pagpasok ko, sinubukan kong magbiro para gumaan ang vibe.
Sabi ko, "Pare, nasaan ang mga Blackfeet?"
Naghanap ako nang ganito
kasi Flathead Indian Reservation 'yon. Di 'yon Blackfeet Indian Reservation.
Gusto kong maging joke 'yon para ipakilala ang sarili ko sa grupo.
May lalaki, isang batang nakatayo sa tabi ko...
tumingin siya sa akin at sabi niya, "Lintik, binubugbog ang mga gagong...
ganyan magsalita rito."
May problema sila sa Blackfeet, Salish, Kootenai
mula pa noong 1800s.
Pero wala akong alam doon.
Di ko alam na may nangyayari sa Salish at Kootenai.
At biglang sabi ko, "Uy."
Nasa isang bahay ako katabi ng isang grupo
na di ko kilala, at sinasabi mong bubugbugin ako?
Wala akong sinabi
na sa tingin ko
nakasakit.
Natutunan ko sa kulungan na wag magpakita ng takot.
Wag magpakita ng takot, kasi sa sandaling magpakita ka ng takot,
bubugbugin ka nila.
May kutsilyo ako kasi 'yon ang pamprotekta namin sa sarili
sa reservations.
Inilabas ko ang kutsilyo ko at sabi ko, "Pag may sumubok mambugbog sa akin,
dedepensa ako."
Lumingon ang isa pang lalaki at sabi niya,
"May kutsilyo tayong lahat dito."
Inilabas niya 'yong kutsilyo niya. Ganito 'yong kutsilyo. Blade lang.
Tinitingnan ko sila, sabi ko...
"Okay. May kutsilyo tayong lahat. Kumalma kayo."
Tapos tumalikod ako at umalis.
Huminga ako nang malalim paglabas ko. Sabi ko, "Nasa labas ka na.
Okay ka na."
Biglang lumabas sa anino si John Pierre, Jr.,
lumapit siya sa akin, parang lalabanan niya ako.
Sabi niya, "Uy, alam mo?"
Sabi niya, "magkalabang mortal ang Blackfeet at Salish Kootenai."
Sabi ko, "Ayoko 'yon. Naniniwala ako sa native pride.
Ayoko 'yon."
Tiningnan lang niya ako.
At naglakad na ako papunta sa kotse ko.
Tapos may papalapit na mga tao...
pinapalibutan ako.
Pinuntahan ako ni John Pierre, Jr...
Doon na ako lumaban
at sinaksak ko siya.
PAGKASAKSAK NI WHITFORD KAY JOHN PIERRE, JR.,
PUMASOK SIYA AT ANG KAIBIGAN NIYA SA KOTSE AT TUMAKAS
Self-defense 'yon sa hate crime.
Isang beses ko siyang sinaksak. Isa lang.
Alam kong may mga kutsilyo sila.
Pakiramdam ko, sasaktan nila ako.
Bakit nila ako pinupuntirya?
Dahil Blackfeet ako.
Hate crime 'yon.
'Yon ang dahilan.
ILANG MINUTO PAG-ALIS NI WHITFORD, DUMATING ANG MGA PULIS
Nagpapatrol ako noon.
Ipinadala ako at isa pang officer
sa inireklamong maingay na party. Tatanungin at patatahimikin ko lang sila.
Dalawa hanggang tatlong kanto ang layo namin sa address na 'yon,
sinabihan kami na may sinaksak.
Ito na 'yong lugar.
At may mga binata at dalaga na tumatakbo mula sa pinangyarihan papunta sa driveway,
papalapit sa sasakyan namin.
Habang papalapit ako, nakita ko 'yong grupo na nakapaligid sa lalaki
na nakaupo sa lupa.
Si John Pierre 'yon.
Matagal ko na siyang kilala, pati pamilya niya.
Nang kinausap ko si John,
hindi siya sumagot sa akin.
Tingin ko, agaw-buhay na siya noon.
'Yong kaunting dugo na lumalabas sa damit niya
tingin ko, nagkaroon na siya ng matinding internal bleeding.
Kinausap ko siya hanggang sa nawalan siya ng malay.
Hiniga namin siya, tiningnan ang pulso,
at nag-CPR kami.
NAGKAROON NG PINSALA SA AORTA AT PULMONARY ARTERY NI JOHN PIERRE, JR.
AT NAMATAY SIYA SA LOOB NG ILANG MINUTO
SIYA AY 26 TAONG GULANG
Marami tayong masasamang bagay na hinaharap, at laging masakit
pag walang katuturan 'yong ikinamatay ng tao sa komunidad.
INILARAWAN NG MGA SAKSI ANG ITSURA NG SASAKYAN NI WHITFORD
ILANG ORAS PAGKATAPOS NG PANANAKSAK, NATUNTON ANG TRUCK SA ISANG LOCAL MOTEL
Pinaligiran namin ang motel.
Kumatok kami sa pinto, at binuksan 'yon ni Mr. Whitford.
Magulo 'yong kuwarto.
May basura sa sahig. May mga kumot sa sahig.
Itinatanggi niya noong una na galing siya sa party.
Tapos inamin niya na pumunta siya roon, pero itinangging sangkot siya sa gulo.
Kapag may kinakausap kami at binabago nila ang kuwento nila,
ano'ng pinagtatakpan mo?
Bakit mo gagawin? Walang itinatago ang karaniwang tao.
Pero gano'n ang mga tao pag sinusubukang makatakas sa gulo.
Pumunta ang mga pulis sa kuwarto ko, at sinubukan ko silang lokohin.
Ako ang unang aamin na takot na takot akong magsalita.
Parte 'yon ng pagpapalaki sa akin.
Wag mong kausapin ang mga pulis. Wag kang magsalita.
Matindi ang kawalan ng tiwala namin sa mga pulis.
Binaril at napatay ang tito kong si David ng Tacoma Police Department.
Di kami basta nagtitiwala sa pulis.
Dahil lang pangit 'yong pagtrato sa isang tao
ng tagapagpatupad ng batas,
di dahilan 'yon para di magtiwalang gagawin namin ang trabaho namin dito.
Tingin ko, 'yon ang motivation niya,
magsinungaling para makatakas
sa kahihinatnan ng ginawa niya nang gabing 'yon.
Tingin ko, di siya nagsisisi.
Di siya masayang nahuli siya
at ayaw niyang managot sa ginawa niya.
NOONG DECEMBER 2014, NILITIS SI WHITFORD PARA SA DELIBERATE HOMICIDE
Sa bersiyon ng state sa mga nangyari,
pinalabas nilang si Whitford lang ang tanging aggressor noong gabing 'yon.
Pero walang saysay 'yong konsepto.
Makatuwiran man o hindi,
sa anumang pagtatalo o away,
dapat may dalawang tao.
Kailangan ng interaction.
Kaya tingin ko, kapani-paniwala ang bersiyon ni Mak sa nangyari.
Ako si Jennifer Streano. Ako ang trial attorney ni Mr. Whitford.
NOONG DECEMBER 22, 2014, MATAPOS ANG 6-DAY TRIAL,
NAPATUNAYANG PUMATAY SI MAKUEEYAPEE WHITFORD
NASENTENSIYAHAN SIYA NG 60 TAONG PAGKAKAKULONG
Pwede kang ma-parole sa isang quarter ng sentensiya mo.
Nasentensiyahan siya ng 60 taon,
kaya pwede siyang ma-parole sa pang-15 taon.
Nagpataw ang judge ng 25-taong parole restriction,
na katumbas ng hatol na 100 taon.
Karumal-dumal 'yong resulta.
Lahat ng pinaghirapan niyang mabawi, nawala na.
Dahil lang sa dalawa hanggang tatlong segundong desisyon.
Nakakadurog ng puso 'yon.
Ayon sa batas, nakapatay si Mak.
Walang duda roon.
Sigurado akong pinagsisisihan niya 'yon.
Isang buhay ang nawala, at matinding trahedya 'yon.
Pero legal pumatay kung takot ka para sa kaligtasan mo.
At 'yon talaga ang tanong.
Nagawa ba ni Mak 'yon kasi takot siyang mamatay
o dahil galit o defensive siya,
o nag-overreact lang?
Makatuwiran 'yong impulsive reaction ni Mak sa mga nangyari.
Mahirap 'yong kinalakihan niya,
at malaki ang epekto ng trauma niya kung paano siya nag-react sa gabing 'yon.
Minsan, dahil sobrang nakakagulat ang karahasan,
parang natatakpan lahat ng mga kabutihan.
Paglaya ni Mak sa Washington,
napunta siya sa landas na naging magaling siya.
Ginawa niya lahat para ayusin ang buhay niya
at talagang isinulong niya ang advocacy para sa mga katutubo.
Sobrang importante 'yon sa kanya. Malaking bagay 'yon.
Trahedya para sa akin na di 'yon nagtagumpay.
Pero sa tingin ko, nag-react si Mak
sa paraang alam niya noong nangyari 'yon.
Ako si Amie, at kapatid ako ni Makueeyapee.
Blackfeet National ang ama ni Mak, at Cherokee ang ama ko.
Pero pareho kami ng ina.
Galing ang nanay namin sa pangit na background, masamang background.
Napakabata niyang nagkaanak, 12 years old. Sixteen siya nang ipinanganak ako.
PUWERSAHANG PINAAMPON SI AMIE
NOONG DALAWANG TAON SIYA
Noong panahong 'yon, pwedeng kunin ng gobyerno ang mga bata,
at legal 'yon.
Sobrang naapektuhan ang mama namin
na hindi niya nakayanan.
Nag-iwan 'yon ng puwang na hindi niya napunan.
Walang naging stable o naging normal.
Matindi 'yong pagkakamali niya pagdating sa pagpili sa mga lalaki.
Punong-puno ng alak, droga,
physical at verbal abuses.
Kinalakihan 'yon ni Mak.
Tatlong taong gulang ako nang una kong nakita ang karahasan.
May dalawang bata na nakatira sa tapat namin.
Lagi kaming naglalaro sa putik at iba pa.
Mahirap 'yon.
Ang hirap pag-usapan.
Nagtapos 'yon sa kapitbahay namin,
na sa tingin ko, naging karelasyon ng mama ko nang di ko alam.
Pumunta kami roon. Kinuha niya kami ng kapatid ko, at nagkaroon ng away.
Binaril ng lalaki ang asawa niya nang limang beses sa dibdib
gamit ang .357 Magnum.
Namatay 'yong babae sa braso ng mama ko.
Ewan ko kung nasaan na ang lalaki, pero nang naabutan siya ng pulis,
binaril niya ang mga anak niya sa tiyan, pinatay silang dalawa,
at binaril niya ang sarili. Binaril niya ang sarili sa ulo.
Tapos...
kinuha ko ang kapatid ko at tinakpan at niyakap siya. Tapos...
Pwede kong sabihin ang iba pang karahasan noon.
Pero doon nagsimula ang buhay ko.
Matinding alaala 'yon.
Naiintindihan ko 'yong kinalakihan ni Mak, kasi masama
'yong pinagdaanan niya.
Bata pa lang siya, alam na niyang kayang pumatay
ng mga lalaki.
'Yon 'yong natutunan niya sa buhay na di niya nakalimutan.
Kaya nagiging marahas siya
kapag nasa sitwasyon
na pakiramdam niya, nasa panganib siya.
May gustong manakit sa 'yo,
at babalik ka sa pagkabata at poprotektahan ang sarili.
May karapatan ang pamilya Pierre na magalit kay Mak.
Di dapat namatay si John Pierre.
Pero tingin ko, di sinasadya ni Mak na patayin siya.
Gusto lang niyang makatakas bago siya masaktan.
Ayan na.
- Kumusta? Itapon mo siya riyan. - Ayan!
Good job. Ilibing mo siya. Ready ka na? Sige.
TUMANGGING MAKILAHOK ANG PAMILYA NI JOHN PIERRE, JR. SA PELIKULANG ITO
Ang galing, buddy. 'Yan.
KAIBIGAN NI JOHN PIERRE, JR. SI MAGNUS HARLOW
AT NASA PARTY SIYA NOONG GABING NAMATAY SI JOHN
Dumating ako sa party bandang 3:00 ng umaga.
Nagpa-party lahat sa labas.
Nagtatawanan lahat.
Pagpasok ko sa bahay, nakita ko si Whitford.
HINDI KILALA NI MAGNUS SI WHITFORD
PERO MAY KAUNTING PAG-UUSAP SILA
Medyo tensiyonado noon si Whitford.
Ang Blackfoot Reservation at ang reservation na 'to,
sobrang magkaibang...
mundo.
Wala pa rin bang tiwala sa isa't isa ang dalawang tribo?
Oo.
Nag-usap kami, at sabi niya, "Uy, kilala mo ba 'yong mga tao rito?"
Sabi ko, oo. Sabi ko, "Oo. Kilala ko silang lahat."
Bigla na lang siyang huminto sa gitna ng pag-uusap namin,
at sabi niya sa akin, "Tingin ko, delikado ako."
Parang
nag-switch.
Sabi niya, well...
Inilabas niya ang kutsilyo sa bulsa niya, pairing knife,
at may puting tape o duct tape 'yon sa palibot ng hawakan.
At sabi niya, "Para 'to sa kahit sinong gustong magsalita
o magsimula ng kalokohan."
Tapos sabi ko, "Itabi mo 'yan!"
Sabi ko, "Pamilya at kaibigan ko lahat ng nandito."
Sabi ko, "Mababait lahat ng nandito."
Ewan ko kung ano'ng tumatakbo sa isip niya.
Parang nakakita siya ng masama.
LUMABAS SINA MAGNUS AT WHITFORD
SUMAMA SILA SA GRUPO KASAMA ANG KAIBIGAN NI WHITFORD, SI ADRIAN AFTER BUFFALO,
AT SI JOHN PIERRE, JR.
Nag-usap kami.
At sabi ni Whitford o ni Adrian, "Piikani."
Naalala kong parang sinuntok si John noon sa mukha.
Kapatid ang ibig sabihin ng Piikani sa Blackfeet.
At sabi ni John,
"Blackfeet ka?"
Sabi niya, "Oo." At sabi ni John, "Kootenai ako."
Mortal na magkaaway ang Kootenai at Blackfeet sa loob ng daan-daang taon.
Sa tingin ko, sinusubukang ipakita ni John 'yong dominance niya.
"Reservation ko 'to,
at kung may problema ka, ayusin natin."
At nangyayari ang away. Nabubugbog minsan ang mga tao.
Kaya ang una kong naisip, "Wag mong hayaang lumala 'yan."
Naalala kong sinubukan kong ayusin ang sitwasyon.
"Daan-daang taon na ang nakalipas, pare. Nagbago na ang panahon."
SA PANINIWALANG NAWALA NA ANG TENSIYON, BUMALIK SA LOOB SI MAGNUS
Siguro nasa loob ako nang isa't kalahating minuto,
o dalawang minuto.
Tumakbo sa bahay ang kaibigan ko at sabi niya, "Sinaksak nila si John.
Sinaksak nila si John! Lumabas ka na!"
Kaya tumakbo ako palabas.
Nakahiga si John sa lupa.
Hindi siya sumasagot.
Humihinga pa siya. Tapos...
Wala na kaming magawa.
Naniniwala si John sa pisikal na away.
Siguro kaunting away 'yong gusto niya.
Pero hindi siya dapat namatay.
May sariling pamilya si John.
Inalagaan niya ang dalawang anak niya.
Sila ang sentro ng buhay niya.
Dapat nandito pa siya. Dapat kasama niya ang pamilya at mahal niya sa buhay.
Pero di na pwede.
Tingin ko, paranoid si Whitford.
Nagkita kami ng 15 minuto, at pinatay niya 'yong kaibigan, kapatid,
tatay, at tito ng mga tao.
Kaya wala akong pakialam kay Whitford.
PAGKATAPOS MAARESTO,
NAKULONG NANG HIGIT 18 BUWAN SI WHITFORD SA LAKE COUNTY JAIL PARA ANTAYIN ANG TRIAL
Tingin ko, naniniwala si Mr. Whitford na wala siyang ginawang masama,
at gusto siyang patayin o saktan ng lahat.
Nakatanim na 'yon sa isip niya mula bata siya.
Ako si John Todd. Isa ako sa mga jail commanders
sa Lake County Sheriff's Office sa Polson, Montana.
Isa ako sa mga senior sa kulungan noong nandito si Mr. Whitford.
Pwedeng maging marahas si Mr. Whitford,
at gano'n siya lagi.
Pag di niya nakuha ang gusto niya, nagiging marahas siya.
Hindi namin masabi
kung lalaban kami sa lalaking 'yon, gugulong sa sahig,
o susunod ba siya sa amin?
Masasabi kong bully siya.
Aasarin niya 'yong mas maliliit at mahihina
hanggang sa magalit sila.
Sasaktan niya sila, o susubukang saktan.
Di niya aamining kasalanan niya.
"Ginawa nila. Sinimulan nila. Kasalanan nila."
Kahit siya 'yong nang-asar at nang-udyok.
Lagi niyang sinasabi, "Blackfeet ako.
At nasa Salish at Kootenai reservation tayo."
Tapos nagiging defensive siya kung kanino.
Naniniwala siyang siya ang inapi o inasar,
kaya paglaban ang nagiging reaction niya.
Gano'n si Mr. Whitford.
APAT NA BUWAN PAGKATAPOS NG UNANG INTERVIEW NIYA,
HINDI PINAYAGAN SI MAKUEEYAPEE WHITFORD PARA SA PANGALAWANG INTERVIEW
INILAGAY SIYA SA DISCIPLINARY CONFINEMENT
DAHIL SA PATULOY NA ISYU NIYA SA PAG-UUGALI
Tingin ni Whitford, biktima siya ng hate crime.
Pero walang patunay sa mga sinasabi niya.
Lahat ng sinasabi ng ibang saksi, at iba pang ebidensiya,
taliwas sa sinasabi niyang self-defense.
SI JAMES MANLEY ANG HUKOM NA NANGUNA SA TRIAL NI WHITFORD
AT NAGDESISYON SA KANYANG SENTENSIYA
Magkalaban ang Blackfeet at Salish sa gera,
pero 170 taon na ang nakalipas.
Kahit may ilang kompetisyon o tensiyon minsan,
nagpakasal na sila at nagkaroon na ng mga ugnayan,
at maraming Blackfeet ang pumupunta rito
para mag-aral ng kolehiyo o magtrabaho.
Kaya 'yong sinasabi ni Whitford na pinaligiran siya ng Salish,
kaya hate crime 'yon at dapat siyang dumepensa,
hindi kapani-paniwala.
Walang dahilan para sa mga 'yon.
Hinatulan ko si Whitford ng 60 taong pagkakakulong
na may minimum na 25 taon bago siya maging eligible sa parole.
Tingin ko, patas 'yong hatol.
Matindi rin 'yong naging epekto kay John Pierre.
Tingin ko, di ako dapat nasentensiyahan.
Dapat lumabas ako ng korte.
Self-defense 'yon.
Di nila nagustuhan na binanggit kong Blackfeet ako.
Hate crime 'yon dahil sa nasyonalidad ko.
Nasyonalidad nila bilang Kootenai nation,
at nasyonalidad ko bilang Blackfeet tribal.
'Yon ang dahilan.
Nakakabahala na marinig siyang magsalita nang gano'n,
dahil akala niya, wala siyang ginawang masama.
Karamihan sa mga tao, kahit mga tapat,
binabalikan nila sa isip nila 'yong pangyayari nang di sinasadya,
para tumugma sa psychological needs nila.
Tingin ko, nakaimpluwensiya 'yon.
Si Mr. Whitford at 'yong kasama niya,
naka-30 beer sila bago sila makarating sa party.
Kahit natatandaan niya nang tama ang emosyon o motibo niya sa ginawa niya,
kaduda-duda 'yon sa tingin ko.
Sa pagkakaintindi ko sa ugali ni Mr. Whitford
sa kulungan mula noon,
hindi pa rin siya nagbabago.
Para sa kapakanan niya, sana magbago siya
dahil kung hindi, malamang habambuhay siya sa kulungan.
Kung tatanungin ko siya ng isang bagay,
"Matapos ang lahat, wala kang natutunan?
Wala ka bang natutunan sa trahedyang 'to?"
Pumatay siya ng isang tao, at mukhang hindi siya nag-aalala.
Naaawa lang siya sa sarili niya.
NANINIWALA PA RIN SI WHITFORD NA SELF-DEFENSE ANG GINAWA NIYA
AT NAGING BIKTIMA SIYA NG HATE CRIME
Nagsalin ng Subtitle: Lea Torre