‪Hồi bé,
‪một ngày có thể trải dài bất tận.
‪Đến tuổi thiếu niên, bạn như có thể ‪sống trọn đời người trong một mùa hè.
‪Những năm đôi mươi kéo dài miên man.
‪Thế rồi đột nhiên, không hiểu nổi ‪bằng cách nào, bạn đã 40 tuổi.
‪Từ đó mọi thứ ngày một nhanh.
‪Thời gian còn biến chuyển ‪trên những phạm vi nhỏ.
‪Chắc bạn đã nghe mấy câu như
‪"Lúc vui thời gian trôi lẹ". ‪"Lúc sầu thời gian bất tận".
‪Các nghiên cứu cho thấy ‪cần sa có thể làm chậm thời gian,
‪còn rượu và ma túy có thể đẩy nhanh ‪thời gian. Âm nhạc cũng làm được vậy.
‪Nhạc chờ có thể khiến ‪mọi giây trôi qua như một sự tra tấn.
‪Cảm ơn bạn đã đợi.
‪Nhưng sự im lặng…
‪thì còn tệ hơn.
‪Giờ, câu hỏi ‪tôi đặc biệt quan tâm là: "Tại sao?"
‪Hỏi hay đó. Vì có vẻ thời gian trôi ‪với những tích tắc đều đặn, không ngừng,
‪nhưng dường như cũng không phải vậy.
‪Cảm giác ngày vụt qua như phi nước đại, ‪trôi quá nhanh.
‪Cứ lu bu, ‪vừa cuối tuần này đã tới cuối tuần sau.
‪Những ngày của tôi trôi qua… cảm giác như, ‪trôi qua nhanh hơn. Tôi không hiểu vì sao.
‪Vậy tại sao chúng ta lại trải nghiệm ‪thời gian theo cách ta vẫn làm?
‪Và làm sao ‪để ta giành lại chút ít quyền kiểm soát?
‪Để nghiên cứu thời gian, ta phải ‪bước ra ngoài phạm vi thông thường.
‪Khi đó, một phạm vi hoàn toàn mới ‪sẽ mở ra.
‪Thời gian và không gian.
‪Thử tưởng tượng ‪ta có thể làm chậm thời gian.
‪Hoặc đẩy nhanh nó.
‪Với câu hỏi: "Thời gian là gì?", ‪không có câu trả lời nhất định nào cả.
‪THỜI GIAN
‪Năm 1962,
‪một nhà địa chất trẻ tuổi đã ‪có cuộc hành trình tới dãy An-pơ ở Pháp.
‪Ông đi cùng một đội, ‪nhưng Michel Siffre, khi đó mới 23 tuổi,
‪sẽ một mình đối diện hành trình thực sự. ‪Michel muốn biết cảm giác sẽ ra sao
‪khi sống cách xa tất cả mọi người,
‪tất cả đồng hồ, ‪kể cả sự lên xuống của Mặt Trời,
‪bằng cách ở trong một cái hang ‪trong hai tháng.
‪Đó là một trong những nghiên cứu đầu tiên ‪về chu kỳ thức - ngủ của người
‪khi không có bất cứ tín hiệu bên ngoài nào ‪về thời gian trong ngày.
‪Ông mô tả nó ở một bài phỏng vấn sau đó, ‪rằng đó là sự tồn tại vượt khỏi thời gian.
‪Tôi đã vượt khỏi thời gian, ‪không tín hiệu thời gian.
‪Không có TV, không có đài. ‪Không có gì hết.
‪Không có đồng hồ.
‪Bạn sống dựa theo tâm trí bạn.
‪Mỗi lần Michel dậy, ăn uống và đi ngủ,
‪ông lại điện cho ‪các đồng nghiệp đang dựng trại ở cửa hang.
‪Có những khi ông thức chỉ sáu tiếng
‪rồi đi ngủ tiếp.
‪Hoặc có khi ông thức thông 27 tiếng.
‪Nhưng trung bình, chu kỳ thức - ngủ ‪của ông rơi vào khoảng 24 tiếng.
‪Một dữ kiện hệ trọng.
‪Thiếu đi mọi tín hiệu bên ngoài ‪về thời gian trong ngày,
‪cơ thể ông vẫn theo dõi được nó.
‪Những chiếc đồng hồ cổ xưa nhất ‪ở bên trong chính chúng ta.
‪Chúng được gọi là đồng hồ sinh học.
‪Circa‪ nghĩa là "khoảng", ‪còn ‪dian‪ nghĩa là "ngày",
‪vì chúng cho biết thời gian ‪theo phạm vi 24 giờ.
‪Cái thú vị là,‪ ‪hầu hết tế bào trong cơ thể ‪đều có một chiếc đồng hồ sinh học.
‪Chúng tạo các prô-tê-in đặc biệt ‪chuyên cho biết thời gian.
‪Đạt tới giới hạn nhất định…
‪Prô-tê-in đó sẽ tự ngắt ‪quá trình tổng hợp của chính nó.
‪Khi đó, các prô-tê-in sẽ bị phá hủy, ‪và các tế bào được thiết lập lại.
‪Chu kỳ này diễn ra 24 tiếng một lần.
‪Cơ thể chúng ta ‪chứa hàng tỉ vòng lặp tí hon này.
‪Nhưng có một chiếc đồng hồ tổng ‪nằm trong não người, ở vùng dưới đồi,
‪trong một khu vực gọi là nhân trên chéo.
‪Theo nhiều cách, nó là thứ phụ trách
‪việc đồng bộ hóa ‪mọi chiếc đồng hồ khác trong cơ thể ta.
‪Mọi loài có vú từng được nghiên cứu ‪đều có một cái đồng hồ nội tại 24 tiếng.
‪Mọi loài chim,
‪loài bò sát,
‪loài cá,
‪và loài côn trùng.
‪Thật ra, có những loài còn chẳng cần não.
‪Thực vật có đồng hồ sinh học, đến vi khuẩn ‪đơn bào cũng có đồng hồ sinh học.
‪Theo một giả thiết,
‪hàng tỷ năm trước, khi những sự sống ‪nhỏ bé đầu tiên xuất hiện,
‪các tế bào phân chia vào ban ngày ‪đã bị tổn hại do tia cực tím Mặt Trời.
‪Nhưng các tế bào ‪học được cách phân chia vào ban đêm
‪thì sống sót.
‪Nói cách khác, việc tuân theo thời gian
‪có lẽ vốn là nền tảng đối với ‪sự tiến hóa của sự sống trên Trái Đất.
‪Nhưng đồng hồ sinh học lại khá đơn giản.
‪Chúng chỉ giữ nhịp điệu ‪cho các chức năng cơ thể,
‪nhắc ta khi nào cần ăn, ngủ, thức giấc.
‪Vài việc khác nữa. ‪Và chúng được thiết lập lại mỗi ngày.
‪Khả năng theo dõi thời gian trôi của bạn,
‪ngày qua ngày, tháng qua tháng,
‪năm qua năm,
‪là một thứ hoàn toàn khác.
‪Hôm 14 tháng Chín, ‪đội của Michel Siffre đã gọi cho ông
‪để báo là ‪ông đã hết hai tháng ở trong hang.
‪Siffre đã tưởng họ đùa. Theo tính toán ‪của ông, hôm đó mới là 20 tháng Tám.
‪Cơ thể của ông ‪đã tuân theo ngày tháng khá tốt,
‪nhưng tâm trí ông ‪đã hụt mất cả tháng trời.
‪Sáu mươi năm sau.
‪Chúc mừng năm mới 2020.
‪Cả thế giới đã trải qua
‪một dạng thí nghiệm cô lập.
‪Đợt đầu Vương quốc Anh phong tỏa, ‪tôi đang có một bé sáu tháng tuổi,
‪ngoài ra là ‪một bé sáu tuổi và một bé tám tuổi.
‪Trải nghiệm về thời gian của tôi là ‪việc một ngày có 24 tiếng thật kỳ cục.
‪Với tôi, thời gian trôi như rùa bò.
‪Tôi tự hỏi: ‪"Hiện tượng này có phổ biến hơn nhiều?"
‪Và cô đã khảo sát ‪gần 700 người trên khắp Vương quốc Anh.
‪Đa phần người ta nhận thấy ‪một sự thay đổi đáng kể về thời gian.
‪Tám mốt phần trăm số người. Thú vị là, ‪con số đó gần như được chia đôi.
‪Giống Ruth, cỡ một nửa ‪thấy thời gian trôi chậm,
‪còn lại thì thấy như ‪thời gian trôi nhanh hơn.
‪Tức là nói chung, ‪việc thấy nhàm, thấy buồn
‪và thấy chán nản đều có liên hệ
‪với việc thời gian trôi chậm ‪lúc phong tỏa vì vi-rút Corona.
‪Những nghiên cứu tương tự ở nước khác ‪cũng cho kết quả đó.
‪Ở Pháp, Ý, Argentina, ‪ở Iraq cũng đang tiến hành nghiên cứu.
‪Tức là trên toàn cầu, ‪dường như chúng ta đang thấy
‪sự biến dạng về thời gian sâu sắc ‪trong lúc phong tỏa vì vi-rút Corona.
‪Khi đại dịch, ta đều biết sẽ ‪đến ngày nó kết thúc, nhưng ngày đó quá xa
‪đến nỗi ta phải coi ‪giờ đây chính là nơi ta sống,
‪đây là cuộc sống, thực tại của ta.
‪Scott Kelly được chuẩn bị tốt hơn ‪đại đa số cho trải nghiệm này.
‪Năm 2015, ông được đưa lên không gian
‪rồi ở lại đó nguyên một năm, chuyến bay ‪có người lái dài nhất trong lịch sử NASA,
‪rồi ông trở về Trái Đất ‪như anh hùng dân tộc.
‪Vì một năm trời ‪sống trong một cái ống nhôm công nghệ cao,
‪cách Trái Đất khoảng 400 cây số, ‪là một khoảng thời gian dài.
‪Tôi đã cố tình không đếm ‪những ngày tôi ở trong không gian,
‪vì tôi biết làm vậy trong suốt một năm ‪sẽ khiến tôi có phần bứt rứt.
‪Nhưng rồi đến một ngày gần cuối,
‪Mikhail Kornienko, ‪nhà du hành vũ trụ người Nga, hỏi…
‪"Biết nay ngày gì chứ Scott?"
‪Đó là hôm chúng tôi ‪sẽ chỉ phải ở ngoài vũ trụ mười hôm nữa.
‪Mỗi hôm sau đó, ‪ông ấy đều hỏi còn mấy hôm nữa.
‪Vậy là ông ấy đếm ngược ‪từ mười xuống không.
‪Việc đó làm tôi khá là điên ‪vì tôi đã không định thế.
‪Nhưng bạn chẳng cần là phi hành gia,
‪hay phải sống qua một đại dịch,
‪mới biết là sự căng thẳng ‪có thể khiến mọi thứ trôi chậm hơn.
‪Ta biết cảm xúc là một thứ ‪thật sự bóp méo cảm nhận về thời gian.
‪Nó không thực sự ảnh hưởng tới ‪đồng hồ sinh học của chúng ta,
‪nhưng dường như trong não chúng ta ‪còn một loại đồng hồ khác,
‪một thứ giống đồng hồ bấm giờ, ‪cẩn trọng theo dõi thời gian hộ ta.
‪Nhưng trường hợp này, ‪đồng hồ bấm giờ không phải một cái máy.
‪Nó giống một con người hơn.
‪Khi buồn chán hoặc cô đơn, ‪nó sẽ đếm từng tích tắc một cách ám ảnh.
‪Khi rất căng thẳng, ‪có khi nó còn đếm mỗi tích tắc hai lần.
‪Nhưng ngược lại, khi ta đang bận, ‪đang thư giãn hoặc giao thiệp,
‪tâm trí ta đang làm việc khác, ‪ta bỏ qua rất nhiều tích tắc,
‪nên thời gian dường như phóng vèo vèo.
‪Tôi thực sự thích ý niệm đó, ‪vì nghe hợp lý mà,
‪rằng trong não ta ‪có một hệ thống gì đó giống như đồng hồ.
‪Nhưng vấn đề của ý niệm đó là
‪ta thực sự gặp khó khăn ‪khi xác định cái đồng hồ đó nằm ở đâu.
‪Ta đã thử cố tìm nó
‪khi đưa người vào máy chụp cộng hưởng từ ‪rồi nhờ họ đếm thời gian trôi.
‪Nhưng không một khu vực nào trong não ‪sáng lên liên tục.
‪Cảm nhận về thời gian của chúng ta ‪dường như được ghim vào khắp não bộ.
‪Ta đang nhắc tới cảm nhận về thời gian,
‪mà dĩ nhiên ta chả có ‪cơ quan chuyên nhận biết thời gian.
‪Ta không thể nhìn hay nghe,
‪ngửi hay sờ thấy nó.
‪Ta chẳng có cách trực tiếp nào ‪để cảm nhận nó.
‪Tức theo nhiều cách, cảm nhận về thời gian ‪là sản phẩm, được dựng bởi tâm trí người.
‪Suốt hàng thế kỷ, ta đã cho rằng
‪thời gian hẳn là đang tồn tại,
‪đang trôi hệt như ‪cách nó hiện diện trong tâm trí ta.
‪Hình dung ra viễn cảnh khác còn rất khó. ‪Nhưng giờ đây, nhiều nhà khoa học tin rằng
‪ta chỉ trải nghiệm được một phần nhỏ
‪của thời gian đúng nghĩa.
‪Và rằng, thực tại của thời gian ‪là một thứ lớn hơn nhiều.
‪Một thứ giống như
‪không gian vậy.
‪Cách ta nghĩ về thời gian ‪vốn đã có phần giống không gian,
‪dù việc đó còn tùy ở văn hóa nước bạn, ‪đúng hơn là truyền thống viết.
‪Ở phương Tây, bạn hình dung thời gian ‪đi từ trái qua phải, như chữ trên giấy.
‪Ở Israel, quá khứ ở bên phải ‪còn tương lai ở bên trái,
‪vì đó là cách viết tiếng Do Thái. ‪Tiếng Quan Thoại viết theo chiều dọc,
‪nên quá khứ nằm ở trên ‪còn tương lai nằm ở dưới.
‪Nhưng dù ở đâu, ‪ta cũng nghĩ thời gian có phương hướng,
‪như tọa độ trên bản đồ vậy.
‪Như đặt một mạng lưới ấy? ‪Bạn đặt mạng lưới lên không gian.
‪Đằng này có một số đường mạng lưới, ‪đằng kia cũng có một số đường,
‪bên trên cũng có. ‪Rồi bạn đặt một mốc thời gian lên đó.
‪Bạn đang ở vị trí này trên lưới, lúc này, ‪còn lúc kia sẽ ở vị trí kia.
‪Tức là nếu không gian có ba chiều,
‪bạn có thể coi thời gian là chiều thứ tư.
‪Bốn chiều khó hình dung thật. ‪Thời gian đã dị rồi.
‪Nhưng hợp nhất của bốn chiều đó, ‪ta gọi là không - thời gian.
‪Nơi không gian và thời gian
‪được đan vào nhau
‪trên cùng một mặt vải co giãn.
‪Và mặt vải đó ‪mỗi chỗ lại biến dạng một kiểu.
‪Vật chất và năng lượng ‪có thể bẻ cong không gian.
‪Thậm chí mạnh mẽ hơn ‪là có thể bẻ cong thời gian.
‪Tức là trên Trái Đất, thời gian trôi ‪chậm hơn một chút so với ngoài vũ trụ.
‪Và thời gian trên Mặt Trời ‪thì trôi còn chậm nữa.
‪Thời gian còn trôi chậm lại
‪khi ở những vận tốc cực nhanh.
‪Điều này xảy ra trên một phạm vi ‪quá lớn để loài người nhỏ bé chúng ta
‪cảm nhận được.
‪Nhưng đến thập niên 1970, chúng ta ‪đã phát minh ra đồng hồ nguyên tử‪,
‪thứ đủ chính xác để kiểm tra điều này.
‪Ta đã đem chúng lên máy bay ‪rồi bay vòng quanh thế giới.
‪Và quả nhiên,
‪những chiếc đồng hồ đó ‪cho thấy đã có ít thời gian
‪trôi qua hơn.
‪Và nếu thời gian trôi chậm hơn ‪ở những vận tốc cao hơn
‪thì nghĩa là ‪một con người cũng sẽ già đi chậm hơn.
‪Chẳng hạn, nếu bạn là một phi hành gia ‪dành nhiều thời gian phóng quanh Trái Đất,
‪trong khi anh song sinh của bạn ‪cũng là phi hành gia, mà ở trên mặt đất.
‪Giờ tôi trẻ hơn anh ấy ‪khoảng ba mi-li giây.
‪Tôi từng trẻ hơn anh ấy ‪cỡ sáu phút, khoảng đó,
‪còn giờ tôi trẻ hơn ‪sáu phút, ba mi-li giây,
‪chắc tôi có thể coi đó là lợi thế.
‪Nhưng nếu thời gian, ‪cũng như không gian, là một chiều,
‪điều đó sẽ làm dấy lên ‪một câu hỏi khá lớn.
‪Bạn rõ có thể di chuyển qua phải hay trái, ‪theo mọi hướng không gian.
‪Vậy sao không thể đi lên, xuống thời gian,
‪tới các thời điểm về sau, ‪về các thời điểm trước?
‪Đó là một câu hỏi ‪cực kỳ hóc búa và thú vị.
‪Bởi theo những gì ta đã biết ‪thì không thể đi ngược thời gian.
‪Nhưng nếu tất cả không gian quanh ta,
‪cả về trước lẫn về sau,
‪đều thật như vị trí của ta hiện tại,
‪thì quá khứ và tương lai
‪chắc cũng thật như hiện tại.
‪Như thể tất cả đã được ghi lại rồi vậy.
‪Những thứ đã xảy ra.
‪- Lúc vui thời gian trôi lẹ. ‪- Lẫn những thứ chưa xảy ra.
‪Dịp lễ hay nhất là Đêm Giao Thừa.
‪Bạn không thể nói tất cả đang diễn ra, ‪vì chỉ có hiện tại mới là "đang".
‪Ta còn chưa biết chính xác ‪nên dùng những từ gì để tả điều này.
‪Nhưng có thể nói rằng,
‪cũng như việc mọi thứ đang xảy ra hiện tại ‪đang xảy ra ở nơi khác,
‪mọi thứ trong quá khứ và tương lai ‪có thể đang diễn ra
‪"ở lúc nào đó".
‪Một thiếu niên lập dị,
‪Albert Einstein,
‪lần đầu đưa ra những giả thiết này ‪hồi năm 1905.
‪Và 50 năm sau,
‪khi cộng sự ‪và người bạn thân trọn đời của ông,
‪Michele Besso, qua đời, Einstein đã viết ‪một lá thư gửi cho gia đình ông ấy.
‪"Giờ, ông ấy đã rời bỏ thế giới kỳ lạ này
‪trước tôi một chút. ‪Nhưng điều đó chẳng có nghĩa lý gì cả.
‪Những người tin vào vật lý như bọn tôi
‪hiểu rằng, khác biệt ‪giữa quá khứ, hiện tại và tương lai
‪chỉ là một ảo ảnh ‪dai dẳng tới ương ngạnh".
‪Nhưng ý niệm về thời gian này
‪thật khó nuốt trôi, vì một vài lý do.
‪Trước hết, có một khúc mắc nhỏ ‪về sự tự do quyết định.
‪Nếu tương lai đã được viết sẵn,
‪thì tức là dù ta có làm gì, ‪ta cũng chẳng được quyền quyết.
‪Bản ghi sẵn đã biết ‪kết cục thể nào cũng vậy rồi.
‪Điều đó nghe khá là u ám.
‪Và mặc dù ‪ta có thể đem đồng hồ lên máy bay
‪để chứng minh thời gian có biến dạng,
‪ta lại chả thể cho máy bay ‪đi ngược về quá khứ hay tới tương lai,
‪nên ta không thể thực sự chứng minh được ‪là quá khứ hay tương lai có thật.
‪Thật ra ta còn ‪chả thể cắt nghĩa được điều đó.
‪Rất nhiều đoạn phim và phim tài liệu ‪đã tìm cách giúp ta hiểu vấn đề,
‪sử dụng đủ thứ phép ẩn dụ
‪như một cái đĩa DVD,
‪một cái đĩa than, hay…
‪Một ổ bánh mì.
‪Nhưng thực tế là ‪cố hình dung cũng chẳng để làm gì lắm.
‪Ta đã tiến hóa từ những sinh vật đơn bào
‪biết cách phân biệt ngày với đêm.
‪Rồi tới một thời điểm, ta hình thành ‪cảm nhận đặc trưng về thời gian
‪vì điều đó cũng giúp chúng ta tồn tại,
‪và đó sẽ là góc nhìn về thời gian ‪duy nhất chúng ta có.
‪Nhưng không chỉ có góc nhìn đó
‪vì ta còn có nhận thức về quá khứ. Đó ‪lại là một cảm nhận về thời gian khác hẳn.
‪Theo nhiều cách, chức năng chính của não
‪là sử dụng quá khứ
‪để dự đoán tương lai.
‪Nên lợi thế mang tính tiến hóa của việc đó
‪dĩ nhiên là vô cùng lớn.
‪Nhìn lại quá khứ để mường tượng tương lai. ‪Đó là điều khiến ban đầu, ta nhận ra rằng
‪có thể dự đoán ‪cách sao trên trời di chuyển.
‪Để rồi tạo ra đồng hồ và lịch ‪để theo dõi chúng.
‪Đó là điều cho phép ta tổ chức,
‪phối hợp với nhau,
‪và xây dựng những nền văn minh.
‪Khả năng du hành thời gian tâm thức ‪là nét "tinh khôn" của Người Tinh khôn.
‪Và việc thời gian là cảm nhận dễ dàng bị ‪biến đổi, theo nhiều cách, là đáng quý,
‪bởi ta có khả năng ‪đẩy nhanh, hoặc làm chậm nó,
‪tùy theo ta muốn nó trôi qua thế nào.
‪Ta tìm trong ký ức, và ta tích lũy càng ‪nhiều ký ức trong một khoảng thời gian,
‪ta càng tin vào mức độ kéo dài ‪của khoảng thời gian đó.
‪Michel Siffre
‪cảm giác như ‪ông mới ở trong hang một tháng
‪vì ông đã có ít ký ức đáng lưu trữ hơn.
‪Trả lời phỏng vấn sau đó, ông nói:
‪"Khi vây quanh là màn đêm, ‪ký ức bạn sẽ không nắm bắt được thời gian.
‪Bạn sẽ quên".
‪Và khi bạn già đi, bận rộn hơn ‪và hình thành một nề nếp,
‪bạn cũng có thể quên.
‪Chỉ các email cũng sẽ khiến bạn bận suốt.
‪Cứ liên tục như vậy,‪ ‪khiến bạn cảm giác ‪như thời gian đã bị nén lại rất chặt.
‪Nhưng với nhiều người,‪ ‪tuổi thơ là ‪giai đoạn họ cảm giác là kéo dài lâu nhất.
‪Nghĩ lại hồi bé mà xem, ‪bạn được học rất nhiều kỹ năng mới.
‪Bạn được học ‪cách giao tiếp, cách chơi đùa,
‪tiếp nhận rất nhiều ‪kiến thức giáo dục ở trường.
‪Tôi nghĩ nhận thức ‪về việc thời gian trôi nhanh hay chậm
‪có liên quan tới những gì bạn để ý.
‪Trẻ em để ý hết. ‪Chúng tập trung vào hiện tại.
‪Việc có quá trình ‪lưu ý mọi khoảnh khắc như thế,
‪theo tôi, đem lại cảm giác ‪thời gian kéo dài, mọi thứ chậm lại.
‪Thực tế, các nghiên cứu cho thấy, ‪chỉ việc ở tại thiên nhiên
‪đã khiến thời gian trôi chậm hơn.
‪Mặt khác, việc giao thiệp ‪có thể khiến thời gian trôi nhanh hơn.
‪Một thứ tôi muốn nắm bắt ‪qua nghiên cứu của mình
‪là cái gì đã thực sự thay đổi ‪ở Vương quốc Anh do Covid.
‪Ta chả thể giao lưu với bạn bè, gia đình, ‪chả thể gặp gỡ ngoài công viên.
‪Nên có lẽ ‪biến số thú vị nhất mà tôi cũng nghiên cứu
‪là mức độ thỏa mãn của họ ‪với việc giao tiếp xã hội,
‪vì việc bạn từng sống với bao nhiêu người ‪chả quan trọng.
‪Điều quan trọng là mức độ thỏa mãn của bạn ‪với việc giao tiếp.
‪Và mọi lễ kỷ niệm ‪mà ta đã bỏ lỡ vì đại dịch này.
‪Những lễ kỷ niệm ‪để đánh dấu năm tháng của ta
‪có thể khiến thời gian vụt qua lúc đó,
‪nhưng chúng cũng buộc ta ‪phải lưu ý đến việc thời gian trôi
‪và tạo ra ‪những dấu mốc trong ký ức của ta.
‪Khiến chúng trở thành một trong những cách ‪hay nhất để sống trường thọ, khi nhìn lại.
‪Làm sinh nhật ngoài vũ trụ cũng hay. ‪Tôi nghĩ dịp lễ hay nhất là Đêm Giao Thừa,
‪vì Năm Mới là dịp mà bất cứ ai, ‪bất cứ nền văn hóa nào cũng ăn mừng.
‪Mỗi năm, vào cùng một ngày,
‪cả thế giới lại tề tựu để đánh dấu dịp ‪hành tinh quay đủ một vòng quanh Mặt Trời.
‪Đếm từng tích tắc thời gian ‪đều đặn trôi về phía trước,
‪khi tương lai chảy vội về hiện tại,
‪để rồi, sau một thoáng được là hiện tại…
‪sẽ tan biến vào quá khứ.
‪Nhà địa chất trẻ tuổi Michel Siffre nọ
‪đã 60 tuổi vào năm 1999,
‪khi ông tháo chiếc đồng hồ ‪với một cử chỉ quen thuộc,
‪vẫy chào tạm biệt đám đông phóng viên,
‪rồi mất hút vào một hang động, ‪cho một thí nghiệm cô lập mới.
‪Siffre đã chào đón thiên niên kỷ mới
‪khoảng gần một cây số dưới lòng đất,
‪với sâm panh và gan ngỗng.
‪Nhưng ở đó chẳng có ai để bảo ông là, ‪thật ra, ở thế giới trên mặt đất,
‪hôm đó đã mùng bốn tháng Một rồi.
‪Biên dịch: Joy Ng