W 1983 roku do historii telewizji
przeszedł ten chód Michaela Jacksona.
Trwał zaledwie 2,5 sekundy,
a jednak pozostawił trwały ślad kulturowy.
Ale trzy dekady wcześniej, w teatrze Apollo w Harlemie,
Bill Bailey zrobił dokładnie to samo.
To jest częste.
Choreografia Madonny z klipu „Vogue” z 1990 roku
zaczęła modę na imprezowe pozy.
Ale voguing był częścią subkultury od lat.
Po tym, jak Miley Cyrus potrząsnęła pupą na VMA w 2013 roku,
twerking trafił do słownika oksfordzkiego.
Ale raperka Big Freedia trzęsła pośladkami,
gdy Miley jeszcze bawiła się w berka.
To nagranie wywołało największe szaleństwo taneczne 2019 roku.
Tak Charli D’Amelio zawojowała TikToka.
Ale to inny nastolatek, Jalaiah Harmon, wymyślił renegade,
pokazując go nieco wcześniej.
Choć ruchy w tym układzie sięgają jeszcze dalej.
Opierają się na hip-hopie i tańcu afrykańskim.
Taniec społeczny bierze się z grupowego myślenia.
PROFESOR TAŃCA
Razem ustalamy, jak chcemy się ruszać, i próbujemy.
A dzieje się to szybciej niż kiedykolwiek.
- Jakie są najgorętsze tańce? - Do „Up” Cardi B.
Chris i ja to tańczyliśmy. To był viral.
Albo to.
- „Corvette Corvette”. - Tak.
„Laffy Taffy”.
Tańczyliśmy do „Old Town Road”, zanim stało się hitem.
- Zgadza się. - Albo tak.
Wibrujesz.
- „Lock it, lock it”. - „Hit the Quan”.
- Uderzasz w sufit. - Klaśnięcie.
„Juju On That Beat”.
Każda piosenka z ostatnich dwóch lat była wyzwaniem tanecznym.
Wszystkie te tańce wykonywały miliony osób,
a za tym szaleństwem stoją duże pieniądze.
Charli D’Amelio w przerwie od pląsów
wyleguje się w luksusowej piżamie Dunkin’
i pozuje z innymi produktami firmy.
To jedna z wielu marek, które chcą dotrzeć
do ponad 117 milionów jej obserwatorów
za sześciocyfrową stawkę za post.
A gra Fortnite dosłownie sprzedaje tańce.
Takie dodatki za kilka dolarów
przynoszą miliardy dolarów zysku rocznie.
Widać wyraźną nierówność…
DZIENNIKARKA KULTURALNA
…między zarabiającymi najwięcej na trendach tanecznych
a resztą.
Co decyduje o tanecznym szaleństwie?
I kto powinien czerpać z niego zyski?
Mniej powściągliwe kobiety odnalazły się w charlestonie.
Od teraz taniec i zabawa to jedno i to samo
dla obu płci.
Al Gore i ja zatańczymy macarenę.
Wszyscy tańczą Soulja Boya, każdy jest Supermanem.
Wybierają własny styl i dają z siebie wszystko.
SZALEŃSTWO TAŃCA
Ludzie to dość słabe zwierzęta.
Nie jesteśmy zbyt szybcy ani zbyt silni,
a nasza skóra jest miękka.
Stanowimy niezłą zdobycz dla drapieżników.
Dlatego według jednej z teorii ewolucji nauczyliśmy się sztuczki.
Poruszając się synchronicznie,
sprawiamy wrażenie większego zwierzęcia i możemy odstraszyć drapieżnika.
Innymi słowy,
zaczęliśmy się synchronizować, żeby przetrwać.
Mamy to we krwi.
Jeśli dwie osoby usiądą na fotelach bujanych,
podświadomie zaczną kołysać się synchronicznie.
Taki ruch wyzwala wyrzut endorfin,
co jeszcze bardziej nas zachęca do zastraszania wrogów,
wielbienia bogów, świętowania,
przeżywania żałoby i wzmacniania poczucia wspólnoty.
Ale nieznajomi poruszający się tak samo?
To nowe zjawisko.
Mody taneczne mają niesamowity cykl życia,
dzielący się na kilka etapów.
KROK 1
POMYSŁ
Zawsze zaczyna się od społeczności,
która myśli sobie: „A może zrobić z tego taniec?”.
A potem się nim dzieli, zwykle tylko lokalnie.
Możliwe, że pierwsze taneczne szaleństwo
narodziło się w górskich wioskach Austrii.
„Waltzen” to po niemiecku „kręcić się”.
Pary obracały się, ale też poruszały po okręgu.
To różniło się od obecnych na dworach królewskich w Europie tańców,
które były sztywne i trudne, ze szczegółową choreografią,
łącznie z tym, gdzie patrzeć i z jakim wyrazem twarzy.
Mężczyźni i kobiety tańczyli oddaleni od siebie,
a walc był bardziej intymny, luźniejszy, szybszy.
Kobiety podwijały nawet spódnice,
nieprzyzwoicie odsłaniając kostki.
Ale nawet taki niezwykły taniec nie stanie się modny,
o ile się nie rozprzestrzeni.
ROZPOWSZECHNIANIE
Według jednej z teorii
możemy podziękować Napoleonowi Bonaparte,
którego armia przemierzyła Europę na początku XIX wieku,
zabierając ze sobą walca.
Napoleon nigdy nie najechał Anglii,
ale walc tak.
A potem popłynął statkami przez Atlantyk do Stanów Zjednoczonych.
Ale to tylko połowa drogi.
Jest też moment nie do uniknięcia,
w którym pojawią się hejterzy.
KROK 3
HEJTERZY
W USA w wydaniu Etykiety dla dam z 1840 roku pisano o walcu:
„Jest coś w zbliżeniu osób,
w postawach i w ruchu,
co nie pasuje do delikatności kobiety”.
Ostrzegano, że może wywołać „gwałtowne emocje”,
„pobudzenie”, „objawy nerwowe”
i „bardziej zaszkodzić młodym niż złe skłonności,
które potępia się z ambony”.
Ale…
Tańca nie można się wyrzec. Ludzie muszą tańczyć.
Tak dochodzimy do ostatniego kroku.
POWSZECHNA AKCEPTACJA
Szaleństwo walca trwało około dwóch stuleci.
Wybili się na nim tacy kompozytorzy jak…
Johann Strauss.
…ze swoim utworem „Nad pięknym modrym Dunajem”.
Zapewne więcej osób kołysało się do tego walca
niż jakiegokolwiek innego.
Dziś walc miałby trudne zadanie, żeby się przebić,
głównie dlatego, że nie mieści się w ramce telefonu.
Żartuje się o tańcach na TikToku,
że wyglądają, jakbyś prowadził ruch powietrzny,
bo skupiają się na górnej części ciała i mają kanciaste ruchy.
Pozostają w kadrze, a w centrum jest twoja twarz.
Zapytajcie Charli D’Amelio, a powie wam,
że mimika to klucz do dobrego nagrania.
Ludzie chcą żywiołowej ekspresji.
Najbardziej znani tiktokerzy wiedzą,
jak użyć czadowej minki,
zalotnie przygryźć język i zrobić grymas.
Wszystko to podczas szybkich ruchów.
Cykl życia tańca też przyspieszył.
Najpierw wymyślasz taniec.
Pewnego dnia nudziłam się w autobusie.
Pomyślałam, że to dobra piosenka do tańca.
Potem chcesz się nim podzielić.
Może na Dubsmash, rywalu TikToka.
Dubsmash był pierwszy.
Czarni twórcy używali Dubsmash.
Gdy już to wrzucisz, zaczynają tańczyć twoi znajomi.
Co jest super. A potem, o dziwo,
znajomi twoich znajomych.
Ktoś zamieszcza filmik na TikToku
i nagle słynny tiktoker wykonuje twój taniec.
Nie możesz w to uwierzyć.
Zanim się obejrzysz, robią to tysiące ludzi.
Mój taniec stał się viralem!
Inni influencerzy podłączają się do trendu.
A teraz youtuberzy tworzą poradniki, jak to zrobić.
Tymczasem obserwatorów tiktokera przybywa,
a za tym idą wpływy.
Wytwórnie widzą potencjalną gwiazdę popu,
którą krajowa telewizja zaprasza do promowania płyty.
Witamy w naszym studiu Addison Rae.
I wykonania tych wszystkich tańców z TikToka, w tym twojego.
Gdy mój taniec pojawił się u Jimmy’ego Fallona
w wykonaniu Addison Rae, to było…
Byłam w szoku.
Myślałem: „Wow, mój taniec w telewizji”.
Wszyscy go widzą.
Problem w tym, że nie wiedzą, czyj to jest taniec.
W tym programie z 2021 roku nie podano
twórców tych tańców, głównie czarnych nastolatków.
Zaczynasz się nad tym zastanawiać.
„Wolałabym sama wykonać swój taniec”.
To uczucie jest prawie tak stare jak same mody taneczne.
Bo oprócz walca
większość z nich nie pochodziła z Europy.
Zaczęły się w społeczności Afroamerykanów.
Gdy Afrykańczycy zostali zniewoleni i sprowadzeni do Stanów,
zakazano używania bębnów.
Więc uczono się na ciele, jak zachować rytm.
To podstawowy rytm tańca juba.
Który po emancypacji…
Stał się bazą charlestona.
Nazwa pochodzi od miasta na Południu, gdzie wymyślili go czarni Amerykanie
w pierwszych latach wolności.
Staje się tańcem, który pozwala wyrażać żywiołowość
i wyobrażać sobie coś innego:
„Jak bym się ruszał, gdybym mieszkał w wielkim mieście?”.
Potem się rozprzestrzenił.
Wielu uważa, że dzięki grupie sierot, która miała orkiestrę dętą
i tańczyła charlestona podczas występów.
Gdy miliony Afroamerykanów wyemigrowały na północ,
zabrały ze sobą taniec.
Przybyli do Nowego Jorku, gdy zaczynały działać kluby nocne.
Młodzi biali chłonęli taniec,
pogardzany przez ich rodziców.
Kilka miast go zakazało.
Lekarze ostrzegali, że „charlestonowe kolano” skraca życie,
że dzieci zrobią z siebie „fizyczne wraki”
z „przeciążonymi sercami” i „innymi zaburzeniami”.
Ale tańca nie można było zatrzymać.
Zadebiutował na Broadwayu w 1923 roku
w jednej z pierwszych czarnych produkcji.
Potem amerykańska tancerka, Josephine Baker,
Beyoncé swoich czasów, rozniosła go po Europie.
Całe tłumy chciały go zobaczyć.
Charleston uchwycił ducha lat 20. i tańczyli go wszyscy.
W tym kryła się obietnica
i te gesty wyrażały
witalność i elektryzującą przyszłość.
Przez charlestona pamiętamy szalone lata dwudzieste.
Styl, energię, ludzi.
Ale zapominając o oryginalnym tańcu,
tym łatwiej zapomnieć o jego historii.
Proces staje się bardziej skomplikowany,
gdy uzna się za jego twórcę jedną osobę,
która w jednej chwili pokaże go milionom.
Szanowni państwo, oto Chubby Checker!
Najbardziej podoba mi się publiczność.
Wszyscy siedzą na miejscach,
klaszczą w złym momencie
i patrzą na siebie podejrzliwie, jakby nie byli pewni,
czy im się to podoba, czy nie.
Prowadzący program, Dick Clark,
poprosił Checkera o nagranie piosenki.
Pierwowzór trafił na listy przebojów kilka lat wcześniej
w wykonaniu Ballarda i Midnighters.
Ale to wersja Checkera była dwa razy numerem jeden w Stanach
oraz hitem na całym świecie.
Parę lat wcześniej bulwersowały ruchy bioder Elvisa.
Ale kilka lat później kultura młodzieżowa uległa radykalizacji.
Swój moment miał twist.
Był na tyle seksowny, by wkurzać rodziców,
ale bez przesady.
Można zrobić twista w charlestonie
i na pewno można w cake-walk.
Sam w sobie nie jest całością.
Ale to był klucz do jego sukcesu.
Był bardzo prosty.
Nie musiałeś się uczyć, żeby tańczyć twista.
Chubby Checker wykonał jeszcze inne łatwe do tańczenia utwory jak „Fly”,
„Pony Time”,
„Let’s Twist Again”, a w 1962 roku – „Limbo Rock”.
Wytwórnie to podłapały.
Mody taneczne sprzedawały płyty. Niektóre próbowały uczyć nowych ruchów.
Ale trudno tego dokonać w serii zdjęć.
Więc zrobiono to, co…
Johann Strauss.
…dwa stulecia wcześniej,
wykorzystując taniec, który już był popularny.
„Do You Love Me” zespołu Contours wcisnął dwa w jeden refren.
Zatańczę mashed potato
Twista zrobię też
Potem tańce stały się bardziej funkowe.
Soul Train zadebiutował w 1971 roku.
To jak z innej planety.
Każdy tancerz robi coś związanego z tym, co było wcześniej,
a jednak to zupełnie coś nowego.
Soul Train był pierwszym amerykańskim programem od i dla czarnej społeczności.
Robi to tak, że chce się dołączyć
i pokazać swoje ruchy.
Tego nie zrobię. To za wiele.
To był najdłużej nadający program w historii Ameryki,
który spopularyzował funky chicken,
popping, taniec robota
i oczywiście soul train line.
Choć te tańce napędzały sprzedaż płyt,
same w sobie nie były tak cenne,
bo nie mogły być chronione prawem.
W jednej z przełomowych spraw
ktoś chciał zastrzec sobie prawa do książki telefonicznej.
Urząd Praw Autorskich orzekł, że nie jest to możliwe.
Ale wszystko, co jest bardziej kreatywne niż książka telefoniczna,
powinno być chronione prawem.
Ale tak nie jest.
Urząd Praw Autorskich USA stwierdza, że taniec musi być
„dziełem choreograficznym”,
które ma jeden lub więcej z tych elementów:
„Rytmiczne ruchy
tworzące spójną i wyrazistą serię
i układające się w historię opowiadaną widowni
przez wprawnych tancerzy w rytm muzyki”.
Tak jest w każdym balecie.
Teraz porównajmy to z charlestonem
stworzonym w grupie przez amatorów
dla własnej rozrywki.
Urząd Praw Autorskich nie zgodził się
na rejestrację tańców społecznych.
Urząd wyraźnie stwierdza,
że tańce społeczne i proste układy
nie mogą być rejestrowane jako odrębne dzieła,
w tym tańce towarzyskie, na cztery pary i swingi.
Ale te wytyczne powstały przed epoką MTV.
Teledyski jak „Beat It” Michaela Jacksona z 1983 roku były nową formą sztuki.
To nagranie jest pierwszym,
które łączy piosenkę pop z ambitnym i oryginalnym tańcem.
Był to początek nowej ery, w której uczono się tańca na powtórkach,
na przykład ruchów MC Hammera.
Czas na hammera!
Humpty grupy Digital Underground.
Zróbmy humpty hump
Dawaj humpty hump
Czy voguingu w wersji Madonny.
I oczywiście macareny.
Dzięki YouTube’owi
taniec z łatwością przemierzał świat.
Tańczono do „Chicken Noodle Soup”,
skakano w stylu passinho,
a na początku tysiąclecia uczono się nawzajem dougie.
Potem „Gangnam Style” rapera Psy pokonał YouTube’a.
Wyświetlenia przekroczyły limit odsłon
i trzeba było zmienić sposób ich zapisywania.
Aż pojawiły się aplikacje społecznościowe,
jak Dubsmash i TikTok, gdzie tańce były jeszcze trudniejsze.
Nazywa się je „wyzwaniami tanecznymi”.
Największe mody nie pochodzą już od muzyków,
ale od fanów,
których interpretacja piosenki może przysporzyć im sławy i pieniędzy.
Taki taniec jest wykonywany przed widownią
przez dość wprawnych tancerzy.
Ale wciąż nie wiadomo,
czy można go zarejestrować w Urzędzie Praw Autorskich.
Nie ma wielu wyroków w sprawie choreografii.
Twórcy tańców wykorzystanych w Fortnite złożyli pozew,
twierdząc, że gra nieuczciwie czerpała zyski z ich pracy.
Był wśród nich Alfonso Ribeiro, znany jako Carlton.
Ale sąd w Kalifornii orzekł, że muszą się zarejestrować
w Urzędzie Praw Autorskich.
W przypadku Alfonsa
urząd stwierdził, że to „zbyt prosty układ”.
Więc się nie kwalifikuje.
To czysta ironia.
Gdybyś spróbował wykorzystać coś z Fortnite,
nasłaliby na ciebie prawników grożących odebraniem ci domu.
Nawet charleston jest na Fortnite.
Fortnite powinien się tego wstydzić,
ale tak nie jest.
Fakt, że taniec nie jest chroniony prawem,
jest też motorem kreatywności.
Na pewno coś tracimy, jeśli zbyt zapalczywie
dochodzimy praw autorskich za ruchową ekspresję.
Gubi się gdzieś twórcza praktyka,
nie ma tej linii interpretacji
i dodawania czegoś od siebie.
Przepada społeczny aspekt tańca.
Wielu obecnych twórców niekoniecznie chce,
żeby ci, którzy wykonują ich taniec, musieli za to płacić.
Chcą tylko uznania.
Są ogromne możliwości reklamowe dla osób,
które staną się popularne.
Tak więc niewskazanie twórcy jest dla niego krzywdzące.
Latem 2021 roku czarni tiktokerzy zaczęli strajkować.
Nie sposób było zignorować, jak wiele dzisiejszej kultury tanecznej
zależy od ich kreatywności.
Jeśli wiedzą, że nie wymyślili tańca, niech wskażą twórcę.
To nie jest takie trudne.
Ale przynajmniej
coś zaczęło się w tym temacie zmieniać.
Jeśli jesteś znanym influencerem i wykonasz czyjś taniec,
oczekuje się od ciebie,
że dopiszesz „DC” i podasz twórcę tańca.
Nawet Fortnite zaczęło oznaczać
twórców swoich ostatnich emotek.
A program Jimmy’ego Fallona z Addison Rae
wywołał natychmiastową reakcję i…
Siedziałem w samochodzie,
bo odbierałem babcię, gdy dostałem wiadomość.
Aż skakałam, tak się cieszyłam.
Czułam się podekscytowana.
Byłam szczęśliwa.
To chyba sen.
Niemożliwe, że zatańczę w telewizji
przed takim tłumem.
To było coś w rodzaju przeprosin,
a twórcy pokazali Amerykanom swoje własne ruchy.
Po występie u Jimmy’ego Fallona
pojawiło się wiele możliwości.
Reklamy i więcej obserwujących.
Dwóch sławnych raperów zabrało mnie do Los Angeles na teledysk.
Nad tym pracowałam.
To na pewno wynikło z pojawienia się w programie.
Mam nadzieję, że zrobię coś wielkiego. Tak się stanie.
Czekam na to.
Taniec to okazja do marzeń.
A marzenia Afroamerykanów
nie zawsze były częścią naszej historii.
Afroamerykanom odbierano prawo do życia towarzyskiego,
ale taniec daje pole do działania.
W tańcu możemy wyrazić oburzenie.
Możemy wyrazić pragnienie.
Albo refleksję nad przyszłością.
Jak będzie wyglądało życie za 50 lat?
Wiem, zrobię z tego taniec. Zatańczę jak robot.
Pomoże mi to wyobrazić sobie przyszłość.
Voguing powstał w latach 80. w Harlemie, gdy niebiałe społeczności queerowe
wyobrażały sobie świat, w którym należą
do środowisk modowych, królewskich czy jakichkolwiek innych.
Moonwalk wywodzi się z tradycji stepowania,
twórczej reakcji na zakaz używania bębnów w czasach niewolnictwa.
A twerking to podstawowy ruch wielu tańców zachodnioafrykańskich,
często wykonywanych podczas obrzędów celebrujących życie.
Gdy nie znamy twórców tańców, łatwiej zapominamy,
że to historyczne artefakty przekazywane i kształtowane przez pokolenia,
które też je definiują.
Nasi przodkowie tańczyli synchronicznie, żeby wydawać się silniejszymi.
Ale badania pokazują,
że przez taniec stajemy się bardziej empatyczni,
cierpliwi, hojniejsi i mniej uprzedzeni.
Tworzy się coś, co można nazwać „zestrojeniem”.
Druga osoba czuje się jak przedłużenie nas samych.
Taniec to życie. Prawda?
To samo życie.
Tańczę, bo wtedy czuję się najbardziej wolny.
W ten sposób się porozumiewam.
To czyni mnie człowiekiem.
To najbardziej delikatna forma komunikacji.
Taniec nie polega tylko na szukaniu partnera do związku
czy popisywaniu się tym, co już umiemy.
Przez taniec mamy szansę pokazać, kim chcielibyśmy być.
Napisy: Anna Samoń