Kriket eski bir Britanya sporudur.
Çok iyiydiniz, bayım.
Kriketin... STEPHEN FRY AKTÖR
...elbette kuralları bile yoktur. Kanunları vardır.
Ve bu bazı insanlara çok şaşaalı ve kibirli gelebiliyor.
Bu kanunlar 19. yüzyıl Londra'sında hâlâ kriketin evi
olarak görülen Lort'un Alanı''nda yazılmış.
LORT'UN ALANI
Burası Lort'un Alanı:
Geleneklere ve geleneklerin getirdiği ritüellere çok bağlı olan yer.
Tanrı kriketi korusun.
JARROD KIMBER GAZETECİ, ESPN
Maçta çay molası veriyorlar.
Bu kesinlikle bir yıpranma testi.
Birçok insan orada nasıl...
BRIAN LARA KRİKETÇİ, BATI HİNT ADALARI, 1990-2007
...beş gün boyunca durulacağını anlayamıyor.
Ama kriket değişti.
Bu sporun yeni şekli.
Daha fazla para, hayran ve farklı bir oynama stili sunuyor.
Ama değişmeyen bir şey var.
Karmaşık. Dünya üzerindeki en karmaşık sporlardan biri.
Son derece kıvrak.
Herhangi bir belirgin nedenden kaynaklı değil.
Bu, 2015 yılında Hindistan ve Pakistan arasındaki
tek bir maçı izlemiş olduğu tahmin edilen
bir milyar kişiyi soğutmadı.
Bu, yedi insandan biri demektir.
Peki bu kafa karıştırıcı Britanya oyunu
nasıl dünyanın en gözde sporlarından biri oldu?
Ve işte İngiltere takımı sahaya çıkıyor.
Bir kriket sopasıyla, yuvarlak bir derinin arasındaki üstü kapalı savaş.
Evet! İşte bu.
Batı Hint Adaları kaptanı, Brian Lara.
Ne harika bir zafer ama!
Dünya Kupası'nda inanılmaz sahneler.
Bu artık kesinlikle yaşlı İngilizlerin oyunu değil.
KRİKET
KRİKET NASIL OYNANIR?
11 kişilik iki takım, oval bir sahada birbirlerine karşı oynar.
Vuruşçu takım sahada iki oyuncuyu aynı anda bulundurur.
Sahanın iki ucunda da.
Alandaki takım onları çıkartmaya
çalışırken, sayı koşusu yapmaya çalışırlar. Sahanın iki yanında da bir kale vardır.
Bu kale, üzerinde iki çember olan üç direk şeklindedir.
Sopalı bir vuruşçu bir kalenin önünde durur
ve top atanın sahanın diğer tarafından
getirdiği topa vurmaya çalışır.
Vurucu topa vurduğunda, diğer vurucularla
pozisyon değiştirerek skor koşusu yaparlar.
Her değişim bir koşuya eşittir.
Koşarlarken dış meydanı oyuncuları topu yakalamaya
ve vurucu oraya ulaşmadan kalelerden birine vurmaya çalışırlar.
Top kalenin direklerini yıkmadan önce oraya ulaşamazlarsa,
oyundan çıkarılırlar ve yeni vurucular girer.
Vurucu topa yeterince sert vurursa koşmalarına gerek kalmaz.
Eğer dışarı çıkarsa, dört tur atılması gerekir.
Ve sınıra kadar gidilir, bu altı eder.
Bir dış meydanı oyuncusu topu yakalarsa, vurucu çıkar.
Vuruşu kaleye çarparsa ve direkleri geçerse,
atıcı bir vurucuyu çıkarttırabilir.
Vurucu vuruş yapmayı ve ıskalamayı reddedebilir
ve bu durumda kale güvende olduğu sürece oyuncu da çıkarılamaz.
Ama atıcı bir kerede ancak altı atış yapabilir.
Buna da atış denir ve çok önemlidir.
Her atıştan sonra bir takım arkadaşı yerini alır.
11 vurucunun 10'u çıktığında,
buna vuruş adı verilir ve diğer takım vurur.
Geleneksel krikette her takımın maçta ikişer vuruş sırası olur
ve sonunda en çok sayısı olan takım kazanır.
Beş gün boyunca bitiremezlerse, hakem beraberelik ilan eder.
Teknik olarak oyundan çıkarılmanın 10 yolu var.
Ama açıklanmasını isterseniz,
kriket hemen kafa karıştırıcı olabilir.
Bacak kaleden geçerse, oyunculardan biri oyundan çıkarılabilir.
Ayrıca hakemin doğası,
saha pozisyonlarının doğası mevcut:
Ortaya giriş, ortaya çıkış, fazla koruma, üçüncü adam.
Krikette hepsi çok şifreli ve kibirli. Sanırım sorun da bu.
Britanya sadece kriketin kurallarını yazmakla kalmadı...
BRİTANYA İMPARATORLUĞU, 1901
...bunu 18. ve 19. yüzyıllarda
kolonilerine götürerek dünyaya da yaydılar.
Britanya askerleri oynuyordu
ve yerel halk bunu ya benimsiyordu ya da benimsemiyordu.
Kanada'da pek benimsenmedi. Biraz soğuk bir bölge.
Bunun yerine buz hokeyini yeğlediler.
Ama daha sıcak ülkelerde bu yaygın görünüyor.
Amerika Birleşik Devletleri'nde bile
beyzbol millî sporları olmadan önce oynanıyordu.
Amerika, krikette koloniliciliğin tadı olduğuna
ve oynamayacaklarına karar verdi.
Ama diğer kolonilerde kriket oynamak, diğer kolonicileri
kendi oyunlarında yenmek için bir fırsattı.
Ve İngilizler, kendilerine karşı
yeteneklerini test etmek isteyen takımları davet etmeye başlamıştı.
TEST MAÇI
Karşılaşmalara test maçları deniyordu
ve oyunun uzun hâline hâlâ böyle deniyor.
Oyunu oynayan ülkelerin çoğu ve özellikle de en iyileri
İngilizler'den intikam almayı istemek gibi küçük bir etkene sahip.
Ve kriketin Dünya Kupası olduğunda, kolonilerin yeni bir başlangıç yapma...
1975 DÜNYA KUPASI
...fırsatı doğmuştu.
Dünya Kupası olmasaydı, kriket hâlâ beyefendice bir anlaşma olurdu.
"Evet, yılın o zamanı müsaitiz. Geliriz."
Ama Dünya Kupası herkese kendini kanıtlama şansı veriyor.
Bir turnuvada oynayabilmek için
maçların daha kısa olması ve sonunda bir kazananla kaybedenin olması gerekiyordu.
1979 DÜNYA KUPASI
Oyunun bir günlük versiyonunu oynadılar
ve bu, her takımın karşılaştığı atış sayısını kısıtlıyordu.
İlk iki Dünya Kupası'nı Batı Hint Adaları kazanmıştı.
Batı Hint Adaları kazanırken annem mutfakta zıplıyordu.
Maçı o kadar önemsiyor muydu? Hayır. Oyunu o kadar çok anlıyor muydu? Hayır.
Ama kriket sadece Karayipliler için değil,
biz Batı Hint halkı için de çok önemliydi.
Üçüncü Dünya Kupası'nda İngiltere finallere bile kalamadı.
1983 DÜNYA KUPASI FİNALLERİ HİNDİSTAN - BATI HİNT ADALARI
İlk iki Dünya Kupası'nda tek maç kazanan ve Batı Hint Adaları'na karşı
oynayan bir takım olan Hindistan'a yenildiler.
Finalde kimse Hindistan'a şans vermedi.
MIHIR BOSE YAZAR, HİNDİSTAN KRİKETİNİN TARİHİ
Başkasının işine karışıyorlardı. Maç günü
"Bu insanlar da kim? Neden Lort'un Sahası'ndalar?
Neden İngiltere orada değil?" diyorlardı.
Ama eski kolonicilerinin evinde, onlar karşısında kazanma şansı 66'ya birken,
Hindistan kazandı.
83'te ilk kez
Hintler takımlarının yurt dışında kazanmasını izlediler.
Bu yeni Hindistan'ın yükselişi.
Yani, Hindistan'ın ekonomik refahı 10 yıl sonra geldi.
Ama düşünürseniz, Hindistan'ın öz güven kazandığı an oydu.
Kazananlar gibi oynadık.
Maç boyunca, sezon boyunca.
Herkes hayatı için mücadele ediyor ve "Yapacağız" dediler.
KAPIL DEV KAPTAN, HİNDİSTAN
1983'teki nesil, dünyada
rekabet edecek kadar iyi olduğunu kanıtlamak için İngiltere'den
bir evlilik sertifikası almak zorunda olmadığını hissetmeye başlamıştı.
Hindistan ilk defa o büyüklükte bir ülkede refah olursa,
televizyonla ulaşılabilir olursa,
kriketin şeklini değiştirmekte devasa bir rol oynayabileceğini gösterdi.
Dört yıl sonra Hindistan İngiltere dışında ilk Dünya Kupası'na ev sahibi oldu.
"Tamasha" diye bir Hintçe söz vardır.
Anlamı heyecan, eğlence ve ışıltının bir araya gelmişidir.
Ve bir gün kriket aniden Tamasha oldu.
Bir İngiliz kilisesinin kenarındaki
yeşil bahçede başlamış olan, insanların kibarca alkışlayıp, "Çok iyiydi" dediği
bir şeyin aşırı dinî bir seremoni hâline gelmiş olması
insanı gerçekten hayrete düşürüyor.
1992 DÜNYA KUPASI PAKİSTAN - İNGİLTERE
Pakistan Dünya Kupası'nı kazandı.
87 bin kişinin önünde muhteşem bir performans.
Imran Khan içeride bekliyor.
1996 DÜNYA KUPASI HİNDİSTAN - AVUSTRALYA
McGrath geniş açıdan karşılıyor ve dört puan.
Ve kalabalık her dakikasına bayılıyor.
1999 DÜNYA KUPASI PAKİSTAN - HİNDİSTAN
Yakalanabilir...
Yakalandı.
Sachin Tendulkar bunu kutluyor.
Politik güçler o dönemde Dünya Kupası'nın para getirmesini sağladı
ve Hindistan'la Pakistan o paranın o kadar büyük kısmını sağlıyordu ki,
bu oyunun demokratlaşmasını sağladı
ve oyun İngiltere ve Avustralya tarafından yönetilirken,
daha küresel bir hâle geldi.
İNGİLTERE, 1999
İngiltere'de ülke içindeki kriket hayran kaybediyordu,
yani evdeki sporu kurtarmak için bir şey yapılması şarttı
ama bu, gücün Asya'ya kaymasını hızlandırırdı.
2000'lerin başında, Britanya'daki bir televizyon kanalı sorunun ne olduğunu araştırması için Stuart Robertson
ve ekibine para ödedi.
Araştırmanın sonucunda kriketin ulaşılamaz olduğu çıktı. Bu havalıların sporuydu.
STUART ROBERTSON İNGİLTERE - GALLER KRİKET KURULU 1993-2003
Robertson'un aklına bir fikir geldi: Kriketin daha kısa bir formu olarak
her takım için 20'şer tekrar yapılırsa, üç saat sürerdi.
Ve bu insanlara üç saatten
kısa süren bir kriket maçı olsa, bunu izlemeye
gelip gelmeyeceklerini sorduk.
Ve asla kriket maçına gitmeyeceğini belirten insanlar...
KRİKET MAÇINA HİÇ GİTMEMİŞ OLANLAR 15 İLA 24 YAŞ
..."Evet, öyle olursa gelirdik" dediler.
Yeni formata "Yirmi20" adı verildi. Kısa hâliyle, "T20".
Ve bunu İngiliz kriketinin yetkililerine sundular.
Devasa bir masanın etrafına alfabetik sıraya oturtulmuştuk.
Darbyshire'la başladı, sonra Durham, Essex derken
Yorkshire'a kadar ilerledi.
Geleneksel kriketi seven
60 yaşındaki beyaz erkekler değişimden hoşlanmıyorlar.
Sonra oylama yapıldı ve elleri olabildiğince hızlı saydığımda,
11'e yedi sonucuyla kabul edildiğini fark ettik.
Ertesi yaz T20 İngiltere'de başlangıç yaptı.
LONDRA, 2003
Sistemin başındaki adam maçın başında, "Kriketin geleceğine hoş geldiniz" dedi.
Bu harikaydı. Harika bir açıklamaydı.
Herkes hemfikir değildi.
Hâlâ fikri kabul ediyorum.
Bunun yanında yapılacak olan gösteriden hoşlanmıyorum.
Dünyanın geri kalanı, 2005'te
yeni formatı yargılama fırsatı buldu.
AUCKLAND, YENİ ZELANDA
Tüm dünyayı Eden Park, Auckland, Yeni Zelanda'ya
oyunun tarihindeki ilk uluslararası T20'ye davet ediyoruz.
Yeni Zelanda, Avustralya'ya karşı.
Bunu çok ciddiye almıyorlarmış gibiydi.
Ve işte geliyorlar.
Arkadaki Hamish Marshall'a bakın.
Yüce Tanrım. Ne kullandı acaba?
Ya da bunu onlar çok ciddiye almıyor gibiydi.
Maç sırasında içiyorlardı.
Bu da oyunun ciddiyeti hakkında bir şeyler söylüyor.
Yüce Tanrım!
1975'te Şikago'daki psidelik bir funk grubu gibi görünüyorlar.
DÜNYA T20 REKLAMI, 2007
Bu saygınlık olduğu gibi kaldı ve bu formatın kendi Dünya Kupası yapılınca
reklamlar T20 kriketinin kitlesini açıkça belirledi...
Eğlenmeyi sevenler!
ICC World T20. 11 ila 24 Eylül arasında,
Çılgın gibi!
Hindistan, "Bu aptalca. Zaten bir gün süren kriketimiz var.
Çok seviniriz. Bu diğer aptal şeye ihtiyacımız yok." dedi.
T20 bir İngiliz icadıydı.
Hindistan 2007'de Johannesburg'daki Dünya Kupası'na neredeyse zorla katıldı.
Âdeta oraya sürüklendiler.
Genç bir takım gönderdiler.
Bu yapmış olabilecekleri en iyi şeydi,
çünkü yaşlı oyuncuların büyük kısmı T20 kriketini anlamıyordu,
ama genç oyuncular olabildiğince sert oynamaları gerektiğini anlamışlardı.
2007 DÜNYA T20 YARI FİNALİ HİNDİSTAN - AVUSTRALYA
Yuvraj kalabalığın arasına girdi. Bu inanılmaz.
O kadar takımın arasında, Hindistan Pakistan'la oynuyordu.
Finalde Pakistan'a yenileceklerdi
ve Misbah-ul-Haq kazanan vuruşunu yaparken,
topu doğruca havaya attı.
Havadaki topu Shrijan aldı. Hindistan kazandı!
Johannesburg mucizesi.
Bunun sonucunda, Hindistan "Bu T20" dedi.
Bir günlük kriket Tamasha'ysa, bu süper Tamasha'ydı.
IPL REKLAMI, 2008
2008'de Hindistan, Hindistan Premier Ligi adında yeni bir T20 turnuvası düzenledi.
Hindistan Premier Ligi!
İlk iki yıl içinde IPL'nin değeri iki katına çıktı.
HİNDİSTAN PREMİER LİGİ DEĞERLENDİRMESİ
Ve sonraki 10 yıl içinde,
özel bir kriket markası gelişti.
Bu hem hızlı bir aksiyonla eğlenceyi,
hem de dünya çapından oyuncuları bir araya getirmişti.
Takım sahipleri arasında Preity Zinta ve Shahrukh Khan gibi Bollywood yıldızları da
yer alıyordu ve onlar da ligin reklamını yapma rolünü üstlendiler.
PREITY ZINTA AKTRİS VE IPL TAKIMI SAHİBİ
Hindistan'da kriket ve film birer din gibi ve ikisi birleşince harika bir şey oldu.
Oldukça heyecan verici.
IPL'le birlikte Hintler, üç saatlik bir Bollywood filmini keşfettiler.
Bu, canlı kriket maçıydı.
IPL MÜZAYEDESİ, 2018 Sekiz numaralı oyuncu.
Her sezon başında meşhur takım sahipleri oyuncular için müzayedeye katılır.
Takımlar kendi marşlarını da yaparlar.
Mesela Kolkata Knight Riders'ınki gibi.
Bollywood yıldızı ve takım sahibi Shah Rukh Khan eşliğinde.
Hindistan Premier Ligi versiyonu
televizyon için yapılmış sıra dışı bir şey
ve harika koreografiler, danslar ve alevler var.
Amerikan şeyleri getirdiler...
Ne derler? Kan-kan kızları değil.
Amerikan amigo kızları.
Kriket daha önce hiç haftanın her gecesi
televizyonda yayınlanacak bir şey olmamıştı.
Ve bu da T20'yi izleyiciler için
iyi bir maç olmaktan çıkarıp
kriketin bir numarası yaptı.
Geri dönüş yok.
Sponsorlar fonlarını oraya ayırmak istediklerini söylüyorlarsa,
izleyiciler kapılardan giriyorsa
ve T20'nin televizyon hakları diğer şeylerle karşılaştırıldığında
çok daha fazlaysa, uyum göstermelisiniz.
Bir günlük kriketin uluslararası maç sayısı son 10 yılda düşerken,
uluslararası T20 maçlarının sayısı arttı.
İngiltere'nin kolonileri kriketle tanıştırmasının üzerinden 100 yıldan
fazla zaman geçmişken, oyunun bu yeni formu dünyaya Hindistan'dan yayıldı.
BÜYÜK ÜLKE İÇİ T20 KARŞILAŞMALARI
Hindistan diğer ülkelere takip edilecek bir model verdi.
IPL başarılı olduğunda diğer her yer,
"Kendi liglerimizi kurup başarılı olmaya çalışalım" dedi.
Fark şu ki, diğer yerlerde para ve televizyon
o kadar güçlü olmayabiliyor.
Yani Avustralya'daki BBL çok başarılı bir lig.
Ama onu bir milyar kişi izlemek istemiyor.
Şimdi parayı IPL'den kazanıyorlar.
Bu ülkedeki her kriketçi IPL'de oynamak istiyor.
Uluslararası kriketçilere
profesyonel T20'de oynamaları için kendi ülkelerinde teklif edilenden fazla para teklif edilse, bunu kabul edip etmeyecekleri soruldu.
Yarısı evet dedi.
İnsanlar, bazı oyuncuların
kendi ülkelerinde oynamaktan hoşlanmadıkları fikrine kapılacak.
Parayı cebe indirdiklerini düşünecekler ama spor parayla yapılır.
Para kazanmanız gerekiyor. Sporcusunuz.
Bu eğlence.
Ve her gece izleyebilirsiniz. Hem de anlatımlı bir şekilde.
Bu, sporun en iyi hâli. Bununla bir sorunum yok.
Kriket insanları eğlendirmeye çalışmasa,
bunu neden oynadıklarından emin olamam.
Oyun gelişti. Ve tekrar ediyorum, eğlence bu işin anahtarı.
Test kriketini çok sevsem ve kariyerim de
test kriketinin popüler olduğu dönemde geçmiş olsa da,
hâlâ oyunun nereye gitmesi gerektiğini, nereye gitmiş olduğunu
ve geri dönüş olmadığını anlıyorum.
Ve oyun nereye giderse gitsin,
buna bir kurulda oturan Britanyalı beyefendiler karar vermeyecek.
Kriketin gücü İngiltere'den Hindistan'a doğru kaydı.
Buna hiç şüphe yok.
Lort'un Alanı'nın hâlâ kriketin evi olarak görülmesinin nedeni
kriketin sembolik evinin orası olması.
Bu, Roma'yı dünyanın en büyük başkenti görmek gibi bir şey.
Bu uzun zaman önceydi.
Bu tarihte kaldı.