Hiç izleniyormuş gibi hissediyor musunuz?
Büyük şirketler ya da devlet tarafından.
Bankalar?
Hiç adını duymadığınız şirketler?
Kripto paranın ilk vaadi bundan kaçmaktı. Yani Bitcoin'in.
Nakdin güzel bir anonimliği var
ama devletlerin basmadığı nakdin.
Bunun yerine internet üzerinden
kodlarla yapılmıştı
ve güvenebileceğiniz bir şeydi.
Bugün herkes kripto para alabilir.
Birkaç hesap açıp, kredi kartı numaranızı girin
ve paranızı dijital nakitle değiştirin.
Bitcoin o kadar popüler oldu ki 2017'nin sonunda
karşı durduğu bankalar kadar değerli hâle geldi.
ARALIK 2017 PİYASA SERMAYELENDİRMESİ
Birkaç adım daha atarak,
Bitcoin'i Bitcoin'in genel kullanım amacı için kullanabilirsiniz.
Yasa dışı hizmetler.
Sanal para birimleri, izini belli etmek istemeyenler için cazip olduğundan
kanun güçleri için zorlayıcı olabilir.
Şu anda binlerce kripto para tipi var.
Mesela Ethereum, Litecoin, Ripple ve hatta lanet Dogecoin.
Dogecoin'i borsadan alabiliyor, biriktirebiliyorsunuz.
Bu, 2013'te bir internet görseline dayanarak, şaka olarak başladı.
Dogecoin'in şimdiki değeri...
JACKSON PALMER DOGECOIN'İN MUCİDİ
Beni öldürüyor.
Dogecoin'in şu andaki piyasa değeri yarım milyar dolar.
Bunu aklım almıyor.
Hepsi toplanınca, insanların yarım trilyon dolarlık bahse girdiğini görürsünüz.
YARIM TRİLYON VAY CANINA - ÇOK SPEKÜLATİF
Peki neyin bahsine giriyorlar?
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Dünyanın en büyük banka hesabı bizim bankamızda.
O hesap ABD hükûmetine ait.
Bitcoin tedavülü zorunlu bir para değil.
Muhtemelen internetin icadından beri gördüğümüz en büyük girişim.
Federal hükûmet tarafından basılmayan her para sahtedir.
Blok zincirin en büyük vaadi merkezsizleştirmedir.
Bitcoin'in erken günlerindeyiz. 90'ların ortasındayız.
Birkaç kişinin birimi kontrol etmesinden daha kötü olan şey,
kimsenin bir birimi kontrol etmemesidir.
KRİPTO PARA, EXPLAINED
Kripto paraları anlamak için
dijital paranın daha önceki hâline dönmeniz lazım.
Diner's Club ilk kredi kartıydı
ve modern bir yaşam tarzının bileti olarak tanıtılmıştı.
1960'larda Diner's Club'ın yöneticileri
nakdin yeterince modern olmadığından söz ediyorlardı.
LANA SWARTZ ARAŞTIRMACI, PARA VE İLETİŞİM
Hızlı hareket eden dünyamıza müdahil olamıyordu.
Diner's Club International'la dünyanın her yerinde imzanızla hareket edin.
Kredi kartları bir tür aydınlanmaydı.
1970 yılında, Amerika'daki her hanede bir tane vardı.
Bizi her yere nakit taşıma zorunluluğundan özgürleştirdiler.
Amazon, Google ve Uber çağında nakde hiç ihtiyaç kalmadı.
Bazı zamanlar hariç.
EROİN
Kitlesel anlamda bilgisayarlarla uğraşmaya başladığımızdan beri,
dijital nakdin hayali kuruluyordu.
İz sürülememesi, anonim ve pratik olması açısından
nakit para gibi iş gören,
kullanımı serbest
ve bilgisayar ağlarıyla kullanılabilen bir nakit şekli.
Diktatörlerin bulunduğu
ANDY BROMBERG CEO, COINLIST
ya da işlemleri üzerinde bir çeşit baskı bulunan ülkelerde
istemedikleri bazı işlemlere izin vermeyebilirler.
İnsanlar da paralarını özgürce kullanamayabilirler.
Büyük Birader'e görünmeden internet üzerinden bir şeyler alıp satmanın yolu.
Bu görünenden çok daha zor.
Hatta bilgisayar bilimcilerinin onlarca yıldır kafasını kurcalayan bir şey.
Hatta bir adı bile vardı:
Bizans Generali Sorunu.
Bizans Ordusu'nun farklı kısımlarını komuta eden bir grup general
bir şehri kuşatır.
Saldırmaya ya da geri çekilmeye karar vermeleri gerekmektedir.
Ama ne karar verirlerse versinler,
önemli olan şey bir fikir birliğine ulaşmalarıdır.
Ama fikir birliğine ulaşmak zordur,
çünkü bu ordunun generalleri birbirlerine güvenememektedirler.
Aynı internette bizim birbirimize yaptığımız gibi.
Bir general aslında geri çekilmeyi planlarken,
saldıracağını söyleyebilir.
Ve tek bir dürüst olmayan general, savaşta diğer herkesin ölmesi anlamına gelir.
Generallerin savaş planlarını
merkezi bir otorite üzerinden yönlendirmekten başka seçeneği yoktur.
SALDIRALIM MI?
Bu yüzden Amazon gibi bir site, ödemeye söz verdiğiniz ücreti
ödeyip ödeyemeyeceğinizden emin olmak için bankanızla görüşür.
İnternet genel olarak herkesin güvenilir birer kullanıcı
olduğu paradigmasına dayanarak oluşturulmuştu.
Özellikle de bir devlet memuru ya da bir üniversitede araştırmacıysanız.
Ve bu teknoloji internetin ilk günlerinden şimdiye dek bu varsayımlar üzerine
inşa edildi.
Bununla bitmiyor.
İnternet üzerinde yaptığımız şeylerin başında değerli şeyleri paylaşmak geliyor
ve her şeyi depolamak ve doğrulamak için üçüncü kişilere ihtiyaç duyduğumuzdan,
internet devasa üçüncü kişilerle doldu.
Buradaki anahtar nokta, değişim değerinin sadece para olmaması.
MICHAEL CASEY MIT MEDIA LAB
Değeri olan her şey.
Facebook'un müşterisi değilsiniz.
Facebook'un ürünüsünüz.
Bu dev yaratıkların hepsine verilerimizle etkin şekilde ödeme yapıyoruz.
Bu her zaman iyi gitmiyor.
Sorumluluğumuza yeterince geniş bir ufuktan bakmadık
ve bu büyük bir hataydı.
Ve bu benim hatamdı.
Yine de Bizans Generali Sorunu'na
çözüm bulmadan, çok fazla alternatif yoktu.
Ve ardından biri gelip bunu çözdü.
Satoshi Nakamoto.
-Satoshi Nakamoto kimdir? -Böyle biri aslında yok.
Bir kadın olabilir. Bir grup kişi olabilir.
Newsweek kripto parayı bulmuş olabilecek kişinin kimliğini belirledi.
Görünüşe göre 64 yaşında bir fizikçi.
Bitcoin'le hiçbir alakam yok. Sanırım doğru kişi değil,
ama gerçek Satoshi Nakamoto'nun bulunmak istemediğini biliyoruz.
Bu adam Bitcoin'i icat etmedi
ve kimin ettiğini hiç bilemeyebiliriz,
ama internetten satın alabileceğiniz bir kripto para geliştirdiler
ve bunu nakit kullanıyormuş gibi özgürce ve anonim şekilde harcayabilirsiniz.
Satoshi'nin Bitcoin'i ve diğer kripto paraları
ardı ardına güçlendiren girişimine
blok zinciri deniyor.
Blok zinciri bir bankada işlemlerin kaydedildiği büyük bir defter gibi.
Ama bu hesap defterinin kopyaları dünyadaki her bilgisayara dağıtılıyor
ve her işlemle otomatik olarak güncelleniyor.
O Bizans generallerini hatırlayalım.
Emirleri blok zincire kaydediliyor olsaydı,
her generalde diğer generalin savaş planları bulunurdu.
Hem de daima güncel ve yüzde 100 doğrulanmış şekilde.
Bu hesap defterinin dağıtımını sağlamak çok emek istiyor,
ama bu kimsenin işi değil.
Bunun yerine, sistem bunu gönüllü olarak yapmak isteyenlere
kripto parayla ödeme yapıyor.
İlk kez, bir ağ üzerinde yapılan işlemlerde
hemfikir olmak için dağıtılmış olan bir ağ var.
Bu güvene dayalı olmayan kayıtlar oluşmasını sağlar.
Tek bir tarafın değil, bir ağ dolusu insanın
sağladığı bir kayıt sistemi.
Bu çok güçlü bir konsept.
Satoshi sadece internet üzerindeki nakit sorununu çözmedi,
internet üzerindeki güven sorunuyla ilgili bir çözümü de vardı.
Blok zincir tamamen farklı bir bakış açısı sunuyor
ve ona göre kimse güvenilir kullanıcı değil.
Bu, daha önce hiç mümkün olduğunu düşünmediğimiz bir etkileşim sağlıyor.
Bitcoin blok zincirin ilk denemesiydi.
Kimsenin kontrol etmediği, yasaların
ve düzenlemelerin olmadığı bir para sistemi.
Bu vahşi bir deney ve zamanlaması kusursuzdu.
Buna Wall Street'te Kâbus diyelim: Finans piyasalarının çöküşü.
Finans dünyası Amerikan tarihindeki en büyük iflas nedeniyle
sarsılırken, The Dow çakıldı.
Ne zaman olabilecek en kötü durumda olduğunu düşünseniz,
başka bir felaket yaşanıyor.
Dünyanın her yerinde, birçok kişi hükûmetlerine kızgındı
ve neredeyse herkes büyük bankalara öfkeliydi.
İnsanlar eski merkezi para mimarisinde
bozulan bir şeyler olduğunun farkındaydılar.
Ve bu devam etti.
Yeni bir para mı? Basın bunu yalayıp yuttu.
İnternet üzerinde dev uyuşturucu pazarları oluştuğunda daha da heyecanlandılar.
Geçen sonbaharda 18 milyon dolar değerinde Bitcoin Silk Road isimli siteye harcandı.
...1,2 milyar dolarlık bir çevrim içi pazar.
...kullanıcıların anonim şekilde eroin, LSD alabildikleri bir yer.
Birkaç tıklamayla uyuşturucu kapınıza geliyor.
Bitcoin en popüler olduğu ana ulaştı.
Şirketler kendi kripto paralarını yaratmaya başladılar
ve para toplamak için para sattılar.
Aynı borsadaki hisseler gibi.
BITCOIN FİYATI
İnsanlar kripto paralara da borsa gibi baktı.
Farklı olanlara yatırım yapıp düşük fiyatla alıp, pahalıya sattılar.
Ve son birkaç yıl içinde
yüksek fiyattan satmak çok kolaylaştı.
Bu her şeyden önce bir hareket.
-Milyoner misin? -Evet. Birkaç kez hem de.
Harika bir his. 19 yaş için fena değil.
Kripto parayla inanılmaz kâr elde edebilirsiniz.
Yapmanız gereken şey, paranızı konsantre bir pozisyonda tutmaktır.
Şimdilik Bitcoin'e ve HODL'a yatırın.
Yani hayatına tutun.
Bitcoin'den biraz kâr edince...
Herkes, "Patlayacak, bu bir balon" diyordu.
Ama içimden bir ses beklememi söyledi ve beklediğim için mutluyum.
"Devrim, genç kripto para milyonerleriyle başlayacak."
Kimden bahsediyor olabilirler?
Kripto bilgisi verince Çıldırıyor kadınlar
Altının değerinin altının değerine güvenen insanlardan geldiği gibi,
Bitcoin'in değeri de Bitcoin'in değerine inananlardan geliyor
ve bunu var olan para değeri yerine kullanıyorlar.
Yokuş aşağı yuvarlanan bir kartopu hâline geldi.
Gittikçe daha da canlandı.
2010 yılında bir Bitcoin'in değeri 0,06 Dolarken,
bir fincan kahve için 50 Bitcoin yeterli geliyordu.
2017 yılında zirve yaptığında
aynı Bitcoin'lerin değeri 850 bin Dolardı.
Bu pahalı bir fincan olur.
Ocak 2018'de
kripto birimler çakıldı.
Nedeni şüpheli işlemler ve dolandırıcılığa dair çıkan raporlar olabilir.
Bazıları hükûmetin her an devreye girebileceğinden endişe etti
ya da belki bu şeyin asıl değeri konusundaki genel belirsizlik neden oldu.
Nedeni her neyse,
kripto birimlerin değerinin yarısı duman oldu.
BITCOIN FİYATI
Ama Bitcoin'le paranızı kaybetmenin daha da kolay bir yolu vardı.
Şifrenizi nereye yazdığınızı unutmak.
Sıfırlamak imkânsız.
Zamanda geriye dönüp o sabit sürücüyü atmamış olmayı dilerdim.
70 MİLYON DOLARLIK BITCOIN KAYBETTİ
İki buçuk milyon dolardan fazla kayıp Bitcoin var.
Aralık 2017'deki zirve fiyatıyla 20 milyar dolar ediyordu.
KAYIP BITCOIN DEĞERİ: 20 MİLYAR DOLAR
Güvenliklerini kendileri sağladığından
insanlar kendilerini güvende hissetmiyorlar.
İnsanlar Bitcoin'leri için banka tarzı şeylere güveniyorlar
ve bu da amacını yerle bir ediyor.
İtibari parayı kolayca kripto paraya dönüştürebilirsiniz.
Ve birçok kripto para şirketleri sızıntılar ve yönetim sorunları yüzünden
çok miktarda para kaybetti.
Dünyanın en büyük Bitcoin takas merkezi Bitstamp'e saldırı düzenlendi.
Mt. Gox kullanıcılara ait olan Bitcoin'lerin dörtte üçünü kaybetti.
Tokyo'daki Coincheck'e yapılan sızıntıyla 500 milyon dolarlık dijital para çalındı.
Bilgisayarlar, hesap işlem kayıtlarını güncel tutmak için sürekli çalışıyor.
Birçok ülkeden daha fazla enerji harcıyorlar.
Blok zinciri çok pahalı
ve şu anda biraz yavaş.
Visa'nın ödeme ağı saniyede 24 bin işlem yapabiliyor,
Bitcoin'se, sadece yedi.
Bazen dev merkezi kurumlar güvenimizi sarssa da
oldukça kullanışlılar.
Buradaki asıl soru, Dropbox ya da Whatsapp gibi merkezi bir hizmetten
merkezi olmayan blok zinciri bir oluşuma geçmekteki avantajların ne olduğu
ve bunun karşılığını alıp almadığınız.
TOPLAM PİYASA SERMAYELENDİRMESİ
Ama insanlar bu sorunlardan bazılarının hallolacağına ve blok zincirin
paradan çok daha fazlası için değişeceğine dair büyük iddialara giriyorlar.
Sadece bunun ne olduğu henüz belli değil.
Bundan ne çıkar bilmiyorum.
Aynı 90'larda Uber'i öngöremediğimiz gibi.
Bence bu yeni altyapıdan çıkacak olan
merkezsiz uygulamaları öngöremiyoruz.
Kripto para yalnızca ilk deneydi
ve insanların umduğu yenilik olarak sonuçlanmayabilir.
Düzenlemeler yapıldığını göreceğiz.
İnsanlar hükûmete itaat etmeye başlamak zorunda kalacaklar.
Bunların çoğu henüz gerçekleşmedi.
Biraz Vahşi Batı'da gibiydik.
İnternet üzerindeki güven sorununu çözen bir kodumuz olabilir.
Ama bunu kullananlar insan olduğu sürece, güvenin teknolojinin çözebileceği
bir sorun olup olmadığını bilemiyoruz.
HATA