Doğduğumuz andan itibaren
kültürler ve kıtalar boyunca anlatılan bir hikaye vardır.
Çok tanıdık bir masal.
O düşündüğünden daha da güzeldi.
Gerçek aşkı bulmanın tatmin ve mutluluk dolu bir hayatın anahtarı olduğu.
Çok düşündüm ve şey...
Seni seviyorum.
Aynen öyle.
Yetişkin olarak tek eşlilik konusundaki bir gerçekte
uzlaşmamız gerek.
İnsanlar bu konuda berbat.
JERRY SPRINGER SAN FRANSISCO'DA
Bu Jerry Springer'ı 25 yıl yayında tuttu.
"DÜĞÜN İPTAL!"
Eddie'yle yatıyorum.
-Onunla mı aldattın? -Dövmemde adın yazıyor!
-Niye onunla yattın? -Kaç sevgilimi çaldın?
2016'da 2,2 milyon Amerikalı çift evlendi,
ama 800 binden fazlası vazgeçti.
Tek eş arayışımız ve bundaki başarısızlık, acıya ve üzüntüye neden oldu.
İnsanlar için tek eşlilik bu kadar zorsa neden dünyanın dört yanında çoğumuz bunu
hayatımızın amaçlarından biri yapıyoruz?
"O doğru adam mı?" diye sorguladım.
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Bence çok şanslı bir adamım.
Yeni evli kraliyet çiftinin güzel fotoğrafı.
Galler Prensi, eşini aldattığını açıkladı.
İstifamı açıklıyorum.
Suçu, evli komşusundan çocuk yapmaktı.
-Nelson Mandela... -Kötü bir evlilik.
O kadınla cinsel bir ilişkim olmadı.
TEK EŞLİLİK
Çiftlere neden tek eşli olduklarını sorunca
hep tek bir cevap duyarsınız.
Aşık olmuşlardır.
Bir şekerci dükkanında tanıştık.
1946.
Üniversiteyi birlikte okuduk.
İkimiz de bir ilişki içindeydik.
Ve aldatmadık.
Bunu her konuştuğumuzda suçlu görünüyorsun.
Bunu konuşmayı beceremiyorum.
Görücü usulüydü.
Benim için seçtikleri çok iyiydi.
Ve bundan çok memnunum.
Bir gece, çalışma randevumuz vardı
ve sanırım o çalışma gecesi anatomiye döndü.
Daha önce kimse için böyle hissetmedim.
Tanrı'nın bizi kutsadığını hissediyorum.
Gerçek aşkı bulduk.
Elbette. 70 yıldan sonra hâlâ buradayız.
25 yılda iyi hâlden çıkardım.
Ruh eşlerinin gerçek olduğunu düşünmek istiyorum ama...
O benim ruh eşim.
Sen de benim.
Ama tek eşlilik ve aşk aynı şey değil.
Tek eşliliğin aşk, aşkın tek eşlilik olduğu fikrine,
psikozlu olarak fazla bağlıyız.
Tek eşlilik yoksa aşk da yok sanıyoruz.
Aşk bir histir. Tek eşlilik bir kural.
Sadece bu kişiyle seks yapacaksın ve bir kültürde yaşayanların
çoğundan bir noktada evlilik denen
yasal sözleşmeyi yapması beklenir.
Birçok ülkede bu kuralı çiğnemek suçtur.
Amerika'da zina, en az 20 eyalette yasa dışı.
Nadiren uygulansalar da cezalar,
10 dolar para cezasından üç yıl hapse kadar değişebilir.
50 yıldır tek eşli bir ilişki içindeyseniz ve bir kere
faka basıp aldatırsanız
tüm ilişki yalan ve başarısız oluyor.
Birçok insanın değişken güdüleri vardır.
Güvenebileceğiniz birinin olması hoştur,
ama bir de değişikliğin cazibesi var.
Neden dünyanın her yerinde insanlar
uyulması bu kadar zor ve çiğnenmesi
inanılmaz bir ihanet olan bir kural icat etmişler?
Bir erkeğin kıyafetinin üzerinde karısına ait olmayan bir
kadın saçının bulunmasından ciddi krizler doğabiliyor.
Yüzyıldan uzun süredir kültürel olarak kabul gören bir açıklama var.
Ses deneme.
Bir.
Standart açıklama, herkesin bildiği hikaye.
Erkeklerin cinsel açıdan özgür olup tohumlarını dünyaya saçmak istemeleri
ve kadınların da evi geçindirmek için özel birini istemeleri
çünkü kadınlar savunmasız ve çocuklara bakılması lazım, falan filan.
Yani kadınlar cinsel sadakati mal ve hizmet karşılığında satarlar.
Ama bu anlatımda,
kadınların herkesle yatmalarını istememekte bazı nedenleri var.
Bir kadının bedeninden bir bebek çıkarsa,
kadının bebekle genetik bağının olduğuna dair şüphe olmaz.
Erkeğinse kadının sözüne inanması gerekir.
Biyologlar çok uzun zamandır erkeklerin
birden çok cinsel partner aramaya meyilli olduğunu biliyorlar.
Bunun nedeni de oldukça açık.
Öncelikle
her ay tek bir yumurta hücresi üretilirken,
erkek sperm hücrelerinin sürekli üretildiğini unutmayın.
Çok iyi, yani etik anlamda iyi demiyorum, ama anlaşılabilir
bir evrimsel süreç sonucunda erkekler azgın pislikler olmuşlardır.
Ama bu açıklamada büyük bir sorun var.
Uçkuru gevşek erkekler ve ağırbaşlı kadınlar.
Dünyanın birçok yerinde ve zamanında insanlar buna uymamış.
Anatomik olarak modern insanlar
en az 300 bin yıldır varlar.
Bu zamanın yüzde 90'ından uzun süre boyunca avcı toplayıcı oldular.
AVCI-TOPLAYICI MÖ 300.000-10.000
Antropologlar oldukça eşitlikçi olduklarını söyler.
Atalarımızın cinsel partnerlerini paylaşmadıklarını
düşünmemiz için bir neden yok.
Elbette gidip atalarımızla röportaj yapamayız,
ama bu toplumlar dışarıdan etkilenmeden önce
onları gören kaşiflerin ve Avrupalıların
kayıtları elimizde.
Cinsel anlayışları karşısında şoke olmuşlar.
Bir süre Naskapi Yerlileriyle
yaşamış bir Cizvitlinin hikayesi vardır. Adam sormuş,
"Karılarınıza bu kadar özgürlük tanırsanız,
taşıdığı çocuğun sizden olduğunu nasıl anlarsınız?"
Ve yerlinin verdiği cevabı kaydetmiş.
"Mantıksızsın. Siz batılılar kendi bedeninizin çocuklarını seversiniz,
ama biz tüm kabilenin çocuklarını severiz."
Eğer bir çocuk ağlıyorsa ve ona en yakın yetişkin çocuğu alırsa,
kimse, "Çocuğun ağlıyor" demez.
Hayır, bu...
Avcı toplayıcılar arasında toplumsal ebeveynlik var.
Bu gruplardan biri Venezuela'daki Bariler.
Burada hamile bir kadınla yatan her erkek,
çocuğun babası sayılıyor ve bakımını üstleniyor.
Bizim toplumumuzda bu muhtemelen çok işe yaramazdı.
Bunu önermiyorum.
Ama o toplumda
annesi birden fazla babayla yatmış olan kadının çocuğu için
yetişkinliğe erişme şansı çok daha fazla.
Çünkü o erkekler katkıda bulunmuş.
Benimle evlendikten sonra başkasıyla çıkmayı düşündün mü?
Ne? Delirdin mi?
Açık olduğumuzu söylemekten hoşlanmıyoruz. Ilımlıyız.
Aynen öyle.
Bu bana göre iyi değil.
Bizim dilimizde buna, "Pati parmeshwar" derler.
Bu, "Koca Tanrı gibidir" demek.
-Bu bizim kültürümüz. -Bizim kültürümüz.
Aslında tek eşli olmayan bir topluluk içinde tanıştık.
Bu ilişkiyi, "Bu birlikte yaşadığım partnerim ve birbirimize
Birincil partnerleriz ve diğer partnerlerimiz ikincil partnerler.
Bence çok ilginç.
Bunu düşünüyorum ve yapabilir miydim bilmiyorum.
İki arkadaşımla benim başlattığım bir üçlü yaşadım.
Sevdiğim ve önemsediğim biriyle, birden çok kişiyle
olmayı deneyimlemenin hoş olacağını düşündüm.
Eş cinsel toplumdaki ilişkilerin önemsiz olduğu fikri var ve heteroseksüel standartta olmadığı sanılıyor.
Bu tamamen saçmalık.
Bazı kültürlerin tek eşliliği yaşamamasına şaşırmamalıyız.
Çünkü hayvanların dünyasında gerçek cinsel tek eşlilik duyulmamış bir şey.
En romantik yaratık Diplozoon Paradoxum olabilir.
Hayatı boyunca partneriyle birlikte olan parazit bir tenya.
Ama insanlar tenya ya da maymun değil.
Hayvanlardan en yakın akrabalarımız da şempanzeler ve bonobolar.
Şempanzelerle; Hint filinin, Afrika filine
olduğundan daha yakın akrabayız.
Kemik ve kas yapısındaki yakın benzerlik
ve uyarıcılara verilen tepkiyle sorun çözme kapasitesi.
Şempanzeler ve bonobolar kesinlikle tek eşli değillerdir.
Her an seks yapabilirler.
Selam vermek, veda etmek için seks yaparlar.
Stresliyken seks yaparlar.
Dişi ve erkek bonobolardaki
özgür aşk felsefesi evrimsel açıdan mantıklı.
Erkekler tohumlarını yayıyor
ve dişiler de birden çok erkeğin tohumunu alıyor.
Bunlar da yumurtasını döllemek için rekabet ediyorlar.
Bu, sperm için en güçlünün hayatta kalması demek.
Bonobo anatomisinde herkesle düşüp kalkmaya adapte olmuş bir özellik var.
Bunların çoğunu insanlarda da görebilirsiniz.
Bu, bizim de tek eşli olmak için evrilmediğimizi gösterebilir.
Vücut dimorfizmi var.
Daha çok çiftleşen türlerde,
erkekler dişilerden yüzde 15-25 oranında daha iri oluyor.
Ve teoride, kadınları hamile bırakmak için savaşan erkekler olursa
testisler daha büyük ve daha güçlü olur.
İnsan testislerinin, şempanze ve bonobolardakinden son derece büyük
ve gorillerdeki küçük testislerin arasında orta boy kaldığını görebilirsiniz.
İşte insan penisi.
Primatlar arasında en büyüklerdendir ve ilginç bir şekle sahip.
Bizim konik başlı, çok daha kalın bir penisimiz var.
Şekli, kadının üreme yolunda bir vakum oluşturuyor ve hâli hazırda
orada bulunan spermi rahimden çekip
o sırada seks yapan erkeğin spermine avantaj sağlıyor.
Bir de dişilerin çiftleşme seslendirmeleri var.
Bu çok iyi bilinen ve kabul edilen bir fenomen.
Filmlerdeki seks sahnelerinin standart ögesi.
Dişilerin çiftleşme seslendirmeleri
sperm yarışına giren primatlar arasında yaygın.
Bir de insanlarla bonoboların bağ kurmak için seks yaptıkları gerçeği var.
Sadece çocuk için değil.
Bu, seks sırasında birbirimize bakmamızı açıklayabilir.
İnsanlar ve bonobolar seks yaparken yüz yüze bakan tek canlılardır.
Bu yüzden birçok memeliden daha çok yapıyoruz.
İnsanlar hayvan gibi seks yaptıklarını
söylediklerinde, aslında tersini diyorlar.
Ve artık tek eşliliğin hepimizin sandığından daha yeni bir icat
olduğuna dair kanıtlar var.
Yaklaşık 12 bin yıl önce,
birçok insan, avcı-toplayıcı olmayı bıraktığında
ve çiftçiliği öğrendiğinde.
TARIM DEVRİMİ
Mülk haklarıyla ilgili çok ciddi endişeler doğdu.
Yunanlılar, "Toprağınıza yabancı tohum girsin istemezsiniz" der.
Binlerce yıl boyunca evlilik ailenin iş gücünü arttırmanın yoluydu.
Barış anlaşmaları, iş ortaklıkları yapılırdı.
Araştırdıkça, evliliğin erkek ve kadının ilişkisinden çok,
kayınvalide ve kayınpeder sahibi olmak için icat edildiğine
ikna oldum.
Bu komik, çünkü bugün kayınvalide ve kayınpederin kadın ve
erkek için tehdit olduğunu görüyoruz.
Ama evlilik bununla ilgiliydi.
Antonius ve Kleopatra'ya baktığınızda, bu bir aşk hikayesi değildir.
Dünyanın en güçlü imparatorluklarından gelen iki kişinin
bir araya gelip, iki imparatorluğu birden yönetme çabasıdır.
Coontz, aşk için evlenme fikrinin
batılı toplumlarda birkaç yüzyıl önce başladığını söylüyor.
1700'LER
Evliliğin aşka dayanması gerektiği fikrine geçiş yaparken,
bu, insanları korkuttu.
Geleneksel evlilik savunucuları, "Aman tanrım!
'Onu sevmiyorum' derse bir kadını nasıl evlendireceğiz?
İnsanların boşanmalarını nasıl engelleyeceğiz?" dediler.
Böylece yeni bir fikir edinildi.
Erkek ve kadın, aşkı bulup evlenmeliydi,
çünkü bir bütünün iki yarısıydılar.
Erkekler agresif ve koruyucu,
kadınlarsa anaç ve ölçülüydü.
Birbirini tamamlayan iki zıttı.
Evrimsel biyoloji alanı da bu dönemde gelişti ve
erkek bilim adamları Victoria döneminin
cinsiyet rollerini açıklamak için cinsel tercih teorileri kullandı.
Charles Darwin İnsanın Kökeni'nde şunları yazdı:
"Kadınlar erkeklerden zihinsel olarak narinlik ve daha az bencillik
gibi konularda ayrılıyorlar.
Erkeklerse rekabeti seviyor.
Bu da hırsa yol açıyor.
Sonucunda da erkek kadından üstün oluyor."
Ve fikirlerinin bu kadar popüler olup
uzun süre yaşaması da yaşadığımız toplumlarda
bize mantıklı gelmesi nedeniyleydi.
Ama tek eşlilik uydurma bir yapıysa
cinsiyet rollerini benimsetmek ve sosyal düzeni sağlamak içinse
sevdiğimiz kişi gittiğinde yaşadığımız o derin köklü
hissi nasıl açıklarız?
Bana söyleyin. Kıskançlardan mısınız?
Kıskançlıkla çok uğraştığımızı sanmıyorum.
Neden olduğunu bilmiyorum.
-Nedir o? -Sürtük olduğumuz içindir.
-Açıkçası. -Öyle kıskanmıyorum.
Neden kıskandığını anlamak önemli, çünkü kıskançlık...
Bu bir his değil, genelde başka şeye kök salmış bir şey.
Bu aşağı inen bir giyotin değil. Kıskançlık bir olay.
Bu olayla başa çıkmanın en iyi yolları nedir?
Gerçekten kiminleydin? Ofisteki o küçük sarışınla mı?
Cinsel kıskançlığın olmadığı bir toplum bulabileceğinizi sanmıyorum.
Ama aynı zamanda başka cömert güdülerimiz var
ve belki o kişide cinsel yanları dışında
başka ve daha önemli taraflar da var.
Aynı anda varlar ve savaşıyorlar. Bence hep savaşacaklar.
Kendi ilişkimi tek eşli olarak tanımlıyorum.
24 yıldır birlikteyiz, 20 yıldır tek eşli değiliz.
Bana bakıp, "Sizin yaptığınızı asla yapamazdım.
Çünkü bağlılığa çok önem veriyorum.
Üç evliliğim de tek eşliydi." diyorlar.
Bu kişi tek eşliliğe bağlıydı, evlendiği kişilere değil.
Tek eşliliğe bağlılardı.
Tek eşli olmamak gittikçe daha çok ilgi çekiyor.
-Poliamoriyi tanımlayın. -Tek eşli olmayan.
-Poliamori. -Poliamori...
-Poliamori. -Buna poliamori denir.
-Poliamori yaşayanlar. -Üç kişi...
-Tek eşli değil, tamam. -Olamazsın.
2016'da yapılan bir çalışma, beş Amerikalıdan birinin
bir süre için tek eşli olmayan bir ilişkide bulunduğunu gösteriyor.
Başka bir ankette de Amerikalıların üçte biri, ideal ilişkilerinin
tek eşli olmayacağını söylemiş.
Bildiğimiz tek eşlilik çok şekil değiştirdi.
Zorla yapıldı.
Kullanışlı oldu.
Güzel oldu.
Altüst edildi.
İnsan toplumu geliştikçe,
cinsellik de gelişecek.
Benim belirsiz alan diye düşündüğüm yere insanlık tarihinde
ilk kez girerken,
baskıya dayanmayan ilişkiler kurmaya çalışıyoruz.
Ekonomik ve yasal bağımlılıkları nedeniyle baskı yaratan kadınlar,
bedenleriyle baskı yaratan kadınlar,
sosyal ve ekonomik yapı gereği baskı yaratan erkekler.
Bence yeni bir denge bulmaya çalışıyoruz.
Tek eşlilik doğal değil.
Bunun farkına varmalıyız, çünkü doğal değil.
İstersek uğruna çaba harcamamız gereken bir şey.
İnsanları ilgi çekici kıldığını düşündüğüm şeylerden biri
ve hatta hayvan dünyasında tek olan özellik,
doğal olmayan şeyleri de yapabiliyor oluşumuz.
Tek eşlilik vejetaryenlik gibidir.
Vejetaryen olmayı seçebilirsiniz ve bu sağlıklı olabilir.
Etik olabilir, harika bir karar olabilir
ama siz vejetaryen olmayı seçtiğiniz için
pastırma güzel kokmayı bırakmaz.
Şanslıysak
modern dünyada artık ne tür ilişkiler kurmamız gerektiğinin
önemi olmayacak.
Önemli olan istediğimiz ilişkileri tasarlayabilmek olacak.
İnsanlar, cinsel açıdan tek eşli evrimleşmemiş olabilir
ama uyumlu olmayı öğrendik.