Profesjonalny artysta domina to osoba,
która potrafi ustawić tysiące klocków domino
tworząc struktury, wzory i obrazy.
W 2017 r. Steve Price kierował zespołem, który stworzył pokaz domino
z ponad 76 tysięcy klocków.
Bijąc tym samym rekord Guinnessa.
Można budować na płasko w dwóch wymiarach
albo struktury 3D, takie jak ściany czy piramidy,
a także tworzyć zakręty i spirale.
Jego filmy w serwisie YouTube mają miliony wyświetleń.
Oglądanie upadających klocków domina zapewnia taką przyjemność
ze względu na włożoną pracę.
Jako widzowie, widzimy tylko końcowy efekt.
ARTYSTA DOMINO
Ludzie uwielbiają patrzeć na przeróżne rzeczy.
Dlaczego miliony ludzi oglądają filmy, na których polewa się lukrem ciastka?
Albo patrzą na kolaż składający się z 21 wyciętych zdjęć pryszczy?
Inni lubią gotyckie kościoły,
konie, pływanie synchroniczne
i oczywiście innych ludzi.
Skąd biorą się te preferencje?
I dlaczego w ogóle poszukujemy piękna?
Każdy odbiera sztukę inaczej.
NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Im większą ktoś posiada wiedzę, tym ciekawsze będzie to doświadczenie.
Wielu fotografów zawdzięcza swój sukces specjalizacji.
Może to być martwa natura, dzieci, zwierzęta lub moda.
Ziemia to zupełnie odrębna kategoria.
Umiejscowienie jest dokładne i symetryczne.
Dbałość o szczegóły pomaga przekazać końcowe wrażenie perfekcji.
PIĘKNO
Od tysięcy lat filozofowie próbują wyjaśnić piękno.
Arystoteles mówił, że piękno zależy od siły i porządku.
Konfucjusz mówił, że nie spotkał nikogo, kto przedkładałby cnotę ponad piękno.
Kant powiedział, że piękno zachwyca uniwersalnie,
bez konceptu.
W renesansie zasiane zostało ziarno odpowiedzi,
kiedy włoski matematyk podał liczbę, boską proporcję,
w książce zilustrowanej przez Leonarda da Vinci.
Matematycy od starożytności zajmują się tą liczbą,
ponieważ wciąż pojawiała się w geometrii.
W XIX wieku niemiecki psycholog uznał, że liczba ta
to uniwersalne prawo piękna, a dzisiaj znamy ją w popkulturze
jako złotą proporcję, a ludzie twierdzą, że znaleźli ją
w przeróżnych dziełach ludzkich na całym świecie.
Jest jednak pewien problem.
Gdy ludzie próbowali zbadać to bezpośrednio,
nie było jasne, czy każdy reagował na ten złoty prostokąt.
NEUROLOG
Kolejne badania nie dostarczyły dowodów,
że ludzi w sposób szczególny przyciągają prostokąty
o dokładnych proporcjach.
Lubimy jednak prostokąty.
To najlepsza konfiguracja dla zdjęć z płaskiej płaszczyzny do mózgu.
Nasze mózgi najszybciej przetwarzają ten kształt.
Miło się na niego patrzy, bo jest miły dla oczu.
Wielu naukowców uważa dzisiaj, że powodem tego
jest sztuka przetrwania.
Ponad 150 milionów lat temu Ziemię zdominowały dinozaury.
By zrozumieć ludzkie postrzeganie świata,
musimy spojrzeć na stopy dinozaurów.
To tam nasi przodkowie, małe ssaki,
spędzały czas i miały raczej marny widok na świat.
Rozróżniały tylko dwa kolory: niebieski i czerwony.
Były zwierzętami nocnymi, aby unikać lepiej widzących drapieżników
i nieustannie lustrowały horyzontalnie swoje otoczenie.
To może być powodem, dlaczego tworzymy tyle rzeczy w tym kształcie.
Piękno wizualne opiera się na wzroku, a nasz wzrok ewoluował,
bo pomagał nam przetrwać.
Kiedy wyginęły dinozaury, nasi przodkowie wyszli z ukrycia.
Z czasem ich oczy się rozwijały,
otwierając się na wszystkie kolory tęczy, które znamy dzisiaj.
Wiele rzeczy, które wciąż przyciąga nas wizualnie,
to rzeczy, które pomogły przetrwać naszym przodkom.
Kwiaty oznaczały coś, co może zmienić się w owoc.
Źródła wody sygnalizowały obfitość pożywienia.
A schronienie pomagało unikać drapieżników.
Nadal lubimy krajobrazy przypominające te, w których ewoluowali ludzie.
Dwóch artystów przeprowadziło w latach 90. ankietę,
żeby znaleźć najbardziej pożądany obraz w 14 różnych krajach.
Zadawali pytania:
,,Wolisz obrazy ze scenami na zewnątrz czy wewnątrz?",
,,Która z poniższych scen na zewnątrz najbardziej ci się podoba?"
oraz ,,Czy wolisz obrazy,
na których ludzie są nadzy czy ubrani?".
Końcowy obraz wyglądał tak w Stanach Zjednoczonych.
We Francji tak. Tak w Turcji, a tak w Chinach.
Nazywamy to hipotezą afrykańskiej sawanny,
gdyż występują tam te elementy.
Błękitne niebo, dająca schronienie formacja skalna,
pożywienie rosnące nad dużym zbiornikiem wodnym.
Okazuje się, że jesteśmy mało oryginalni.
Część piękna to zwykłe pragnienie życia.
Nie każdy przyjmuje to wyjaśnienie.
Moim zdaniem naukowców zwiodła...
BIOLOG EWOLUCYJNY
...fantastyczna możliwość wyjaśnienia czegoś
i przekonanie, że takie wyjaśnienia mają szersze znaczenie.
W 2017 r. Richard Prum wydał książkę...
EWOLUCJA PIĘKNA
...która wywołała zamieszanie w świecie biologii ewolucyjnej.
Twierdzi w niej, że w pięknie nie zawsze chodzi o przetrwanie czy sprawność.
Czasem jest ono przypadkowe, a nawet bezużyteczne.
Weźmy choćby ogon pawia.
Pokryty jest setkami pięknych oczek,
a każde z nich ma cztery lub pięć różnych kolorów
dzięki optycznym nanostrukturom w piórach,
które są zrobione z cząstek melaniny ułożonych w krystaliczną strukturę.
Ogon pawia przyciąga samicę, nazywaną pawicą.
Podczas zalotów samiec pawia stawia ogon
i tworzy potężną półkulę,
która zawisa tuż obok samicy.
Jednak ogon ten jest ciężki i utrudnia pawiowi bieganie i latanie.
Pawie piękno utrudnia im przetrwanie.
Zbiło to z tropu nawet Karola Darwina, co opisał w liście.
„Gdy patrzę na pióro z pawiego ogona, robi mi się niedobrze!”
Martwiło go to, że adaptacja w wyniku selekcji naturalnej
nie była w stanie wyjaśnić ewolucji ozdób, które nie pomagały pawiom
w walce o przetrwanie.
Zaproponował teorię selekcji seksualnej i postawił hipotezę,
że wybór partnera zależy od subiektywnych doświadczeń zwierząt.
Nie tylko pawie mają pozornie nieprzydatne ozdoby.
Jest też altannik złotokryzy z jego falującą peleryną.
Preriokur i jego nadmuchiwana żółta klatka piersiowa.
Fregata średnia i jej szkarłatny balonowy worek gardłowy.
Trzewikodziób i jego dziób w kształcie buta.
Nie ma dziś na świecie ptaków, które nie przejawiają radiacji,
elaboracji, zróżnicowania czy preferencji.
Chodzi o przyjemność.
To ona stanowi motywację wyborów dokonywanych przez zwierzęta.
W ludzkim mózgu piękno jest równoznaczne z przyjemnością.
Naszym zdaniem połączone uaktywnienie kory wzrokowej
i układów nagrody
to biologiczny podpis naszej reakcji na piękno.
Zaangażowane są trzy główne neuroprzekaźniki.
Pierwszy to dopamina.
Dopamina odpowiada za nasze pragnienia i potrzeby.
Wzrost dopaminy może dosłownie nami poruszyć.
Motywuje nas do próbowania rzeczy, które uznajemy za atrakcyjne.
Piękno może także aktywować nasz układ endokannabinoidowy
i opioidowy.
Te same układy, które są uaktywniane przez spożycie marihuany i opioidów.
Stanowią kluczowe doświadczenie przyjemności.
Jednak pawice ewoluowały, aby szukać przyjemności w takim samym pawim ogonie,
co utrudnia wyjaśnienie przyjemności, jaką my czerpiemy z piękna,
gdyż nie wszyscy się zgadzamy.
Kiedyś oznaką piękna w Japonii było farbowanie zębów na czarno.
A w Europie – wyrywanie wszystkich rzęs.
Dzisiaj w Ameryce niektórzy farbują, spryskują,
przypalają lub kremują skórę na brązowo.
Ludzie to głęboko kulturowe stworzenia. Jesteśmy pod wpływem otoczenia,
dokonujemy w nim zmian i wcielamy je do naszego życia.
Preferencje estetyczne kreują się w sferze psychologicznej poprzez rozwój,
ekspozycję oraz indywidualną innowację.
Wszyscy zależymy od kultury w zależności od kontekstu.
Zawsze próbuję siebie pytać:
„Czemu o tym myślę? Skąd to się wzięło?”.
ARTYSTKA
Kultura sztuki domina zdecydowanie opiera się na Internecie.
Istnieje bardzo duża nisza dla osób lubujących się w takich rzeczach.
Przed 150 laty impresjoniści mieli kłopoty z przebiciem się na scenę artystyczną.
Jeśli spytamy większość Amerykanów, ludzie mówią z reguły,
że najbardziej lubią impresjonizm.
Nasze mózgi się nie zmieniły,
a mimo to preferencje narodowości dramatycznie się zmieniły.
To bierze się z tego, na co jesteśmy wystawiani.
Tak jak kolor.
W USA różowy kolor jest kojarzony z małymi dziewczynkami.
Ale w 1927 roku, kiedy magazyn Time ankietował dziesięć domów towarowych,
połowa uznała różowy za kolor dla chłopców.
Ta zmiana nastąpiła w ciągu kilku następnych dekad.
Po części dzięki kampaniom marketingowym zabawek w latach 80.
Kocham cię, mój kucyku.
A ciemnożółty.
Pewne badanie wykazało, że niemowlaki najdłużej skupiają się na tym kolorze.
Jednak dorośli na świecie
systematycznie uznają go za najmniej atrakcyjny.
Jedna z głównych teorii mówi, że w miarę dorastania
uczymy się kojarzyć ten odcień z nieprzyjemnymi rzeczami.
To skomplikowane, w jaki sposób nasze doświadczenia, wykształcenie,
a także struktura społeczeństwa mogą wpływać na to,
co uznajemy za atrakcyjne.
Można spojrzeć na obraz monarchini i zachwycać się
jej bogactwem lub pięknem.
Z drugiej strony, jeśli sam koncept monarchii komuś nie odpowiada,
nie uzna jej za piękną.
Bardzo trudno zrozumieć, co ludzie uważają za satysfakcjonujące.
Dlatego naukowcy skupiają się na tym, z czego większość osób
czerpie przyjemność.
Brak gruntownych badań wyjaśniających, dlaczego niektórzy widzą piękno w tym,
albo tym,
albo tym.
Ale naukowcy badający mózg w chwilach estetycznych uniesień wierzą,
że znaleźli wskazówkę w obszarze mózgu o nazwie DMN.
DMN oznacza sieć domyślną mózgu.
To jakby mózg w stanie spoczynku.
Gdy podczas skanów mózgu osoby proszone są o wykonanie zadania,
ta część mózgu się wycisza.
DMN aktywuje się, kiedy nie wykonujemy konkretnych zadań,
a nasz mózg skupia się na refleksji.
Prawdopodobnie odzwierciedlają jakiś stan wewnętrzny,
kiedy się wyłączamy, a nasz umysł zaczyna błądzić,
zastanawiamy się.
Podczas kilku eksperymentów badanym pokazano dzieła sztuki
z różnych tradycji kulturowych.
I stało się coś zaskakującego.
Aktywowany został obszar DMN.
Ale dopiero, gdy patrzyli na obrazy, które najbardziej ich poruszyły.
Wyzwalają cały szereg skojarzeń i myśli w naszym mózgu.
Nasza wyobraźnia zaczyna działać.
Badacze uważają to za dowód, iż nasze odbieranie piękna
obejmuje łączenie zmysłów i emocji z czymś osobistym,
wewnętrznym ja.
Jest coś w emocjach wywoływanych przez obrazy,
co zmusza nas do refleksji i może to stanowić biologiczny podpis
oznaczający poruszenie przez dany obraz.
To mogłoby tłumaczyć, dlaczego przyciągają nas i poruszają
te same obrazy, nawet gdy zawodzi nas pamięć.
Badania sugerują, że ludzie cierpiący na demencję...
DYREKTORKA
...nie zmieniają gustów artystycznych przez całe swoje życie.
W ramach eksperymentu z 2008 r. 20 cierpiącym na Alzheimera
pokazano szereg obrazów.
Niektóre były figuratywne, jak Osoby na słońcu Edwarda Hoppera.
Inne nieco mniej, jak Płacząca kobieta Picassa.
Inne zupełnie abstrakcyjne, jak Kompozycja Mondriana.
Pacjentów poproszono o uszeregowanie obrazów według ich preferencji.
Po dwóch tygodniach otrzymali to samo zadanie.
Poproszeni o uszeregowanie obrazów,
ułożyli je w tej samej kolejności.
Nasze poczucie piękna jest głębokie.
Obraz Randy jest piękny.
I ma świetne wyczucie koloru.
Dla osób z demencją tworzenie sztuki to wspaniała terapia.
Dla mnie kolor jest najważniejszy.
Potem jest poczucie ruchu. Uwielbiam ruch na obrazie.
Co jeszcze tu widzimy?
Ja widzę słońce.
Mam otępienie z ciałami Lewy’ego.
Był to dla mnie szok, jak pewnie dla każdego.
Wszyscy cierpimy na utratę pamięci,
w różnym stopniu zależnie od osoby i czasu trwania choroby.
To że zachowujemy nasze preferencje w odniesieniu do jakiegoś gatunku sztuki
albo dzieł sztuki
oznacza, że te dzieła głęboko do nas przemawiają.
Uwielbiam patrzeć, jak ludzie malują.
Patrzeć na ich twarze, jak ożywają!
Ludzi z demencją i całej reszty.
Wyobraźmy sobie, że wszyscy nosimy dokładnie takie same ubrania.
Żaden posiłek nie ma smaku.
Wszystkie domy wyglądają tak samo.
Czy ktoś chciałby żyć w takim świecie?
Brak piękna i otaczających nas estetycznych doświadczeń.
To byłoby bardzo ubogie życie.
Idealnie.
Napisy: Przemek Kalemba