Een dominokunstenaar is iemand...
...die met duizenden dominostenen...
...structuren, patronen en afbeeldingen maakt.
In 2017 leidde Steve Price een team...
...dat een dominodisplay van meer dan 76.000 steentjes bouwde...
...een nieuw wereldrecord.
Je kunt tweedimensionaal bouwen...
...of je kunt 3D-structuren bouwen zoals piramides en muren...
...en allerlei bochten en spiralen maken.
Zijn YouTube video's worden miljoenen keren bekeken.
Het plezier van de stenen zien omvallen...
...komt van weten hoeveel werk het opbouwen was.
Als kijker zie je hoe het allemaal op z'n plek valt.
Mensen kijken graag naar allerlei dingen.
Waarom kijken miljoenen naar video's waarin koekjes geglazuurd worden?
Of naar een collage van 21 foto's van puistjes?
Anderen houden van gotische kerken, paarden, synchroonzwemmen...
...en natuurlijk andere mensen.
Waar komen deze voorkeuren vandaan?
En waarom zoeken we überhaupt naar schoonheid?
Kunst is een individuele creatieve ervaring.
Hoe meer kennis men heeft, hoe grootser de ervaring.
Veel fotografen krijgen succes dankzij specialisatie.
Dat kunnen stillevens zijn...
...baby's, dieren...
...of mode.
De aarde is onvergelijkbaar.
De opstelling is precies en symmetrisch.
Die precisie zorgt ervoor dat het perfect lijkt.
Al duizenden jaren proberen filosofen schoonheid te duiden.
Aristoteles zei: 'Schoonheid hangt af van grootte en orde.'
Confucius zei: 'Niemand houdt zoveel van deugd als hij van schoonheid houdt.'
Kant zei: 'Schoonheid is dat wat universeel behaagt, zonder concept.'
In de Renaissance werd 't zaadje van een antwoord geplant...
...toen een Italiaanse wiskundige het zogenaamde gulden getal noemde...
...in een boek geïllustreerd door Leonardo da Vinci.
Wiskundigen zijn al millennia gefixeerd op dit getal...
...omdat het steeds weer opdook in de geometrie.
In de 19e eeuw besloot een Duitse psycholoog...
...dat dit nummer de universele wet van schoonheid was...
...en tegenwoordig staat het bekend als de gulden snede.
Mensen menen de gulden snede te zien in meesterwerken van over de hele wereld.
Maar er is een probleem.
Telkens wanneer het direct bestudeerd werd...
...bleek niet iedereen specifiek te reageren op de gulden snede.
Onderzoek heeft weinig bewijs gevonden...
...dat mensen zich bijzonder aangetrokken voelen tot rechthoeken in deze verhouding.
We houden wel van rechthoeken.
Het is de soepelste vlak-naar-brein formatie voor beeltenissen.
Oftewel, de vorm die onze hersenen het snelst verwerken.
Makkelijk, en dus prettig om naar te kijken.
Veel wetenschappers geloven dat dat te maken heeft met overleving.
Meer dan 150 miljoen jaar geleden heersten dinosaurussen over de aarde.
Om te begrijpen hoe mensen de wereld zien...
...moet je naar de poten van dinosaurussen kijken.
Dat is waar onze voorouders, kleine spitsmuis-achtige zoogdieren...
...zich ophielden. Zij hadden beperkt zicht op de wereld.
Ze zagen slechts twee kleuren: blauw en rood.
Ze waren 's nachts actief, om zo roofdieren te vermijden...
...en speurden hun omgeving continu horizontaal af.
Misschien is dat de reden dat we zoveel dingen nu in die vorm maken.
Visuele schoonheid heeft alles te maken met zicht.
Ons zicht is geëvolueerd om ons te helpen overleven.
Toen de dinosaurussen uitstierven werden onze voorouders overdag actief.
Op den duur ontwikkelden hun ogen zich zo...
...dat ze alle kleuren van de regenboog gingen zien.
Veel dingen die nu visueel aantrekkelijk voor ons zijn...
...zijn dingen die onze voorouders hielpen overleven.
Bloemen gaven aan dat iets in fruit kon veranderen.
Waterbronnen wezen op een mogelijke overvloed aan voedsel.
Schuilplekken hielpen ons aan roofdieren te ontkomen.
We houden nog steeds van de landschappen waarin de eerste mensen ontstonden.
Twee kunstenaars hielden in de jaren 90 een enquête...
...om het mooiste schilderij te vinden in 14 verschillende landen.
Ze stelden vragen als:
'Kijk je liever naar binnentaferelen of naar buitentaferelen?'
'Welk van de volgende buitentaferelen spreken je het meest aan?'
En: 'Kijk je liever naar schilderijen waarop mensen naakt of gekleed zijn?'
Het resulterende schilderij zag er zo uit in de Verenigde Staten.
In Frankrijk zo.
Dit was die uit Turkije. Dit die uit China.
Dit wordt weleens de Afrikaanse savanne-hypothese genoemd...
...omdat savannes die eigenschappen hebben.
Een blauwe lucht, een rots om achter te schuilen...
...iets eetbaars dat groeit, en een grote plas water.
We zijn dus niet erg origineel.
Schoonheid komt deels voort uit overlevingsdrang.
Niet iedereen is overtuigd van deze verklaring van schoonheid.
Ik denk dat onderzoekers zo graag iets willen kunnen verklaren...
...dat ze soms onterecht denken dat hun verklaringen universeel zijn.
In 2017 publiceerde Richard Prum een boek...
...dat veel oproer veroorzaakte onder evolutionaire biologen.
Hij schreef dat niet alle schoonheid om overleving of fitheid draait.
Soms is het arbitrair en zelfs nutteloos.
Neem de staart van een pauw.
Die is bedekt met honderden mooie 'ogen'...
...die bestaan uit 4 of 5 kleuren, gecreëerd door optische nanostructuren in de veren.
Die bestaan uit kristallijn geordende pigment korrels.
De vrouwen, hennen, voelen zich aangetrokken tot deze staarten.
Tijdens het paringsritueel ontvouwt een mannetje zijn staart...
...en creëert zo een enorme halve cirkel...
...die boven het vrouwtje uittorent.
Maar de staart is zwaar en maakt het moeilijk om te rennen en vliegen.
Hun schoonheid is dus niet goed voor hun overlevingskansen.
Ook Charles Darwin kon dit niet verklaren.
Hij schreef: 'Als ik naar een pauwenveer staar, word ik misselijk.'
Het feit dat aanpassing door natuurlijke selectie...
...ten bate van overleving deze versieringen niet kon verklaren zat hem enorm dwars.
Hij kwam met een theorie dat er zoiets was als seksuele selectie...
...waarbij partnerkeuze afhangt van de subjectieve ervaringen van dieren.
Niet alleen de pauw heeft schijnbaar nutteloze versieringen.
Zo is er de wapperende cape van de zwartmaskerprieelvogel...
...het waaierhoen met zijn opblaasbare gele borst...
...de fregatvogel met zijn rode keelzak...
...en de schoenbekooievaar met zijn vreemde snavel.
Er bestaan geen vogels die niet deelnemen aan die veelzijdigheid aan kleuren...
...versieringen, variaties en voorkeuren.
Het gaat om genot.
Genot is de motivatie achter de keuzes van dieren.
In het menselijke brein is dat wat schoonheid is: genot.
Wij denken dat het de activering van de visuele cortex...
...samen met deze beloningssystemen is...
...wat zo kenmerkend is voor onze reactie op schoonheid.
Hier zijn drie neurotransmittersystemen bij betrokken.
Allereerst het dopaminesysteem.
Dat gaat over waar we naar verlangen en wat we willen.
Een dopaminestoot kan ons letterlijk in beweging brengen.
Het is wat ons motiveert dingen die we aanlokkelijk vinden te benaderen.
Schoonheid activeert ook ons endocannabinoïdesysteem...
...en ons opioïdesysteem...
...de systemen die ook geactiveerd worden door cannabis of opioïden.
Zij vormen de kern van genotsgevoelens.
Evolutie verklaart waarom vrouwtjespauwen graag naar een pauwenstaart kijken.
Het genot dat mensen krijgen van schoonheid verklaren is lastiger...
...omdat we 't niet allemaal eens zijn.
Ooit werd het in Japan mooi gevonden om zwarte tanden te hebben.
In Europa werd het ooit mooi gevonden om wimpers uit te trekken.
In Amerika vinden sommigen het nu mooi...
...om hun huid op allerlei manieren bruin te kleuren.
Als mensen worden we sterk beïnvloed door onze cultuur en sociale omgeving.
We nemen variaties daaruit over en passen die toe op onszelf.
Esthetische voorkeuren ontstaan in de psyche door ontwikkeling...
...blootstelling en individuele innovatie.
We zijn allemaal geconditioneerd door onze cultuur.
Maar ik vraag mezelf altijd af:
Waarom denk ik dat? Waar komt dat vandaan?
De cultuur van dominokunst is geworteld in het internet.
Daar is een grote groep mensen te vinden die van dit soort dingen genieten.
Honderdvijftig jaar geleden sloeg het impressionisme niet makkelijk aan.
Als je nu Amerikanen interviewt...
...blijken ze vooral van die kunststijl te houden.
Ons brein is niet veranderd...
...en toch zijn dat soort voorkeuren dramatisch veranderd.
Dat moet liggen aan waar we aan blootgesteld worden.
Neem kleur.
In de VS wordt roze tegenwoordig vaak geassocieerd met jonge meisjes.
Maar in een studie onder tien warenhuizen in 1927...
...zei de helft dat roze voor jongens was.
Dit veranderde in de decennia daarna.
Deels dankzij speelgoedreclames in de jaren 80.
Ik hou van je, My Little Pony.
En donkergeel.
Volgens een studie blijven baby's het langst naar die kleur kijken.
Maar volwassenen wereldwijd noemen het hun minst favoriete kleur.
Een mogelijke verklaring is dat we bij het opgroeien...
...die kleur leren associëren met onprettige dingen.
Onze ervaringen en opleiding...
...en de structuur van een maatschappij hebben allemaal invloed...
...op wat we aantrekkelijk vinden.
Je kunt 'n schilderij van een monarch bekijken...
...en versteld staan van de weelde en schoonheid.
Maar als het hele idee van een monarchie je tegenstaat...
...dan ga je het niet mooi vinden.
Ontdekken wat bepaalde mensen aantrekkelijk vinden is heel moeilijk.
Daarom focussen wetenschappers zich op wat de meeste mensen mooi vinden.
Er is nog geen onderzoek dat verklaart waarom sommigen dit mooi vinden...
...of dit...
...of dit.
Maar uit onderzoek van het brein tijdens esthetische hoogtepunten...
...bleek dat er misschien een aanwijzing te vinden is in het zogenaamde DMN.
DMN staat voor default-mode network.
Dat is eigenlijk de stationaire toestand van het brein.
Wanneer mensen gevraagd worden iets specifieks te doen of denken...
...is dat gedeelte van het brein inactief.
Het DMN wordt actief wanneer we juist niets doen...
...en we in onszelf keren.
Ze reflecteren een staat van in jezelf gekeerd zijn...
...zoals wanneer je suft, dagdroomt of mijmert.
In recente experimenten kregen mensen verschillende kunstwerken...
...uit allerlei culturen te zien.
Er gebeurde iets verrassends.
De DMN-regio in hun brein werd actief.
Maar alleen als ze keken naar de werken die ze zeiden het mooist te vinden.
Dat veroorzaakt allerlei associaties en gedachten in ons brein.
Het is een soort speeltijd voor onze fantasie.
De onderzoekers zien dit als bewijs dat wanneer we schoonheid ervaren...
...onze zintuigen en emoties verbonden worden met iets persoonlijks.
Ons zelfbewustzijn.
Kijken naar mooie schilderijen maakt ons zelfbewust.
Dat is misschien biologisch gezien...
...wat er gebeurt als een schilderij ons raakt.
Dat verklaart waarom we bepaalde dingen mooi en ontroerend blijven vinden...
...wanneer we ons geheugen verliezen.
Onderzoek suggereert dat mensen met dementie...
...hun smaak wat betreft kunst behouden.
In een experiment in 2008 kregen 20 mensen met Alzheimer...
...enkele schilderijen te zien.
Sommige waren figuratief, zoals Edward Hoppers Mensen in de zon.
Andere minder, zoals Picasso's Huilende vrouw.
En weer andere waren geheel abstract, zoals Compositie van Mondriaan.
De patiënten moesten ze rangschikken van mooist naar minst mooi.
Twee weken later moesten ze hetzelfde doen.
De patiënten rangschikten de schilderijen grotendeels hetzelfde.
Ons gevoel voor schoonheid zit diep.
Ik vond die van Randy prachtig.
Ze heeft veel gevoel voor kleur.
Voor mensen met dementie kan kunst maken een goede therapie zijn.
De kleur springt er het meeste uit voor mij.
Dan het gevoel van beweging.
Daar hou ik van.
Wat zien we hier nog meer in? -Ik zie de zon.
Ik heb Lewy body dementie.
Dat was een grote schok voor me. Dat geldt vast voor iedereen.
We lijden allemaal aan geheugenverlies.
Hoe erg, dat hangt af van de persoon en hoe lang ze dit al hebben.
Ik denk dat het feit dat we onze voorkeur voor bepaalde kunststukken behouden...
...betekent dat die ons heel diep raken.
Ik vind het geweldig om mensen te zien schilderen.
Kijk ze nou, ze komen tot leven.
Zowel mensen met dementie als de rest van ons.
Stel je voor dat we allemaal precies dezelfde kleren droegen.
Elke maaltijd was smakeloos.
Dat elk huis precies hetzelfde was.
Zouden we in zo'n wereld willen leven?
Zonder schoonheid, zonder esthetische ervaringen om ons heen...
...zouden we een heel armoedig leven leiden.
Perfect.
Ondertiteld door: Claudia Boshouwers