KUDÜS 11 NİSAN 1961
NAZİ ADOLF EICHMANN'IN DURUŞMASI
Adolf Eichmann soykırımdaki rolü nedeniyle suçlu bulunduğunda
mahkeme kararının gerekçesi
Eichmann'ın esas olarak bir korsan olduğuydu.
Savcı korsanlığı ve köle ticaretini vurguladı.
Baş savcı Eichmann davasında yol gösterici ilkenin
bu olması gerektiğine inanmaktadır.
İnsanoğlunun düşmanlarının yakalanıp
ırkına bakılmadan herhangi bir ülkece yargılanabileceğine dair bu ilke
uluslararası korsanlık yasalarınca koyulmuştur.
Adolf Eichmann'ın Arjantin'de yakalanıp
Avrupa'da işlediği suçlar için İsrail'de yargılanmasını haklı kılan bu olmuştur.
Daha fazla zarar görülmemesi için insanlık düşmanının
icabına bakılması gerekmektedir.
31 Mayıs 1962'de
asıldı.
Günümüzde korsanları insanlığın düşmanı olarak görmüyoruz.
Peter Pan'deki Kaptan Kanca gibi yapmacık kötü adamlar.
Veya Karayip Korsanları'ndaki Jack Sparrow gibi karizmatik karakterler.
Veya Captain Morgan markasınca pazarlanan rom severler.
-Kaptan? -Captain!
Peki korsanlar neden insanlığın asıl düşmanlarıdır?
Ve neden onları bu şekilde hatırlamıyoruz?
Dünyamızı kanunsuz kılan...
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
...korsanları devirme zamanı.
Korsanlar Amerika'nın büyüyen ticaretini yağmaladı.
Bir zamanlar Karayipler'e korku salan korsanların temel gıdası kötü rom.
İşsiz kalan bazı balıkçılar korsanlığa yöneldi,
bazen de cinayet işledi.
Artık işleri çok büyük.
Bu yıl 50 milyon sterlin civarında.
Dünya korsanlık belasını bitirmek için bir araya gelmeli.
Korsan işletmeleri dünyada yüzlerce milyon insanı eğlendiriyor.
Korsanların ne zaman saldırıp saldırmayacağını kim bilebilir?
KORSANLAR
KORSAN GÜNLERİ MYSTIC SEAPORT MÜZESİ
Bence korsan gizli bir hazine aramak için denize yelken açan kişidir.
Bazılarının göz bandı olur.
Bazılarının tahta ayağı ve kılıcı vardır.
Bazıları iyi, bazıları kötü adamlardır.
Kötü bir korsan zorla malları almaya çalışır.
İyi bir korsansa malları korumaya çalışır.
Ganimeti, yani hazineyi severler.
Bazen erkeklerin yardıma ihtiyacı olur ve yardım etmek için kadın korsanlar
gelir.
Bence otoriteye uymayan insanlar imajı
bizi çekiyor.
Korsan hayatının
sürekli romantikleştirilmesi büyük ölçüde buradan geliyor.
Bunun gerçek olmaması talihsizlik.
Kraliçe Elizabeth 1581'de Sör Francis Drake'i şövalye yaptı.
Bunun sebebi dünyayı dolaşıp hazine getirmesiydi.
Korsanlık yaparak elde ettiği hazineyi.
Burada da şövalye yaptığı diğer bir isim Sör Walter Raleigh'la birlikte.
Bakire kraliçe Virginia'nin adını koyduğu bir koloni kurdu.
Amacı mı? Bir korsan üssüydü.
Kraliçe Elizabeth'in lakabı "korsan kraliçe"ydi
ve korsanlara hürmet ederdi.
İmparatorluğunu genişlettiği ve gemileri soyarak
düşmanlarına zarar verdiği için
onlara "deniz kurdu" adını verdi.
O vakit Avrupalı güçler sürekli çatışıyordu.
İmparatorlukları değişiyor ve büyüyordu.
Düşmanları soymak ve yağmalamak amacıyla hepsinin korsanları vardı.
Denizlerde baskın olduğunda
Avrupa'da bunu yasal yapmanın yollarından biri
silahlı gemi kullanma yetkisiydi.
Korsanlar bu mektuplara göz dikti.
Devletin izniyle gemileri soyabileceğiniz anlamına geliyordu.
Hiçbir zaman denizlerde bu kadar gemi olmamıştı.
Neredeyse tamamen gemi trafiğine dayanan
küresel ekonominin başlangıcıydı
ve bu durum, çatışmayı daha da artırdı.
Avrupalı korsanlar küresel ticaretten daha büyük bir pay için savaşıyordu.
Mal için yırtınıyorlardı.
Endonezya'dan baharat,
Hindistan'dan pamuk,
Karayipler'den şeker
ve Afrika'dan köle insanlar buna örnekti.
O döneme ait gemilerin kalıntıları bugün okyanus tabanını kirletmekte.
1996'da Kuzey Carolina sahilinde
heyecan verici bir gemi bulundu
ve haberciler yıllarca onun bulunmasını haber yaptı.
Karasakal'ın amiral gemisi Kraliçe Anne'in İntikamı
bugün sahilin deniz tabanından çıkarıldı.
Kraliçe Anne'in İntikamı Kuzey Carolina kıyılarında battı.
Beaufort korsan gemisi orada yatan
Karasakal'la ünlendi.
Haberlerde söylenmeyen şey bu geminin aslında "La Concorde" adlı
bir köle gemisi olmasıydı.
Karasakal 1717'de gemiyi ele geçirdiğinde
güvertede 455 köle Afrikalı vardı.
Karasakal korsanlığa devam ederken neredeyse hepsi köle olarak satılmıştı.
Köle gemisi olduğuna dair elimizde kanıt olan bu gemiyi çok az kişi konuştu.
Köle ticaretini anlamadan bu dönemdeki ticareti anlayamazsınız
zira üretilen ve Atlantik'ten yollanan tüm malların ardında köle ticareti vardı.
Bu, Atlantik'teki köle ticareti konusunda insanların tekrar düşünmesini sağlıyor.
Çoğu durumda her türlü gemi köle gemisi olarak görülebilirdi.
Ancak korsanlar da resmen köle ticareti yapıyordu.
Genelde bir korsan içindeki köle insanlarla birlikte
bir gemiyi ele geçirince, köle insanları alır
ve bağlantılarının olduğu bir adaya götürür
ve onları yerel tacirlere satarlardı.
Oradan da yerel pazarlara ve yerel çiftliklere satılırlardı.
Bu, bazı korsanların da köle taciri olarak yaftalanmasını yol açardı
ama bu, normalde onlarla ilişkilendirilen bir terim değil.
Sör Francis Drake'i hatırlıyor musunuz?
Korsan ve şövalye olmadan önce
İngiltere'nin ilk köle tacirlerinden biriydi.
Korsanlar olabildiğince kâr etmekle ilgileniyordu.
Amaçları da nihayetinde
bu kârı kullanarak statü sahibi olmaktı.
Günümüzün popüler kültüründeki en ünlü korsanlardan biri gibi.
Çoğu insan popüler Captain Morgan romunu bilir
ama Kaptan Morgan birçok yönden sadece bir korsan değildi,
aynı zamanda köle taciri ve çiftlik sahibiydi.
Morgan, İngiltere adına çalışan bir korsan olarak servet yaptı.
Ayrıca Jamaika'da çiftlikler açarak servetini pekiştirdi.
Mülkiyetinde 100'den fazla köle Afrikalı vardı.
Herhangi bir zamanda ABD Başkanı Thomas Jefferson'ın
köle sayısı da yaklaşık bu kadardı.
Jamaika toplumunda önemli ve ünlü bir isim hâline geldi
ve nihayetinde vali vekili oldu
ve birçok aristokratla yakın ilişkiler içindeydi.
1674'te Kral II. Charles tarafından şövalye ilan edildi.
Korsanların
parya ve serseri olarak görülmediğine,
toplum dışı kalmaya kararlı olmadıklarına dair
iyi bir örnekti.
Aslında istedikleri şey topluma dâhil olmak
ve seçkinler olarak hane kurmaktı.
İskoçya doğumlu William Kidd İngilizlerin bir başka korsanıydı
ve 1696'da bir iş aldı.
İngiltere adına çalışması için ülke tarafından
kendisine izin evrakları, geçiş izni ve görev verildi.
Kaptan Kidd'e verilen görevler korsan avcılığı görevleriydi.
New York'tan çıkarak Ümit Burnu üzerinden korsanların
İngiliz Doğu Hindistan Ş,rketi gemilerini soyduğu
Madagaskar, Kızıl Deniz ve Hint Okyanusu ekseninde çalıştı.
Kidd daha sonra gerçek bir korsan olarak daha çok kazanabileceğini düşündü
ve kârlı bir baskın olarak gördüğü hedeflere saldırdı.
Gemi aslında Babür İmparatorluğu'na, yani günümüzün Hindistan'ına kayıtlıydı.
Hindistan o dönem İngilizlerin ticaret ortağı, büyük bir müttefiğiydi.
Kaptan Kidd gemiyi yağmaladı ve günümüzde 10 milyon dolar değerindeki
ipek, pamuk, şeker, afyon ve demiri çaldı. Tek seferlik vurgun için hiç fena değil.
Babür İmparatorluğu gitgide İngilizlere öfkeleniyordu.
Bu bölgedeki İngiliz korsanlarından bıkmışlardı,
bir şeyin değiştiğini, Kaptan Kidd'e karşı somut bir eylem
görmek istiyorlardı.
İngilizler onu Massachusetts kolonisinde yakaladı
ve korsanlıktan yargılanmak üzere Londra'ya götürdü.
...artan Sıkıntı, Ticaret Dünyasının Rahatsız Edilmesi ve Zarara Uğratılması...
İngilizler suçunun çok ciddi olduğunu, her devletin aynı şeyi yapabileceğini,
çirkin bir suç, insanlığa karşı işlenen bir suç olduğunu göstermek istedi.
Suçlu bulundu.
Yargıç 1701'de
"ölene dek boynundan asılmasına" hükmetti.
Aynen de öyle oldu.
Bu, davada büyük bir değişim görüyoruz çünkü bundan önce
korsanlar bu şekilde mahkûm edilmiyordu. Serpilmelerine izin veriliyordu
çünkü pek çok açıdan bir amaçları vardı.
Hostis humani generis Latince'de "tüm insanlığın düşmanları" demektir.
Meşru dünyanın hükûmetleri de
18. asır başında Karayip Korsanları'nı böyle görüyordu.
Bu, uluslararası hukukun kabul görmüş bir alanıdır.
Hiçbir devlet açık denizlerde herhangi bir devletin
korsanları yakalama, tutuklama ve yargılama hakkına itiraz etmez.
Kaptan William Kidd evrensel bir yargının gelişmesi bağlamında
çok önemli bir figürdür.
Yani herhangi bir devlet "suçun işlendiği yere,
iddia edilen veya suçlu bulunan failin milliyetine
veya kurbanın milliyetine bakılmaksızın" bireyleri yargılayabilecekti.
Asırlar boyunca bu sadece insanlığın asıl düşmanı için uygulandı:
Korsanlar için.
Bu yüzden Adolf Eichmann'ı yakalamak, yargılamak ve infaz etmek için
korsanlık yasası emsal olarak kullanılmıştır.
Tüm insanlığa, tüm insan ırkına karşı
suç işlemiş biri.
Acı sonu yaşayan sadece Kaptan Kidd olmadı.
Takip eden yıllarda birçok korsan benzer kaderi yaşadı.
Zira 1713'te Avrupalı güçler kısa süreliğine barış yaptı
ve hükûmetler düşman gemilerine baskın için korsan kullanmayı bıraktı.
Birçok denizci bir anda
kendilerini Atlantik'te, baskınların yasal yolundan mahrum hâlde buldu
ve bazıları yasa dışı baskınlara devam etti.
Bu dönemde birçok tüccar denizci de basit sebeplerden ötürü
korsan hayatı benimsedi.
Bu sebeplerden ilki ganimet.
Ortalama bir hünerli denizci yılda yaklaşık 25 sterlin kazanıyordu.
Korsanlar tek bir başarılı saldırıda bu miktarın 40 katını kazanabiliyordu.
Hatta bazıları bundan fazlasını kazanıyordu.
Bir de iş yeri kültürü meselesi vardı.
Tüccar gemileri çok nahoş çalışma ortamlarıyla biliniyordu.
Kaptanlarının mürettebatı üzerinde despot bir yetkisi vardı
ve tahmin edilebileceği gibi bazen bu yetkiyi kötüye kullanıyorlardı.
Bu arada korsanlar yenilikçi işçi haklarıyla anayasalarını yazıyor,
kendi liderlerini seçiyordu.
Gemilerden biri "bir işçi uzvunu kaybederse 800 dolar tazminat alacaktır."
vaadinde bulunuyordu.
10 yıl sonra yasa dışı korsanlık patlama yaptı.
Bu, "Korsanlığın Altın Devri"nin zirvesiydi.
Hükûmetler de bundan hiç memnun değildi.
Korsanlar gerçekten Avrupalı devletlerin ticari düzenini tehdit ediyordu.
Bugünkü bildiğimiz Avrupalı devletler
birbirleriyle ticaret yapamadan ayakta kalamazdı.
Hükûmetler hiç olmadığı kadar korsanların üstüne gitti,
onlara karşı yasalar ve propagandalar yaptı.
1717 bir İngiliz gazetesi şunu yayınladı:
"Korsanların bastırılması için kralın ilanı."
Ordunun teslim olmayı reddeden
veya görmezden gelen her korsanı yakalayacağını söylüyordu.
Tüm bunlar halkın korsanlara ilgisini artırdı.
1724'te Korsanların Genel Tarihi kitabı çıkınca anında çok satan oldu.
Kendisini tarih kitabı olarak tanıtsa da
çoğu şey uydurmaydı.
Kitap Karasakal'ı anlatıyordu.
Ölüm döşeğinde
"eşinin parasını gömdüğünü yeri bilip bilmediğini" yanıtlıyordu.
"Şeytan ve kendinden başka hiç kimsenin o yeri bilmediğini" söylüyordu.
Ama korsanlar paralarını neredeyse hiç gömmezdi.
Bunu niye yapsınlar ki?
Paralarını genelde barlarda, liman şehirlerinin genelevlerinde harcardı.
Bu hikâyeler 160 yıl sonra
bir başka kitaba ilham kaynağı oldu: Define Adası.
Yazarı Robert Louis Stevenson kendi süslemelerini de ekledi.
Korsanların "yo-ho-ho ve bir şişe rom" şarkısı söylemesi
veya insanları kalasta yürütmeleri
ve define haritaları gibi.
Define Adası nesilleri öyle etkiledi ki
Disney 1950'de onu bir filme uyarlayarak
sembol bir etkinlik olarak duyurdu.
Walt Disney ilk tamamen canlı filmiyle yeni bir dönüm noktası oluşturuyor.
Define Adası.
Oyuncu Robert Newton alfabenin bir harfini bilhassa abartmaya karar verdi.
Bunu başka korsan filmleri izledi.
Define Adası'nın gösterişli tarzından çok etkilenmişlerdi.
Bunu yıllardır bekliyorum.
Kanca!
Korsanlık Disney'e uygun hâle getiriliyordu.
Kaptan Kanca ve Peter Pan kötü adamlar olarak
görülüyorlardı ama hiçbir öldürme, zarar verme, taciz etme
veya işkence etme eylemine karışmıyorlardı.
Ve tüm bunların asıl kaynak malzemesi
sadece sözde "Korsanlığın Altın Devri"nin dökümünü yazmıştı.
Korsanlara dair aklımızdaki resim bu noktada donup kaldı
ancak korsanların varlığı denizdeki gemilerin varlığı kadar eskidir.
Akdeniz korsanları,
Viking korsanları,
Berberi korsanlar
ve dünyanın en güçlü korsanlarından biri olan Cheng I Sao buna örnektir.
Cheng I Sao kendi korsan anayasasını uygulamıştı.
Bir kadın tutsağa tecavüz etmenin cezası idamdı.
Korsanlar 19. yüzyılın başlarında 15 yıl boyunca
Güney Çin sahillerine hükmetti.
Cheng I Sao kayıtlardaki en büyük korsan filosunu yönetti.
1200'den fazla gemi ve yaklaşık 70 bin kişi.
Çin'in tuz ticaretinin çoğunu kontrol ediyordu
ve onu durdurmaya çalışan devlet gemilerini yok etmişti.
Böylece Çin donanmasını felç edip ülkenin ticaretini tehdit ediyordu.
Açık denizlerde ufak bir hırsız sürüsüne benzeyen
basit bir hırsız olan korsanla
imparatorlukları, dev orduları yöneten korsanlar arasında
bariz bir çizgi yoktur.
Korsanlığın nerede bitip
organize siyasi topluluğun nerede başladığını söylemek çok güçtür.
Cheng I Sao sonunda teslim olmaya karar verince
Çin devleti ona bir ulus muamelesi gösterdi.
Korsanlarının çoğunun ya ordu mensubu ya da ada sakini olmalarını sağlayan
bir anlaşma yaptılar.
Cheng I Sao hiç ceza almadı.
Günümüzde bir korsanın böyle bir muamele görmesi saçmalık olur.
O günden bu yana dünya değişti.
Sınırlar çoğunlukla sabit, ve uluslararası düzen
yasalar, anlaşmalar ve ticaretle korunuyor.
Gemi trafiği hâlâ küresel ekonominin bel kemiği.
Uluslararası malların yüzde 90'ı deniz yoluyla taşınıyor.
Bu malların toplam değeri Cheng I Sao'nun dönemindekinden
2000 kat daha fazla.
Artık ahşap gemilerin gövdesinde değil,
korsanlık yapması çok daha zor olan
dev kargo gemilerindeki konteynerlerde taşınıyor.
Günümüzde en çok talep gören ganimet
altın, gümüş veya baharat değil,
petrol.
Tabii fiyatı yeterince yüksekse.
Korsanlar 2013'te Batı Afrika'da 13 petrol tankerini kaçırdı.
Ertesi yıl petrol fiyatları düşünce farklı bir stratejiye geçtiler.
Geminin kargosu yerine mürettebatını hedef almak.
İnsan etkisinden ötürü fidye için kaçırmayı
daha ciddiye alıyoruz.
Geçmişin korsanları gibi, bu korsanların da kurbanları var.
Sadece günümüzde bu ilk elden bilgileri doğrudan alabiliyoruz.
Lütfen tüm kalbinizle, bize yardım için yüreğinizi açın.
Yardımınıza ihtiyacımız var.
Zengin bir ailem olduğunu sandılar. Dövdüler, vurdular...
3 YIL 7 AY REHİN TUTULDU
...ellerimi arkadan bağladılar.
Yaşadığımız şeyi...
2 AY REHİN TUTULDU
...kimse hayal edemez.
Dünya çapında korsanlık şu şekilde:
Ulusal veya uluslararası düzenin bozulduğu noktalarda artış gösteriyor.
Örneğin Somali. Kargaşa yaşadığı 2007'den 2012'ye kadarki dönemde
korsanlığın arttığı bir ülke.
Veya günümüzde Venezuela. 2014'te ekonominin çökmesinden bu yana
korsanlıkta artış söz konusu.
Bir devlet, sınırları içindeki bir krize odaklanmışken kendi deniz sahasını
yönetme anlamında daha az kapasiteye sahip olur.
Korsanlar bir anda ortaya çıkmaz.
Yasa dışı faaliyetlerin doğması için mevcut yapılar dışında çalışan
bireyler fikrini bazı durumlarda kolaylaştıran
veya bazı durumlarda gerektiren
belli başlı mevcut yapılar vardır.
Asırlar önceki korsanlar gibi,
günümüzde de insanlar basit nedenlerle korsanlığa yöneliyor.
Korsan olabilecek kişiler için uygun ekonomik alternatiflerin yokluğu
ve saldırılacak gemilere erişim.
Günümüzün korsanları Hollywood'da romantikleştirilmiş serseriler değil.
Çaresiz suçlular.
Somalili korsanların 2009'da
bir Amerikan gemisi kaptanını
esir almasını anlatan bu Oscar adayı film gibi.
Korsanlar günümüzde artık sosyeteye de girip çıkmıyorlar.
Biz niye buradayız, onlar niye orada diye sorarsak
tarihin yanlış tarafındalar diyebiliriz.
Günümüzde dünyayı oluşturan
medeni devletler siyasi açıdan üstün geldi.
Bunun sebebi bu devletlerin barbarca bir şeyde başarılı olmaları:
Köle ticareti.
1700'lerde korsanlar rekabet edemedi
çünkü köle ticareti bir sanayiye dönüşmüştü.
Amerika'daki Avrupa kolonilerine milyonlarca Afrikalı taşınıyor
ve burada onların emeği dev bir servet oluşturuyordu.
Avrupalı güçlerin ve nihayetinde Birleşik Devletler'in küresel hâkimiyetini
pekiştiriyordu.
ABD 1800'lerin başında köle ticaretini yasaklayınca
köle ticaretiyle uğraşan her vatandaşın korsan görüleceğini
ve idam edileceğini belirten bir yasa çıkarttı.
Ancak bir Batı devletince idam edilen sadece bir köle taciri oldu.
Nathanial Gordon 1862'de korsanlıktan suçlu bulundu.
Korsanlar tarih boyunca
yaptığınız iş tamamen meşruyken
diğerlerinin yaptığını gayri meşru göstermek için
rakip veya düşmanlarınıza atfettiğiniz bir etikettir.
Korsanlar tarihin önemli bir parçasıydı.
Olduklarını sandığımız tarihin parçası değiller sadece.