JERUZALEM 11 APRIL 1961
PROCES TEGEN NAZI ADOLF EICHMANN
Toen Adolf Eichmann veroordeeld werd voor zijn rol in de Holocaust...
...was het oordeel van het hof dat Eichmann in feite een piraat was.
De advocaat benadrukte piraterij en slavenhandel.
De procureur-generaal gelooft dat in het geval van Eichmann...
...dat het leidend beginsel moet zijn.
Dat leidend beginsel, dat vijanden van de mensheid...
...door ieder land berecht kunnen worden...
...komt uit de internationale piraterijwetgeving.
Daardoor kon Eichmann gevangen worden in Argentinië...
...en veroordeeld in Israël voor zijn misdaden in Europa.
Vijanden van de mensheid moeten gestopt worden...
...zodat ze geen kwaad meer kunnen doen.
Op 31 mei 1962 werd hij opgehangen.
Tegenwoordig zien we piraten niet als vijanden van de mensheid.
Voor ons zijn ze campy schurken, zoals kapitein Haak...
...of een beetje rock 'n roll, zoals Jack Sparrow.
Of rumfans, zoals in de reclames van Captain Morgan.
Kapitein? -Kapitein!
Waarom werden piraten ooit gezien als vijanden van de mensheid?
En waarom zien wij hen nu niet meer zo?
Sta op en versla de piraten...
...die onze wereld zo wetteloos gemaakt hebben.
Piraten bedreigden Amerika's groeiende handel.
Rum: basisvoedsel van de piraten die de Caraïben terroriseerden.
Sommige werkloze vissers zijn overgegaan op piraterij, en plegen zelfs moorden.
Er is veel geld mee gemoeid.
Dit jaar al 50 miljoen pond.
De wereld moet samenwerken om piraterij te stoppen.
Piratenondernemingen onderhouden vele miljoenen mensen.
Niemand weet of en wanneer de piraten gaan proberen toe te slaan.
PIRATENDAGEN
Een piraat is iemand die op zee vaart op zoek naar verborgen schatten.
Sommige piraten hebben ooglapjes.
Sommige hebben houten benen. Sommige hebben zwaarden.
Sommige piraten zijn goed en sommige slecht.
Een slechte piraat probeert spullen te stelen.
Een goede piraat probeert de spullen te beschermen.
Ze houden ook van piratenbuit. Die bestaat uit schatten.
Soms hebben de mannen hulp nodig en dan helpen de vrouwelijke piraten.
Arrr!
We voelen ons aangetrokken tot mensen die zich niets van gezag aantrekken.
Dat verklaart voor een groot deel de romantisering van het piratenleven.
Helaas blijkt dat beeld niet te kloppen.
Dit is koningin Elizabeth die in 1581 Francis Drake riddert...
...nadat hij terugkwam van een wereldreis met schatten verkregen door piraterij.
Hier riddert ze Walter Raleigh, eveneens een piraat.
Hij stichtte een kolonie die hij Virginia noemde naar de maagdelijke koningin.
Het was bedoeld als uitvalsbasis voor piraten.
Elizabeth had als bijnaam 'de piratenkoningin'.
Ze noemde piraten haar 'zee-honden' omdat ze haar keizerrijk uitbreidden...
...en haar rivalen schaadden door hun schepen te overvallen.
In die tijd waren de Europese machten continu in conflict.
Keizerrijken veranderden en breidden zich uit.
Ze huurden allemaal piraten in om hun vijanden te overvallen.
In Europa werd plunderen op zee legitiem gemaakt...
...door middel van kaperbrieven.
Piraten wilden die dolgraag hebben.
Daarmee kon men schepen overvallen met de zegen van de staat.
En er waren meer schepen op zee dan ooit.
Dit was het begin van een globale economie die grotendeels afhing van scheepvaart.
Daar kwam veel conflict uit voort.
Europese keizerrijken vochten om een groter aandeel in de wereldhandel.
Ze vochten om goederen zoals specerijen uit Indonesië...
...katoen uit India, suiker uit de Caraïben en slaven uit Afrika.
De bodem van de oceaan is bezaaid met schepen uit die tijd.
In 1996 werd een hele bijzondere gevonden voor de kust van North Carolina.
De pers volgde de bergingsoperatie op de voet.
Zwartbaards vlaggenschip, de Queen Anne's Revenge...
...is vandaag van de oceaanbodem getakeld.
Het schip zonk voor de kust van North Carolina.
Beaufort is bekend geworden om Zwartbaard, wiens piratenschip hier vergaan is.
Wat de nieuwsberichten niet zeiden was dat het eerst een slavenschip...
...genaamd La Concorde was.
Toen Zwartbaard het in 1717 kaapte waren er 455 Afrikaanse slaven aan boord.
Ze werden vrijwel allemaal verkocht, en Zwartbaard zette zijn piraterij voort.
Weinigen praten over het schip als een slavenschip.
Om de handel in die tijd te begrijpen moet je de slavenhandel begrijpen...
...omdat alle goederen die verhandeld werden geproduceerd werden met behulp van slaven.
Als mensen dat weten gaan ze denk ik anders naar de slavernij kijken.
In feite was ieder schip een slavenschip.
Maar piraten handelden ook letterlijk in slaven.
Wanneer een piraat een schip kaapte met daarop slaven...
...nam hij die meestal mee naar een eiland waar hij handelscontacten had...
...en verkocht hen daar aan plaatselijke handelaren.
Van daaruit werden ze doorverkocht aan plaatselijke plantages.
Zo werden sommige piraten ook slavenhandelaars...
...hoewel ze daar normaal niet mee geassocieerd worden.
Neem Sir Francis Drake.
Hij was een van de eerste slavenhandelaars van Engeland.
Piraten wilden vooral zoveel mogelijk winst maken.
En die winst gebruikten ze om status te verkrijgen.
Zoals een van de beroemdste piraten die we nu kennen.
Veel mensen kennen Captain Morgan-rum...
...maar Morgan was niet alleen piraat, hij handelde ook in slaven.
Morgan werd rijk als piraat die zich liet inhuren door Engeland.
Hij vergrootte z'n rijkdom nog verder met plantages op Jamaica.
Hij had meer dan 100 Afrikaanse slaven in zijn bezit.
Hetzelfde aantal als president Thomas Jefferson had.
Hij werd een belangrijke figuur op Jamaica...
...en zo werd hij tenslotte luitenant-gouverneur...
...waarbij hij veel omging met aristocraten.
In 1674 werd hij door koning Karel II geridderd.
Hij laat goed zien dat piraten vaak helemaal geen paria's waren...
...die graag buiten de maatschappij stonden.
Ze wilden juist graag een plekje in de maatschappij...
...en een manier om tot de elite te behoren.
De Schot William Kidd was nog zo'n piraat ingehuurd door Engeland.
Hij ontving in 1696 een commissie.
Hij kreeg officiële papieren, een pas...
...en een commissie van Engeland om namens hen te werken.
Hij werd aangesteld als piratenjager.
Hij reisde van New York naar Madagaskar, de Rode Zee en de Indische Oceaan...
...waar piraten Britse schepen overvielen.
Maar toen besloot Kidd dat hij meer kon verdienen als piraat.
Hij dacht een lucratieve overval te kunnen plegen.
Het schip behoorde toe aan het Mogolrijk, het huidige India...
...een belangrijke handelspartner en bondgenoot van Engeland.
Kidd plunderde het schip en maakte zijde, katoen, suiker, opium...
...en ijzer buit in een hoeveelheid die nu 10 miljoen waard zou zijn.
Niet slecht voor één overval.
Het Mogolrijk is heel boos op Engeland.
Het is de Engelse piraten in de regio beu...
...en het wil dat er concrete actie ondernomen wordt tegen kapitein Kidd.
Dus de Engelsen pakken hem op in Massachusetts.
Ze brengen hem naar Londen om terecht te staan voor piraterij.
"...de groeiende overlast en hinder voor de handelswereld..."
Volgens Engeland was zijn misdaad zo erg dat andere staten hetzelfde hadden gedaan.
Het was totaal verwerpelijk, een misdaad tegen de gehele mensheid.
Hij werd schuldig bevonden.
In 1701 veroordeelde de rechter hem tot 'ophanging tot de dood erop volgt'.
En zo geschiedde.
Hier zien we een enorme verandering op zee.
Voorheen werden piraten niet zo sterk veroordeeld, ze werden getolereerd...
...omdat ze een bepaald nut hadden.
Hostis humani generis is Latijn voor 'vijanden van de gehele mensheid.'
Dat is hoe de overheden van de wereld...
...begin 18e eeuw de piraten van de Caraïben noemden.
Hier was internationaal geen discussie over.
Geen enkele staat ontkende het recht van andere staten...
...om piraten die ze op zee vonden op te pakken en te berechten.
Dus kapitein William Kidd is een belangrijke figuur...
...in de ontwikkeling van de universele rechtspraak.
Elke staat kan een individu berechten, waar de misdaad ook plaatsvond...
...en wat de nationaliteit van de verdachte en/of het slachtoffer ook is.
Eeuwenlang was dit alleen van toepassing op piraten.
Daarom werd de piraterijwetgeving gebruikt om Eichmann te arresteren en veroordelen.
Hij heeft een misdaad begaan tegen de gehele mensheid.
Niet alleen kapitein Kidd kwam naar aan z'n einde.
In de decennia daarna wachtte vele andere piraten hetzelfde lot.
Want in 1713 was er kortstondig vrede tussen de Europese machten...
...en stopten overheden met het inhuren van piraten.
Ineens zaten veel zeelui...
...op de Atlantische Oceaan zonder legale manier om te plunderen.
Sommigen gingen het dus maar illegaal doen.
Veel matrozen op handelsschepen besloten ook piraat te worden.
De redenen waren simpel.
Ten eerste: de buit.
De gemiddelde matroos verdiende zo'n 25 pond per jaar.
Piraten konden met één overval 40 keer zoveel verdienen.
Sommigen verdienden zelfs nog meer.
En dan was er de werkcultuur.
Handelsschepen stonden bekend als hele nare werkomgevingen.
Hun kapiteins hadden absolute autoriteit over hun bemanning...
...en soms misbruikten ze die autoriteit.
Bij piraten werden leiders gekozen en golden progressieve werknemersrechten.
Eén schip beloofde dat wie een ledemaat verloor $800 ter compensatie kreeg.
Zo'n 10 jaar lang nam illegale piraterij toe.
Het was de glorietijd van de piraterij.
En overheden waren daar niet blij mee.
Piraten bedreigden de handelsorde van Europese staten.
En zonder onderlinge handel...
...zouden de Europese staten niet hebben kunnen overleven.
Overheden gingen nog harder optreden tegen piraten.
Wetten werden strenger en propaganda tegen hen nam toe.
In 1717 publiceerde een Britse krant een edict van de koning waarin stond...
...dat het leger alle piraten die weigerden zich over te geven gevangen zou nemen.
Dit alles deed de fascinatie voor piraten alleen maar toenemen.
Dus toen het boek A general history of the Pyrates uitkwam in 1724...
...was het meteen een bestseller.
Hoewel het gepresenteerd werd als geschiedenisboek...
...stond het vol verzinsels.
Het vertelt hoe Zwartbaard de avond voor z'n dood antwoord gaf...
...op de vraag of z'n vrouw wist waar z'n geld begraven was.
Hij antwoordde dat alleen hijzelf en de duivel wisten waar het was.
Maar piraten begroeven hun geld bijna nooit.
Waarom zouden ze?
Ze gaven het uit, meestal in de kroegen en bordelen van havensteden.
Honderdzestig jaar later inspireerde dit werk een ander boek: Schateiland.
De auteur, Robert Louis Stevenson, verzon nog wat details.
Zoals piraten die 'yo ho ho en een fles met rum' zingen...
...of mensen de plank laten lopen...
...en schatkaarten.
Schateiland was zo populair...
...dat Disney er in 1950 met veel bombarie een film van maakte.
Walt Disney bereikt een nieuwe mijlpaal met z'n eerste volledige live action-film:
...Schateiland.
Acteur Robert Newton besloot één letter van het alfabet aan te dikken.
Er volgden meer piratenfilms, veelal in dezelfde stijl als Schateiland.
Ik heb hier jaren op gewacht.
Haak, Haak!
Er vindt een disneyficatie van piraten plaats.
Mensen denken bij het woord 'piraat' aan een soort kapitein Haak uit Peter Pan.
Ze zijn de slechterik, maar ze doen niemand echt kwaad.
En de originele bron van dit alles...
...beschreef alleen de zogenaamde glorietijd van de piraterij.
Ons beeld van piraten is volledig daarop gebaseerd...
...ook al bestaan piraten al zo lang als er schepen op de zee varen.
Piraten bestonden in de klassieke wereld, bij de Vikingen en in Barbarije.
Een van de machtigste piraten ter wereld was Cheng I Sao.
Zij dwong met harde hand haar eigen piratenstatuten af.
Op het verkrachten van een gevangene stond de doodstraf.
Begin 19e eeuw domineerden piraten de Zuid-Chinese kust.
Cheng I Sao had het bevel over de grootste piratenvloot ooit:
...meer dan 1200 schepen en zo'n 70.000 manschappen.
Ze beheerste China's zouthandel...
...en vernietigde overheidsschepen die probeerden haar te stoppen.
Ze schakelde de Chinese marine uit en bedreigde China's handel.
Als het over piraten gaat is er geen duidelijke scheidslijn...
...tussen kleine bendes die wat overvallen op zee plegen...
...en piraten die hele keizerrijken en legers aanvoeren.
Het is lastig zeggen wat nog een piratenbende is...
...en wat een georganiseerde politieke gemeenschap is.
Toen Cheng I Sao besloot zich over te geven werd ze behandeld als een natie.
Er kwam een deal waarin haar piraten aan het werk konden in het leger...
...of zich op het land mochten vestigen.
En Cheng I Sao werd niet gestraft.
Zo zou een piraat nu absoluut niet behandeld worden.
De wereld is sindsdien veranderd.
Grenzen liggen vast en internationale orde houdt stand...
...door wetten, overeenkomsten en handel.
Nog altijd vindt het overgrote deel van het internationale handelstransport...
...plaats over zee.
De totale waarde van die goederen is slechts 2000 maal groter...
...dan in de tijd van Cheng I Sao.
Transport vindt niet langer plaats in houten zeilboten,
...maar in containers op enorme vrachtschepen...
...die veel moeilijker zijn om te overvallen.
De meest gewilde buit bestaat nu niet uit goud, zilver of specerijen...
...maar olie, als de prijs hoog genoeg is.
In 2013 kaapten piraten 13 olieschepen in West-Afrika.
Maar toen de olieprijs daarna kelderde, gingen ze over op iets anders.
In plaats van de vracht richtten ze zich op de bemanning.
We vinden ontvoering voor losgeld ernstiger vanwege de impact op mensen.
Net als piraten vroeger maken deze piraten slachtoffers.
Maar nu kunnen we hun verhalen uit de eerste hand horen.
Alstublieft, open uw hart voor ons, we hebben uw hulp nodig.
Ze dachten dat mijn familie rijk was, en ze sloegen me.
Ze bonden mijn handen vast.
Wat wij ervaren hebben kan niemand zich voorstellen.
Zo ziet piraterij er nu wereldwijd uit.
Het laait op in gebieden waar politieke onrust heerst.
Zoals in Somalië, waar anarchie heerste toen piraterij piekte tussen 2007 en 2012.
Of in Venezuela, waar piraterij toegenomen is...
...sinds de economie van het land in 2014 instortte.
Een staat heeft minder capaciteit om z'n maritieme ruimte te besturen...
...als het probeert een crisis binnen zijn grenzen te bezweren.
Piraten verschijnen niet zomaar.
Er zijn maatschappelijke structuren die het soms mogelijk...
...of zelfs nodig maken dat mensen buiten die structuren werken...
...en illegale activiteiten uitvoeren.
Net als piraten eeuwen geleden...
...wenden mensen zich tot piraterij om simpele redenen.
Het ontbreken van goede economische alternatieven...
...en toegang tot schepen om aan te vallen.
Tegenwoordig zijn filmpiraten geen geromantiseerde boeven meer.
Het zijn wanhopige criminelen.
Zoals in deze Oscargenomineerde film waarin Somalische piraten...
...een Amerikaanse kapitein gijzelen.
Moderne piraten verkeren ook niet meer in hogere kringen.
Wat betreft sociale positie staan piraten aan de verkeerde kant van de geschiedenis.
De beschaafde staten van tegenwoordig hebben politiek gezien gewonnen.
Grotendeels omdat die staten zo succesvol waren in iets barbaars:
...slavenhandel.
In de 18e eeuw konden piraten niet tegen hen op.
Slavenhandel werd grootschaliger.
Miljoenen Afrikanen werden naar Europese kolonies verscheept...
...waar hun arbeid voor enorme rijkdom zorgde.
Dit maakte supermachten van de Europese landen...
...en de Verenigde Staten.
Toen de VS slavernij afschafte werd slavenhandel gelijkgesteld...
...aan piraterij, waar de doodstraf op stond.
Maar slechts één slavenhandelaar is ooit geëxecuteerd:
...Nathanial Gordon, die in 1862 werd veroordeeld voor piraterij.
Het predicaat 'piraat' is er altijd een geweest...
...dat je toekende aan je rivalen of vijanden...
...om te suggereren dat wat zij deden onrechtmatig was...
...terwijl wat jij deed volkomen legitiem was.
Piraten speelden een belangrijke rol in de geschiedenis...
...maar niet zoals wij denken.