Ποιος είναι στον καθρέφτη;
Είναι γνωστό ως τεστ του καθρέφτη.
Μερικές εκδοχές έχουν ένα κόκκινο σημάδι και περνάς αν καταλάβεις
πως είναι στο πρόσωπό σου.
Τα παιδιά αρχίζουν να περνάνε όταν είναι 18 μηνών,
και αποτελεί ορόσημο στην ανάπτυξή τους.
Γεια.
Οι μελέτες του καθρέφτη είναι συναρπαστικές
γιατί διαισθητικά σχετιζόμαστε με τον καθρέφτη.
Η αναγνώριση του εαυτού μας σε αυτόν έχει σχέση με την αυτεπίγνωση.
Οι άνθρωποι δεν είναι τα μόνα ζώα που αναγνωρίζουν τον εαυτό τους.
Οι χιμπατζήδες πέρασαν πρώτοι το τεστ. Ακολούθησαν κι άλλοι.
Δελφίνια,
ελέφαντες,
ακόμα και κίσσες.
Και πρόσφατα βγήκε η μελέτη των ψαριών.
Δεν συμφωνώ 100% με τα ψάρια.
Η επιτυχία αυτού του ψαριού...
ήταν αμφιλεγόμενη.
Το τεστ έχει κι άλλα εκπληκτικά αποτελέσματα.
Μερικές μαϊμούδες δεν περνάνε, παρότι θεωρούνται γενικώς
ευφυή ζώα.
Αν έχετε σκύλο, ίσως έχετε παρατηρήσει πώς αντιδράει στην αντανάκλασή του.
Η έρευνα για την ευφυΐα των ζώων τις τελευταίες δεκαετίες
μερικές φορές μας μπέρδεψε.
Μας έδωσε όμως και νέα βαθύτερη γνώση για τη θέση μας στον κόσμο.
Για να στηρίξουμε την κατανόηση του ανθρώπινου νου
για το από πού προερχόμαστε,
για την καταγωγή μας, πρέπει να μάθουμε περισσότερα για τα ζώα.
Πώς σκέφτονται τα άλλα ζώα;
Και πώς η μελέτη του νου τους αποκαλύπτει πώς είναι...
να είσαι άνθρωπος;
ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΣΕΙΡΑ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΤΟΥ NETFLIX
Πολύ έξυπνο πουλί ο παπαγάλος. Μπορεί να προφέρει λέξεις.
Φυσικά, δεν έχει ιδέα τι σημαίνουν.
Είμαι άλογο, όχι πειραματόζωο.
Σε όλους σχεδόν αρέσει να βλέπουν ζώα που το ένστικτο κι η ευφυΐα τους
είναι ενίοτε θαυμαστά.
Όλη η ζωή της ανθρωπότητας είναι μια σύντομη στιγμή
στη μεγάλη ιστορία της Γης μας.
Μπορούμε να ελέγξουμε σημαντικές μεταβλητές
και τα υποκείμενά μας είναι πάντα διαθέσιμα.
ΕΥΦΥΪΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ
Σκέφτομαι τι να συμβαίνει στο κεφαλάκι της.
Πάντα κοιτάζει τριγύρω.
Σκέφτεται συνέχεια.
Είναι πολύ έξυπνος.
Έμαθε να λέει καμιά ντουζίνα λέξεις ή φράσεις.
Έχει πολλές γνώμες και θέλει αυτό που θέλει.
Το εγώ του Έλιοτ καταρρακώνεται εύκολα.
Όποτε ο Έλιοτ βλέπει άλλα κουνέλια, θεωρεί τον εαυτό του πολύ καλύτερο.
Δεν μ' αρέσει που το λέω, αλλά είναι κακότροπος.
Πολλοί ιδιοκτήτες κατοικιδίων έχουμε αναρωτηθεί
"Τι σκέφτονται; Με αγαπάνε;
Το καταλαβαίνουν αυτό;"
Είναι πολύ ανθρώπινο
να αναρωτιέσαι τι σκέφτεται ένα άλλο ζώο.
Δεν μπορούμε να τα ρωτήσουμε.
Τα ζώα έχουν τρόπους να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Οι μέλισσες χορεύουν.
Οι φάλαινες τραγουδάνε.
Οι χιμπατζήδες κάνουν χειρονομίες και ουρλιάζουν.
Οι άνθρωποι έχουν δεκάδες χιλιάδες λέξεις στη διάθεσή τους,
που αν ενωθούν, μεταφέρουν έναν άπειρο αριθμό ιδεών.
Η έρευνα για το αν τα ζώα μπορούν να επικοινωνήσουν με λέξεις
ήταν από τις πρώτες έρευνες για τη νοημοσύνη των ζώων.
Αυτό ήταν από τα πρώτα πειράματα με έναν χιμπατζή, τη Βίκι, το '40.
Ποιος είμαι;
Μπαμπάς;
Βλέπετε ότι δεν πάει τόσο καλά.
Οι φωνητικές χορδές τους δεν είναι φτιαγμένες για ομιλία.
Το 1966 ένα ζευγάρι ψυχολόγων είχε μια άλλη ιδέα.
Έφεραν σπίτι έναν άγριο μικρό χιμπατζή, τη Γουόσου,
Τη μεγάλωσαν σαν παιδί και δοκίμασαν να της μάθουν τη νοηματική.
Η Γουόσου έμαθε τελικά 150 νοήματα για τις εξής λέξεις.
Οδοντόβουρτσα.
Αγκαλιά.
Ανοίγω.
Έξω.
Οι γλωσσολόγοι είχαν ορίσει τη γλώσσα ως συμβολική επικοινωνία.
Έπειτα, ήρθε η Γουόσου και έκανε συμβολική επικοινωνία.
Χρησιμοποιούσε νοήματα για να αναφερθεί σε πράγματα.
Άλλες έγκριτες γλωσσολογικές μελέτες φάνηκαν να δείχνουν
ότι ο ανθρώπινος νους κι η ικανότητά μας να επικοινωνούμε δεν είναι μοναδικά.
Το ερώτημα ήταν αν αυτοί οι πίθηκοι χρησιμοποιούσαν πραγματικά τη γλώσσα;
Ήταν ριζοσπαστικό ερώτημα.
Ως τα τέλη του 19ου αιώνα, οι δυτικές κουλτούρες θεωρούσαν
ότι ο ανθρώπινος νους δεν είχε καμία σχέση με των ζώων.
Ανατολικές θρησκείες, όπως ο Βουδισμός, διαφωνούσαν.
Η άποψή τους για το σύμπαν ήταν κάπως έτσι.
Οι άνθρωποι και τα ζώα μοιράζονταν την ίδια φύση
και συνδέονταν μέσω της αναγέννησης.
Η χριστιανική κοσμοθεωρία όμως έμοιαζε έτσι.
Οι άνθρωποι ήταν ανώτεροι, γιατί είχαν ψυχές,
και τα ζώα ήταν υποδεέστερα.
Τα θηλαστικά και μετά τα σκουλήκια και τα μαλάκια κι ούτω καθεξής.
Οι άνθρωποι ήταν πιο κοντά στον Θεό γιατί οι άγγελοι κι ο Θεός ήταν
από πάνω μας.
Ο Κάρολος Δαρβίνος τα άλλαξε όλα αυτά με το πρώτο σκίτσο του δέντρου της ζωής.
Φαίνεται μικρό, αλλά κατέστρεψε εκείνη την κοσμοθεωρία
με τη θεωρία της εξέλιξης.
Ο Δαρβίνος στην Καταγωγή των Ειδών έκανε σαφή
μια εναλλακτική εικόνα, στην οποία απεικονίζεται ένα δέντρο, όχι κλίμακα.
Σε αυτήν, τα ζώα εξελίσσονται από προηγούμενες μορφές ζωής
και κάθε ζωή συνδέεται, ακόμα και λίγο.
Οι Homo Sapiens είναι εδώ. Αυτοί είμαστε εμείς.
Ο Δαρβίνος είπε επίσης πως η νοημοσύνη θα είναι στο δέντρο:
"Η διαφορά στο μυαλό ανάμεσα στον άνθρωπο και τα πιο ευφυή ζώα, είναι μεγάλη,
αλλά έχει να κάνει με βαθμό, όχι είδος".
Το μυαλό είναι δύσκολο να μελετηθεί επιστημονικά.
Τον 20ο αιώνα, η συμβατική ψυχολογία
μελετούσε τη συμπεριφορά.
Αυτή η σχολή σκέψης ονομάστηκε συμπεριφορισμός.
Ο συμπεριφορισμός έγινε κάτι σαν θρησκεία.
Αρχικά, οι στόχοι τους ήταν μια χαρά.
Να απομακρυνθούμε από εσωτερικές καταστάσεις, όπως αισθήματα
και σκέψεις, και να δούμε τη συμπεριφορά.
Ο συμπεριφορισμός άρχισε να ισχυρίζεται ότι ο νους
δεν είχε καμία σημασία.
Όποια ένδειξη νοημοσύνης μαθαίνονταν με ένα σύστημα ανταμοιβών και τιμωριών.
Αυτή είναι μια ερμηνεία για το πώς οι πίθηκοι έμαθαν τη γλώσσα.
Ο ψυχολόγος Μπ. Φ. Σκίνερ ήταν ο πρωτεργάτης του συμπεριφορισμού.
Η δουλειά του έλαβε επαίνους κι επιθέσεις
γιατί περιγράφει μεθόδους διαμόρφωσης και ελέγχου της συμπεριφοράς.
Πίστευε ότι τα ζώα ήταν μηχανές απόκρισης σε ερεθίσματα
και ότι μάθαιναν οτιδήποτε με τις σωστές ανταμοιβές και τιμωρίες.
Όπως τα περιστέρια να διαβάζουν.
Έμαθε τη διαφορετική απόκριση σε κάθε σήμα με φαγητό ως ανταμοιβή.
Ή να παίζουν πινγκ πονγκ.
Ή να πετάνε έναν πύραυλο στον πόλεμο, που πέτυχε, αλλά δεν χρησιμοποιήθηκε.
Ο Σκίνερ πίστευε πως και οι άνθρωποι μάθαιναν έτσι, αν και πιο εξελιγμένοι.
Σε μια συνέντευξη το 1977, ισχυρίστηκε ότι και οι δύο νοημοσύνες
ήταν απλή συμμόρφωση.
Η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι διαφορετική,
πολύ πιο περίπλοκη από αυτήν των ζώων, αλλά οι βασικές αρχές μάλλον είναι ίδιες.
Ο γλωσσολόγος Νόαμ Τσόμσκι διαφώνησε με τον Σκίνερ.
Σε μια συνέντευξη την ίδια χρονιά, στήριξε ότι οι άνθρωποι
δεν χρειάζεται να συμμορφώνονται για να μάθουν τη γλώσσα.
Είμαστε φτιαγμένοι για αυτό και είναι ξεκάθαρο από νεαρή ηλικία.
Οι περισσότεροι γονείς δεν δίνουν καμία συστηματική οδηγία
στα παιδιά τους, όμως αυτά μαθαίνουν.
Μπορούμε να πούμε ότι η γλώσσα δεν μαθαίνεται καν.
Πίστευε ότι τα ζώα φτιάχτηκαν για άλλα πράγματα.
Όταν ρωτήθηκε αν οι πίθηκοι, όπως η Γουόσου μπορούσαν να μάθουν, απάντησε:
"Οι άνθρωποι μπορούν να πετάξουν εννέα μέτρα στους Ολυμπιακούς.
Είναι πτήση αυτό;
Η ερώτηση είναι άνευ σημασίας".
Μετά τη Γουόσου, οι ερευνητές δίδαξαν τη νοηματική σε άλλο χιμπατζή,
Τη Νιμ Τσίμπσκι..
Είδαν βίντεο με μελέτες για τη γλώσσα των πιθήκων
και συμπέραναν πως οι χιμπατζήδες μιμούνταν μεμονωμένες λέξεις,
αλλά δεν μιλούσαν με αυθόρμητες προτάσεις ή με γραμματική
όπως οι άνθρωποι.
Τελικά, η μεγαλύτερη πρόταση του Νιμ Τσίμπσκι ήταν 16 λέξεις:
"Δώσε πορτοκάλι εμένα δώσε φάω πορτοκάλι εμένα φάω πορτοκάλι δώσε εμένα φάω
πορτοκάλι δώσε εμένα εσύ".
Ο συμπεριφορισμός έχασε τη δημοφιλία του.
Δεν πιστεύουμε πλέον ότι έχουν την ικανότητα της γλώσσας,
αλλά άνοιξαν το πεδίο της νόησης των ζώων δείχνοντας ότι οι πίθηκοι
είναι πιο ικανοί από ό,τι νομίζαμε.
Χάρη στον Δαρβίνο, οι επιστήμονες θεωρούν ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη εξελίχθηκε
από τα πρωτεύοντα θηλαστικά, με τον πρώτο χωρισμό πριν από επτά εκατομμύρια χρόνια
και άλλον έναν πριν από 200.000 χρόνια.
Τότε εμφανίστηκε ο homo sapiens.
Σε μια εξελικτική στιγμή, οι άνθρωποι ανέπτυξαν μεγαλύτερους εγκεφάλους,
περίπλοκη γλώσσα, κουλτούρα, τεχνολογία και πολιτισμούς και εξαπλώθηκαν
σε όλο τον κόσμο.
Μια θεωρία για την ιδιαιτερότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι
ότι έχει περισσότερους νευρώνες.
Έχει περίπου 100 δισεκατομμύρια.
Τρεις φορές περισσότερους από έναν χιμπατζή
και πάνω από χίλιες φορές από ένα ποντίκι.
Μια μελέτη απέδειξε ότι οι ελέφαντες έχουν 260 δισεκατομμύρια,
σχεδόν τρεις φορές περισσότερο από εμάς.
Οι επιστήμονες προσπάθησαν να ανακαλύψουν αν οι νευρώνες μας
είναι ιδιαίτεροι.
Δεν φαίνονται ιδιαίτεροι.
Αν δούμε μια διαφάνεια του ανθρώπινου εγκεφάλου
ή ενός ποντικιού και δείχναμε έναν νευρώνα αυτού του σλάιντ σε νευροεπιστήμονα,
θα δυσκολευόταν να μας πει αν αυτός προερχόταν από άνθρωπο
ή από ποντίκι.
Δεν έχουν όλοι οι νευρώνες την ίδια λειτουργία.
Οι ανθρώπινοι εγκέφαλοι έχουν νευρώνες που ενεργοποιούνται όταν μαθαίνουμε
από τη συμπεριφορά άλλων.
Λέγονται "κατοπτρικοί νευρώνες".
Eπιστήμονες βρήκαν παρόμοιους νευρώνες στους εγκεφάλους άλλων θηλαστικών.
Μια μελέτη τούς ανακάλυψε και σε σπουργίτια του βάλτου.
Ενεργοποιούνταν όταν τα πουλιά μιμούνταν τα τραγούδια άλλων πουλιών.
Δεν βρήκαμε τον ξεχωριστό ανθρώπινο νευρώνα ακόμα.
Υπάρχουν 100 εκατομμύρια νευρώνες, άρα υπάρχει πολλή έρευνα.
Οι άνθρωποι βρίσκονται στην κορυφή στον υπολογισμό
της αναλογίας εγκεφάλου-σώματος.
Άλλα ζώα που θεωρούμε ευφυή έχουν υψηλή θέση επίσης.
Τα ζώα με μεγαλύτερο εγκέφαλο τείνουν να ζουν περισσότερο.
Όταν σκεφτόμαστε περί νοημοσύνης στα άλλα ζώα
εστιάζουμε στις γνωσιακές ικανότητες για τις οποίες είμαστε περήφανοι.
Ότι είμαστε κοινωνικά έξυπνοι, γιατί αναπτύσσουμε την ικανότητα να ζούμε
σε πολύπλοκες κοινωνικές δομές.
Έτσι ζουν και οι χιμπατζήδες, σε μικρότερη κλίμακα, και χρειάζεται ευφυΐα
για να κρίνουν προσεκτικά τα αισθήματα των άλλων.
Μπορώ να προβλέψω τη συμπεριφορά των άλλων;
Μπορώ να προκαλέσω το άτομο; Θα έχω στήριξη αν το κάνω;
Πώς συμφιλιώνομαι και με ποιον μετά από τσακωμούς;
Πρέπει να πάρουν πολύπλοκες αποφάσεις.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι έχουν ενσυναίσθηση, γιατί κολλάνε χασμουρητό.
Μια μελέτη ανακάλυψε πως οι χιμπατζήδες χασμουριούνται
όταν βλέπουν ένα καρτούν που χασμουριέται.
Πιστεύαμε κάποτε πως ήμασταν μοναδικοί στη χρήση εργαλείων για προβλήματα.
Αντιμετωπίζουμε προβλήματα που δεν ξέραμε ότι υπάρχουν.
Γιατί το σύμπαν είναι λιγάκι τυχαίο,
δύσκολο να προβλεφθεί, κι ένας ορισμός της νοημοσύνης
είναι αν μπορεί το ζώο να λύσει ένα πρόβλημα για να πετύχει
τον στόχο που θέλει.
Το '60 όμως, η Τζέιν Γκούνταλ ανακάλυψε ευρεία χρήση εργαλείων σε χιμπατζήδες.
Κι οι ερευνητές ανακάλυψαν κάτι αναπάντεχο:
και τα πουλιά το έκαναν.
Τα κοράκια της Νέας Καληδονίας χρησιμοποιούν εργαλεία.
Το ξέρουμε αυτό πλέον.
Φτιάχνουν εργαλεία, τα τροποποιούν, φτιάχνουν σειρές εργαλείων.
Ενώ άλλα ζώα λύνουν προβλήματα καθώς τα συναντούν,
οι άνθρωποι ήμασταν ιδιαίτεροι στο ότι μαθαίνουμε από τη μνήμη μας
κι αντιμετωπίζουμε μελλοντικά προβλήματα.
Πιστεύαμε πως τα ζώα είναι δέσμια του παρόντος.
Οι άνθρωποι είμαστε διαφορετικοί γιατί ανατρέχουμε στο παρελθόν
για συγκεκριμένα γεγονότα.
Προνοούμε, σχεδιάζουμε για αύριο ή για ακόμα παραπέρα,
κι έτσι ξεχωρίζουμε.
Έρευνα στον Καρυοκατάκτη του Κλαρκ, άλλο μέλος της οικογένειας κορακιδών,
υπολογίζει ότι κρύβουν 30.000 σπόρους το φθινόπωρο σε 6.000 διαφορετικά μέρη
και τους βρίσκουν μήνες αργότερα την άνοιξη.
Εγώ δεν ξέρω καν πού έχω παρκάρει το αμάξι μου,
άρα το βρίσκω εντυπωσιακό.
Οι άνθρωποι δεν σχεδιάζουν μόνο το δικό τους μέλλον.
Σχεδιάζουμε και για το μέλλον του είδους μας.
Χτίζουμε σχολεία, βιβλιοθήκες και μουσεία.
Έχουμε πολιτισμό.
Είναι η ιδέα της κοινής ευθύνης για τα παιδιά μας.
Πιστεύω ότι μπορούν να βρεθούν στοιχειώδεις εκδοχές του μοντέλου σε ζώα
που φροντίζουν τα μικρά τους.
Στην Ακτή Ελεφαντοστού, μελέτη τριών γενετικά κοντινών ομάδων χιμπατζήδων
έδειξε πως κάθε ομάδα χρησιμοποιούσε διαφορετικά εργαλεία
για να ανοίξει τα ίδια καρύδια.
Απόδειξη πως κάθε ομάδα δίδασκε διαφορετικά τα μικρά.
Κι οι φάλαινες έχουν πολιτισμό.
Είναι ένα δημοφιλές τραγούδι της μεγάπτερης φάλαινας.
Το 2009, μόνο αυτή η ομάδα φαλαινών το τραγουδούσε.
Το 2010, συνάντησαν άλλες ομάδες σε ένα μέρος με τροφή
και μία από αυτές τις ομάδες σταμάτησε το δικό της τραγούδι
κι επέστρεψε τραγουδώντας τον νέο σκοπό.
Αυτό το αποκαλούν πολιτισμική επανάσταση.
Ανακαλύψεις σαν αυτήν διατάραξαν την κατανόησή μας
για την εξέλιξη της νοημοσύνης.
Τα πουλιά κι οι φάλαινες δεν είναι τόσο κοντά στους ανθρώπους.
Οι φάλαινες κι οι άνθρωποι είχαν κοινό πρόγονο
πριν από 100 εκατομμύρια χρόνια κι ο τελευταίος κοινός μας πρόγονος
με τις κορακίδες...
ήταν 300 εκατομμύρια χρόνια, πριν τους δεινόσαυρους.
Οι ικανότητες μας δεν συμπίπτουν επειδή σχετιζόμαστε στενά,
αλλά επειδή αντιμετωπίσαμε παρόμοια προβλήματα
και βρήκαμε ίδιες γνωσιακές δομές.
Αυτό συνέβη με φυσικά χαρακτηριστικά σε όλο το ζωικό βασίλειο.
Ανόμοια είδη ανέπτυξαν ανεξάρτητα παρόμοια χαρακτηριστικά για τις ανάγκες,
όπως φτερά, ραχιαία πτερύγια και δηλητήριο.
Κι αυτό συνέβη και στον νου.
Γι' αυτό τα ζώα σε όλο το εξελικτικό δέντρο
μπορεί να έχουν την αίσθηση της αυτεπίγνωσης.
Είναι δύσκολο να το δούμε στα ψάρια.
Ίσως προσπάθησε να ξύσει το κόκκινο σημάδι
επειδή το ένιωθε όταν οι ερευνητές μάρκαραν τα λέπια του
με μελάνι, όχι επειδή αναγνώρισε τον εαυτό του.
Και το τεστ του καθρέφτη έχει άλλους περιορισμούς.
Μέρος του προβλήματος είναι ότι το τεστ είναι πολύ οπτικό
κι ίσως πολλά ζώα δεν χρησιμοποιούν την όραση όπως εμείς
για να αναγνωρίσουν ένα άλλο νοήμον ανθρώπινο ον.
Κάτι που τονίζει ένα βασικό ελάττωμα στο πώς μελετήσαμε τον νου των ζώων.
Πολλά τεστ ήταν σαν καθρέφτες,
ψάχναμε για ανθρώπινες ιδιότητες, με ανθρώπινα μέτρα,
βασισμένα στην ανθρώπινη αντίληψη του κόσμου.
Έτσι είναι η σκυλίσια όραση σε σύγκριση με του ανθρώπου.
Τα σκυλιά δεν βλέπουν κόκκινο ή πράσινο
κι η όρασή τους είναι τέσσερις με οχτώ φορές λιγότερο ακριβής από του ανθρώπου.
Αλλά κινούνται στον κόσμο τους με την όσφρησή τους,
που είναι 10.000 φορές πιο δυνατή από του ανθρώπου.
Ένας ερευνητής σχεδίασε ένα τεστ με δοχεία για ούρα για να δει αν τα σκυλιά
θα αναγνώριζαν τη μυρωδιά τους αντί για μίξη άλλων μυρωδιών.
Έμειναν στη μίξη παραπάνω από τη δική τους,
φανερώνοντας πως τα σκυλιά έχουν αυτεπίγνωση, αλλά μέσω της όσφρησης.
Έτσι ίσως εξηγείται γιατί το 2011 οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι ελέφαντες,
έξυπνο ζώο από πολλές απόψεις, απέτυχαν να χρησιμοποιήσουν βέργες
για να φτάσουν τροφή που βρισκόταν ψηλά.
Για να καταλάβουμε τον ελέφαντα, πρέπει να καταλάβουμε
ότι έχει εκατό φορές καλύτερη όσφρηση από τον σκύλο.
Οι ερευνητές, όμως, τροποποίησαν το τεστ.
Αντί να αφήνουν βέργες, άφησαν ένα κουτί και μια ρόδα
για να δουν αν οι ελέφαντες θα στέκονταν πάνω.
Κι οι ελέφαντες πέρασαν.
Αυτό μάλλον συμβαίνει επειδή όταν ο ελέφαντας παίρνει μια βέργα
κλείνει το όργανο της όσφρησης.
Πρέπει να κατανοήσουμε ότι η προβοσκίδα δεν είναι ίδια με το χέρι.
Έχει διαφορετικές λειτουργίες.
Κάθε ζώο έχει τον δικό του τρόπο να βλέπει τον κόσμο,
τις δικές του αντιληπτικές ικανότητες.
Μερικά ζώα ακούνε και βλέπουν πράγματα που δεν παρατηρούμε.
Όπως οι νυχτερίδες, ένα είδος που εξέλιξε την ικανότητα
να αισθάνεται το περιβάλλον του μέσω ηχοεντοπισμού.
Αυτό σημαίνει πως πετάνε βγάζοντας ήχους υψηλής συχνότητας
κυρίως ανεπαίσθητους για τα ανθρώπινα αυτιά, οι οποίοι χτυπάνε στα αντικείμενα.
Ο σολομός χρησιμοποιεί το μαγνητικό πεδίο της Γης ως πυξίδα
για να διασχίσει χιλιάδες μίλια ωκεανού
στον τόπο ωοτοκίας.
Ίσως μια νυχτερίδα ή ένας σολομός μας θεωρεί χαζούς που εμείς δεν μπορούμε.
Απλώς χάνουμε πολλά από αυτά που κάνουν τα ζώα κι είναι πανέξυπνα
γιατί χρησιμοποιούμε την ανθρώπινη νοημοσύνη ως στάνταρ.
Όσο διευρύνουμε την ιδέα της νοημοσύνης για να συμπεριλάβει ζώα,
τόσο τα προστατεύουμε.
Η ισπανική Βουλή πέρασε μια απόφαση για δικαιώματα στους μεγάλους πιθήκους
για να τους προστατεύσει από την αιχμαλωσία ή τα πειράματα.
Παρόμοια διαδικασία γίνεται στις ΗΠΑ για τα δικαιώματα του πρώτου ελέφαντα
που πέρασε το τεστ του καθρέφτη.
Η ινδική κυβέρνηση απαγόρευσε τα σόου με δελφίνια
λόγω των αποδείξεων ότι τα δελφίνια
είναι είδη με "υψηλή ευφυΐα".
Πρέπει να στηρίξουμε την ύπαρξή μας στη φύση.
Έχουμε την τάση να ξεχωρίζουμε τους εαυτούς μας.
Δεν είμαστε ξεχωριστοί. Είμαστε εντελώς συνυφασμένοι.
Δεν μπορούμε να χειριζόμαστε τη φύση όπως θέλουμε, γιατί θέλει προσοχή.
Έως πρόσφατα, η έρευνα εστίαζε στα ζώα που μας θύμιζαν τους εαυτούς μας.
Μόλις αρχίζουμε να βλέπουμε πέρα από αυτά.
Ένας τρόπος που σκεφτόμαστε το χταπόδι είναι ως διαφορετικό πλάσμα
από τον άνθρωπο, όπως και από κάθε άλλο πλάσμα στον πλανήτη.
Τα χταπόδια ανήκουν στα κεφαλόποδα
και δείχνουν χαρακτηριστικά σημάδια νοημοσύνης.
Όπως οι άνθρωποι, τα θηλαστικά και τα πουλιά, χρησιμοποιούν εργαλεία,
όπως αυτό το κέλυφος καρύδας για προστασία.
Και μεταφέρουν και εργαλεία για μελλοντική χρήση, που δείχνει σχεδιασμό,
όπως o Καρυοκατάκτης του Κλαρκ.
Αναγνωρίζουν ανθρώπους
και ενδιαφέρονται για καινούρια πράγματα, όπως αυτή η κάμερα.
Αν φέρεις ένα άγνωστο αντικείμενο στα περισσότερα άγρια ζώα,
είτε φοβούνται ή δεν θέλουν να το πλησιάσουν.
Ενώ το χταπόδια συχνά θεωρεί ένα κομμάτι πλαστικό,
ένα αντικείμενο με έντονο χρώμα, πολύ ενδιαφέρον.
Τα χταπόδια και τα άλλα κεφαλόποδα, όπως οι σουπιές, μπορούν να αλλάζουν
το χρώμα τους σε εκατοστά του δευτερολέπτου,
κάτι που οι επιστήμονες
δεν θεωρούσαν σημάδι νοημοσύνης...
ίσως επειδή οι άνθρωποι δεν μπορούν.
Έτσι καταλαβαίνεις ότι θα κυριεύσουν τον κόσμο.
Έχουν οχτώ χέρια και κάνουν αυτό.
Είναι προφανές πως κάτι φρικτό ανάμεσα σ' εμάς και τα χταπόδια
θα γίνει κάποτε.
Τα χταπόδια, όμως, καταρρίπτουν την κλασική σύνδεση με τη νοημοσύνη.
Ζουν σύντομες ζωές, σχεδόν δύο χρόνια.
Και ζουν μόνα, όχι σε κοινωνικές ομάδες.
Κι είναι δύσκολο να βρούμε την αναλογία εγκεφάλου-σώματος, γιατί ο εγκέφαλός τους
και το σώμα τους δεν ξεχωρίζονται.
Από τους σχεδόν 500 εκατομμύρια νευρώνες τους, τα δύο τρίτα βρίσκονται
στα πλοκάμια τους.
Ίσως επειδή βρίσκονται πιο μακριά από τους ανθρώπους
και άλλα θηλαστικά, ακόμα και τα πουλιά, στο εξελικτικό δέντρο.
Ο κοντινότερος πρόγονός μας δεν ήταν καθόλου έξυπνος.
Ήταν κάτι σαν σκουλήκι, που έζησε πριν 700 εκατομμύρια χρόνια.
Κατά τη διάρκεια της εξέλιξης των ζώων
βρισκόμασταν σε ξεχωριστό μονοπάτι.
Ανεξάρτητο μονοπάτι.
Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν πως τα χταπόδια απέκτησαν μια νοημοσύνη
που αναγνωρίζουμε.
Αυτό σημαίνει πως τα ζώα που σκέφτονται και νιώθουν είναι παντού
ανάμεσα σε εκατομμύρια είδη που μοιράζονται τον κόσμο μαζί μας.
Θα θέλαμε να κατανοήσουμε τι είδους μέρος είναι το σύμπαν.
Μια σημαντική άποψη αυτής της ερώτησης είναι ποια κομμάτια του σύμπαντος
έχουν εμπειρίες, σκέψεις και νου;
Μόνο εμείς;
Μήπως όλα;
Μόνο τα ζώα;
Υπάρχει σπουδαιότητα σε μια ερώτηση
τέτοιου τύπου, αν θέλουμε να κατανοήσουμε σε τι κόσμο ζούμε.
Υποτιτλισμός: Βασίλης Μανουσάκης