Geld is een beetje anders voor miljardairs.
Voor een miljardair is een reisje in een privéjet alsof je de metro neemt.
Een Lamborghini is als een speelgoedauto.
En een privé-eiland kopen is als het aanbetalen van een huis.
Miljardairs vormen niet de 1%, maar de 0,0001% rijkste mensen.
Wat is het ergste aan miljardair zijn? Niks. Helemaal niks.
Met 1 telefoontje ontmoeten ze een wereldleider.
Zeker 12 van hen zijn zelf wereldleiders.
...betere tijden komen eraan.
Er zitten zo'n 100 miljardairs in het Chinese parlement.
Het aantal miljardairs neemt toe. In 1987 waren er zo'n 140 wereldwijd.
In 2019 zijn er 15 keer zoveel miljardairs met bijna 30 keer meer rijkdom.
Samen bijna negen biljoen dollar.
Als ze samen een land zouden vormen zou dat het op 7 na rijkste land zijn.
Deze mensen bezitten gigantisch veel rijkdom...
...en ze hebben heel veel invloed in de wereld.
Die invloed heeft van hen symbolen van ongelijkheid gemaakt...
...en wereldwijd geleid tot protesten en politieke bewegingen.
De mensen zijn het beu in een land en een wereld te leven...
...waarin enkelen zoveel hebben en zovelen zo weinig hebben.
Maar veel miljardairs...
...zijn rijk geworden door dingen uit te vinden die onze levens veranderden.
Sommigen meer dan anderen.
Waarom zijn er meer miljardairs dan ooit?
En zijn ze goed of slecht voor de wereld?
EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIREREEKS
De rijken hebben levens van comfort en elegantie.
Geld is te waardevol om uit te geven. -Verkocht.
De kloof tussen de superrijken en de middenklasse neemt dramatisch toe.
Ik kijk uit naar m'n volgende miljard.
Wat doe je met die extra dollars?
Ik bouw bedrijven en steun mensen die nieuwe dingen bouwen...
...van sociale netwerken tot raketten.
Hoeveel eten heb je nodig?
Hoe groot moet je huis nou echt zijn?
Dit land heeft wat meer gulden regel nodig...
...en wat minder 'de macht van het goud'.
Het is gênant hoe lang ik al over rijke mensen schrijf.
Luisa Kroll helpt bij het maken van de populairste ranglijst van miljardairs.
Rond 1981, toen de ranglijst tot stand kwam...
...wist je waar je naar rijkdom moest zoeken.
Texas bijvoorbeeld, waar grote olierijkdom te vinden is.
En Silicon Valley, waar de tech net op begon te komen.
En in New York liepen ze rond in de stad om uit te zoeken wie wat bezat.
Het blijkt heel moeilijk om rijkdom te traceren.
Weinig mensen dachten dat het ze zou lukken...
...maar uiteindelijk publiceerden ze in september 1982 de eerste Forbes 400.
Op die eerste ranglijst stonden 11 nazaten van John D. Rockefeller.
Hij leefde eind 19e eeuw in de VS, tijdens het zogenaamde Vergulde Tijdperk...
...waarin de eerste self-made miljardairs ontstonden.
Vandaag de dag zouden Rockefeller en Carnegie...
...ruim twee keer zo rijk zijn als de rijkste persoon ter wereld.
Het was niet alleen een tijdperk van enorme rijkdom...
...maar ook enorme corruptie.
Mark Twain bedacht de term 'Vergulde Tijdperk'...
...want hoewel de rijkdom fonkelde was hij van binnen verrot.
Carnegie, Vanderbilt en Rockefeller werden rijk dankzij politieke connecties...
...door sectoren te consolideren in trusts en door arbeiders uit te buiten.
Ze betaalden nauwelijks belasting.
Vóór deze tijd is rijkdom lastig te vergelijken...
...maar extreem rijke mensen stonden meestal aan het hoofd van keizerrijken...
...zoals keizer Augustus van Rome, keizerin Wu van China...
...of Mansa Moussa, heerser van het koninkrijk Mali...
...die een van de grootste goudbronnen ter wereld bezat.
Zijn rijkdom was zo legendarisch dat hij afgebeeld werd op middeleeuwse kaarten.
De magnaten van 't Vergulde Tijdperk werden rijk door bedrijven op te richten.
Die enorme toename van rijkdom werd veroorzaakt...
...door het ontstaan van een continentale economie in de VS...
...en de opkomst van grote bedrijven.
Zoals Vanderbilts spoorlijnen, onderdeel van de ruim 320.000 km...
...aan nieuwe spoorlijnen die het hele continent verbonden...
...waardoor de VS een economische supermacht werd.
Nu groeit het aantal miljardairs dankzij de steeds mondialere economie.
Daardoor is de hele wereld rijker.
Wereldwijd is de ongelijkheid gedaald.
Dat komt vooral doordat enkele arme landen snel groeien.
In de afgelopen decennia is geen land zo snel gegroeid als China.
Veertig of vijftig jaar geleden was China een land...
...waarin de meeste mensen straatarm waren.
De communistische regering zet in op socialistische modernisering.
Extreme armoede komt bijna niet meer voor in China.
Voor 1978 waren er geen Chinese miljardairs.
In 2017 kwamen er twee Chinese miljardairs per week bij...
...en had China na de VS de meeste miljardairs ter wereld.
Het is niet verrassend om ondernemers heel snel heel rijk te zien worden.
Hetzelfde gebeurde in India.
De opkomende economie daar haalde miljoenen mensen uit de armoede...
...en creëerde ruim 100 miljardairs.
Dit zijn de miljardairs van nu. Ook zij verschillen in rijkdom.
De overgrote meerderheid, 94%, bezit 10 miljard of minder.
Vijf procent bezit tussen de 10 en 30 miljard dollar...
...en één procent vormt de mega-miljardairs, die 30 miljard of meer bezitten.
Ja, ik denk weleens: verdorie, zij zijn veel rijker dan ik.
Dan denk ik na en zeg tegen mezelf: 'Doe normaal.'
De tech-industrie heeft niet de meeste miljardairs...
...maar wel de meeste mega-miljardairs.
Dat heet 'de winnaar krijgt alles'.
Digitale producten als websites en apps vergen niet veel mankracht...
...en bereiken direct een mondiale markt.
De reden dat Google synoniem is voor het internet afzoeken...
...is dat ruim 90% van alle zoekopdrachten via Google gaan.
De oprichters staan op de 10e en 14e plek van rijkste mensen in 2019.
Facebook heeft meer gebruikers dan alle andere social media-platforms.
De oprichter is de op 7 na rijkste persoon ter wereld.
Bijna 50% van al het online winkelen in de VS vindt plaats op Amazon.
In 2019 was Amazons oprichter Jeff Bezos de rijkste man ter wereld.
Beroemde miljardairs zoals Oprah, Kylie Jenner...
...en Michael Jordan staan laag op de ranglijsten...
...en staan er niet door 't werk waarmee ze beroemd werden.
Michael Jordan verdiende 90 miljoen als basketballer.
Maar hij verdiende miljarden met zakelijke partnerschappen...
...en aandelen in een basketbalteam.
Hij werd miljonair door te werken...
...maar miljardair door kapitaal te bezitten.
Kapitaal is iets dat je bezit dat geld kan opleveren.
Een huis kan kapitaal zijn.
Aandelen zijn kapitaal.
Je beeltenis kan kapitaal zijn, als je Michael Jordan bent.
Patenten voor medicijnen of technologie zijn kapitaal.
En copyrights, zoals voor Mickey Mouse.
Ik groeide op met Disney en alles wat daarbij hoorde.
BEZIT: HONDERDEN MILJOENEN
Je wordt geen miljardair met een gemiddeld inkomen...
...en door gewoon belasting te betalen.
Bezit is wat rijkdom creëert.
De meeste rijke mensen verdienen hun geld gewoon door te werken.
Maar hoe rijker je bent, hoe meer je inkomen uit kapitaal komt.
De 0,0001% rijkste mensen zijn daar een uitzonderlijk voorbeeld van.
Dus inkomen dat in de economie geproduceerd is wordt verplaatst...
...van arbeid naar kapitaal.
Dat is het onderliggende principe.
Dat is omdat wereldmerken niet alleen mondiale markten hebben...
...maar ook een mondiale arbeidspool, en steeds vaker geen arbeidskosten hebben.
Neem de textielindustrie.
Die is in de afgelopen 2 eeuwen volledig getransformeerd.
Keer op keer stegen de productiviteit en de winst.
Nu bevinden bijna alle kleermakers zich in lagelonenlanden.
En machines beginnen arbeiders nu volledig te vervangen.
Dit is de zogenaamde Sewbot.
Hij automatiseert delicaat naaiwerk...
...en kan evenveel shirts per uur naaien als 17 fabrieksarbeiders.
Dit verlaagt de verkoopprijs en vergroot de gemaakte winst.
Kapitaalbezit...
...vooral aandelenbezit van bedrijven...
...is zeer geconcentreerd.
Zoals de eigenaars van de wereldmerken H&M, Zara en Walmart.
Als iemand eenmaal zulk kapitaal heeft, groeit het alleen maar.
Geld levert geld op.
Het is alsof je het opsluit in een kamer en het zich daar voortplant.
Zo werkt het ongeveer.
Zoals Edgar Bronfman Sr., erfgenaam van het Seagram's-fortuin, zei:
'Van 100 dollar 110 dollar maken is werk.
Van 100 miljoen dollar 110 miljoen dollar maken is onvermijdelijk.'
Want $100 aan spaargeld is lastig om niet uit te geven en lastig te investeren.
Maar 100 miljoen dollar wordt automatisch 110 miljoen dollar...
...als je het een jaar lang gewoon op de aandelenbeurs laat staan.
In slechts enkele generaties heb je één of meerdere dynastieën opgebouwd.
Gezien de macht die geld over politiek heeft is dat niet iets wat we willen.
Volgens een schatting heeft 13% van de miljardairs hun rijkdom geërfd...
...en heeft 56% het zelf vergaard.
Maar het onderscheid is lastig te maken...
...want wie geld erft laat het vaak groeien.
Dat beschrijft de overige 30% van de miljardairs.
In 2014 bedachten we de zogenaamde self-made-score.
Die begon bij 1 voor als je je geld had geërfd en er verder niks mee deed,
...als je eigenlijk alleen maar bonbons zat te eten.
Nummer 10 was voor als je met niets was begonnen.
Iemand als Oprah Winfrey hoort in die categorie.
Dit jaar hadden we Kylie Jenner. Dat was controversieel.
Zij bedacht hoe ze geld kon verdienen aan Instagram en haar beroemde familie.
Er is een nieuwe jongste self-made miljardair.
Sommigen vinden de titel niet geheel terecht.
Als je het niet van iemand anders krijgt is het self-made.
Als je met zo'n voorsprong geboren bent ben je niet echt self-made.
Andere soorten self-made rijkdom zijn ook controversieel.
Toen we Russische miljardairs op de lijst gingen zetten, de oligarchen...
...wisten we niet hoe we ze anders moesten noemen.
Sommigen noemen hen kleptocraten.
Dat komt van het Griekse kleptēs, 'dief', en krátos, 'macht'.
Het zijn mensen met politieke connecties...
...die rijk worden van de grondstoffen van een land.
Dat gebeurde toen de Sovjet-Unie in 1991 uit elkaar viel.
Rusland heeft nu bijna 100 zogenaamde self-made miljardairs.
Er was geen categorie voor de miljardairs...
...die goedkoop aan kapitaal gekomen waren door diefstal of corruptie...
...of hoe je het ook wil noemen.
Goed en slecht heeft te maken met hoe je je rijkdom vergaart.
Doe je dat ten koste van alle andere mensen?
Of doe je dat door geweldige producten voor anderen te maken?
Dat is een fundamenteel verschil.
Eind 19e eeuw gaven miljardairs veel terug aan de samenleving.
Zoals Andrew Carnegie.
Het publieke oordeel zal luiden:
...de man die zo rijk sterft...
...sterft zonder eer.
Hij vond het een schande wanneer een rijk persoon rijk stierf.
Daarom zie je overal Carnegie Instituten, Carnegie Bibliotheken, Carnegie Hallen...
...de Carnegie Mellon Universiteit.
Je ziet overal terug dat hij teruggaf aan de samenleving.
Die traditie duurt voort.
Tenminste 200 miljardairs hebben toegezegd...
...tenminste de helft van hun rijkdom te doneren.
Ze doen dingen die overheden meestal doen: infectieziekten bestrijden...
...en Olympische faciliteiten financieren...
...zoals Russische miljardairs deden voor de Winterspelen van 2014...
...en studies betaalbaar houden.
Mijn familie zet een beurs op om hun studieschulden af te lossen.
Of belangrijke infrastructuur repareren.
Waar Michigan en de stad Flint zelf hebben gefaald...
...belooft Elon Musk... -...de watercrisis op te lossen...
...en ieder huis in de stad van schoon water te voorzien.
Er werd gezegd dat we gewoon 55 miljoen konden inzamelen...
...onder rijke mensen en het probleem daarmee oplossen. Ik was daar fel tegen.
Miljardairs doen veel voor goede doelen en dat is geweldig...
...maar het probleem is structureel.
Je wil niet dat onze burgers afhankelijk zijn van particulieren...
...die naar eigen inzicht de problemen rond infrastructuur, de overheid...
...en mensenrechten gaan oplossen.
Overheden financieren dat soort zaken met belastingen...
...maar in de meeste rijke landen is de loonbelasting hoger...
...dan de vermogensbelasting.
Wat ons belastingsysteem doet...
...is arbeid hoger belasten dan kapitaal.
Ik heb geen moeite met meer betalen.
Ik vind niet dat ik 90% belasting moet betalen...
...want dat verandert dan wat ik doe.
En dat is investeren in ondernemers en start-ups en filantropie.
Zelfs als een land de rijken hoger gaat belasten...
...is dat door globalisatie moeilijk te handhaven.
De beste analogie voor het offshore financiële systeem is...
...dat het als een ecosysteem is.
Het is een groep kleine of grote landen met hun eigen juridische domein.
Zoals geen inkomensbelasting. Een specialiteit van de Kaaimaneilanden.
Je hebt een gebouw op de Kaaimaneilanden, één gebouw...
...waarin 20.000 bedrijven 'gevestigd' zijn.
Het is een postadres waarmee ze kunnen profiteren...
...van de belastingvoordelen.
Vennootschapsbelasting kun je ontlopen in Luxemburg of in Delaware.
Om erfbelasting te ontlopen...
...is het Europese eiland Jersey populair.
De Cookeilanden, ook wel bekend als de Crook-eilanden...
...helpen mensen kapitaal te verbergen voor schuldeisers.
Meer doen ze niet.
In 2016 ving de wereld een glimp op van dit systeem.
Onthullingen over hoe de rijken geld wegmoffelen schokken de wereld.
...worden de Panama Papers genoemd.
Elf miljoen Panama Papers om precies te zijn.
Ze zijn gelekt door advocatenfirma Mossack Fonseca.
De Papers zijn weer een lek...
...onthullen hoe rijke en machtige mensen...
...hun geld offshore verbergen.
Een van de grootste lessen was wie er allemaal betrokken waren.
Het was een bonte groep van sportsterren zoals Lionel Messi...
...entertainers zoals Jackie Chan...
...en koningin Elizabeth en leden van het Hogerhuis.
De grote schok kwam toen mensen gingen rekenen.
Een analyse van Scandinavische landen liet zien dat mensen...
...gemiddeld 5% of minder belasting ontduiken.
De 0,01% rijkste mensen ontduiken zo'n 25%.
In totaal was het equivalent van 10% van het BNP van de wereld weggemoffeld.
Dat is biljoenen dollars.
Rusland werd hard geraakt.
De 0,01% bleken meer dan de helft van hun vermogen offshore te stallen.
Dat is veel misgelopen belastinggeld voor collectieve voorzieningen...
...of Olympische faciliteiten.
En iedereen wiens naam naar boven kwam bij de lek kreeg hulp.
Zij zitten niet op hun jachten te blokken op de belastingwetten...
...van de Kaaimaneilanden.
Ze huren daar mensen voor in...
...net zoals ze mensen inhuren als schoonmaker, kok of kinderjuf.
Miljardairs vormen de op 7 na rijkste 'natie' ter wereld...
...maar in veel opzichten zijn ze stateloos.
Met de hulp van experts kunnen ze kiezen welke wetten ze volgen.
Door globalisatie zijn er nu allerlei plaatsen om geld te verbergen.
Dit is Billionaires' Row...
...een enclave van luxe wolkenkrabbers ten zuiden van Central Park in New York...
...de stad met de meeste miljardairs ter wereld.
In New York kopen deze miljardairs allerlei luxe, en dat is zacht uitgedrukt...
...appartementen die tientallen miljoenen kosten.
Onze gemiddelde verkoop is iets meer dan 18 miljoen dollar...
...en onze gemiddelde klant heeft een vermogen...
...van honderden miljoenen tot miljarden dollars.
De New Yorkse makelaardij maakt deel uit...
...van dat mondiale ecosysteem van geld wegmoffelen...
...witwassen, en allerlei zaken die op het randje van legaal zijn.
Mensen die kapitaal willen opslaan en een soort bankkluis in de lucht willen...
...kopen vastgoed om hun geld veilig te stellen.
Soms in een ander land dan hun thuisland...
...omdat het daar mogelijk belast of in beslag genomen wordt.
Begin 2018 werd 72% van de appartementen die meer dan 10 miljoen dollar kosten...
...gekocht door middel van een LLC, waardoor de koper anoniem bleef.
Je zet gewoon een LLC of een trust op...
...of een LLC beheerd door een andere LLC beheerd door een trust.
Dan is het bijna onmogelijk uit te zoeken wie de echte eigenaar is.
Dat is slechts één reden dat we niet goed weten waar alle miljardairs zijn...
...hoeveel het er zijn, en hoeveel miljarden ze bezitten.
Overheden houden vermogen niet mondiaal bij...
...dus we moeten afgaan op onbetrouwbare ranglijsten zoals die van Forbes.
Ik denk dat de Forbes 400-lijst...
...en vergelijkbare lijsten heel misleidend zijn.
Ze zijn gebaseerd op openbare informatie.
Als iemands rijkdom vooral komt uit aandelen in een overheidsbedrijf...
...zoek je op hoeveel aandelen hij heeft...
...vermenigvuldigt dat met de prijs per aandeel, en voilà.
Maar veel mensen halen hun rijkdom uit andere bronnen.
Twee derde van de rijkdom van veel miljardairs is privé.
Soms weten ze zelf niet hoe rijk ze zijn.
Zoals oliemagnaat Nelson Bunker Hunt ooit tegen 't Amerikaanse Congres zei:
Weet u hoeveel u bezit?
Mensen die dat weten bezitten meestal niet veel.
Dat is... Dat klopt.
Als je iets koopt dat niet openbaar verhandeld wordt...
...is het waard wat jij het waard vindt.
Er zijn politici die dat gedaan hebben.
Donald Trump en zijn vader stonden in de allereerste Forbes 400-lijst.
Daarin stond al een aantekening waarop stond:
'Ze zeggen dat ze 500 miljoen waard zijn.'
Ondernemers willen op de cover van Forbes staan.
Ze halen voordeel uit bekend staan als rijk.
Maar veel miljardairs niet.
Dus zelfs Forbes geeft toe dat het de rijkdom in de wereld onderschat.
We vragen ons altijd af hoeveel we missen.
Eerlijk gezegd lig ik daar soms van wakker.
In 't Vergulde Tijdperk gaven miljardairs hun geld niet zomaar weg.
De overheid greep in.
In het Progressieve Tijdperk...
...begon een nieuwe manier van reguleren...
...die grote trusts als Standard Oil opsplitste.
Teddy Roosevelt werd hierdoor de trust buster genoemd.
In de huidige wereld ziet rijkdom inperken er anders uit.
De EU heeft belastingparadijzen op een zwarte lijst gezet.
De resultaten vallen nog te bezien.
In de VS pleiten linkse politici voor hogere belastingen voor de rijken.
Veel Amerikanen, en enkele miljardairs, zijn het daarmee eens.
Ik zou meer moeten betalen.
Zouden uw belastingen omhoog moeten? -Natuurlijk.
Het belastingstelsel begunstigt rijken en benadeelt de middenklasse.
Dat moet anders.
Hoe je rijkdom vergaart...
...is een relevant onderwerp voor beleidsmakers.
Moraliteit...
...dat is hun eigen ding. Dat is tussen hen en hun priester.
Onze relatie met miljardairs is gecompliceerd.
We hebben hen beroemd en machtig gemaakt.
En ze doen soms geweldige dingen met hun geld...
...soms efficiënter dan overheden.
Het gaat me niet om de individuen, maar om het systeem...
...dat deze enorme inkomensongelijkheid mogelijk maakt.
De miljardairs natie is binnenkort wellicht de rijkste op aarde.
En hoewel hun geld niet in één land woont, zullen wij allemaal in hun land wonen.
Ondertiteld door: Claudia Boshouwers