‪(ซินเดอเรลล่า)
‪กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ‪มีเด็กสาวแสนสวยผู้ถูกกดขี่กับแม่เลี้ยงใจร้าย
‪จากนั้นนางฟ้าแม่ทูนหัว ‪ก็ประทานพรให้เธอได้ไปงานเต้นรำ
‪และเมื่อถึงเวลาเที่ยงคืน ‪เธอก็ทำรองเท้าแก้วหลุดไว้
‪แต่เจ้าชายก็มาพบมันเข้า ‪แล้วเขาก็ตามหาเธอจนพบ
‪พวกเขาตกหลุมรักกันและมีความสุขไปตลอดกาล
‪คุณรู้จักเรื่องนี้ดี
‪หรือคุณอาจจะรู้จักเรื่องนี้
‪มีเด็กสาวแสนสวยผู้ถูกกดขี่กับแม่เลี้ยงใจร้าย
‪แล้วก็มีก้างปลาวิเศษ
‪ประทานพรให้เธอได้ไปเทศกาลปีใหม่
‪แล้วเธอก็ทำรองเท้าทองคำคู่จิ๋วหล่นไว้ที่นั่น
‪แต่พระราชามาพบมันเข้า ‪และเขาก็ตามหาเธอจนพบ
‪พวกเขาตกหลุมรักกันและมีความสุขไปตลอดกาล
‪ส่วนแม่เลี้ยงใจร้าย
‪ก็ถูกก้อนหินทับตายอยู่ในถ้ำ
‪และในกรีซก็มีเรื่องเล่าคล้ายๆ กัน
‪ต่างกันแค่เด็กสาวแสนสวยผู้ถูกกดขี่นั้น ‪กำลังอาบน้ำอยู่ในแม่น้ำ
‪แล้วก็มีเหยี่ยวคาบเอารองเท้าของเธอไป
‪แล้วพรหมลิขิตก็บันดาล ‪ให้มันทำรองเท้าหล่นบนตักของพระราชา
‪แล้วก็ซ้ำเดิม เขาตามหาเธอจนเจอ
‪พวกเขาตกหลุมรักกันและมีความสุขไปตลอดกาล
‪และยังมีอีกหลายเรื่อง
‪เด็กสาวผู้ถูกกดขี่
‪เรื่องสอดแทรกเวทมนตร์
‪ทำรองเท้าหาย พบรักแท้
‪สาวน้อย เวทมนตร์ รองเท้า ความรัก
‪ย้อนกลับไปในปี 1893
‪มีนักคติชนวิทยาบันทึกว่าทั่วโลก
‪เล่าเรื่องซินเดอเรลล่า 345 แบบ
‪ทุกวันนี้ เราคิดว่ามันอยู่ที่หลักพัน
‪และไม่ใช่แค่ซินเดอเรลล่าเท่านั้น
‪เทพนิยายหลายเรื่องที่คุณรู้จักและชื่นชอบ
‪มีการเล่าต่อกันไปในหลายสิบภาษา
‪ทำไมเราถึงเอาแต่เล่าเรื่องเดิม ‪ในแบบฉบับต่างกันล่ะ
‪เทพนิยายมันมีอะไรซ่อนอยู่
‪พร้อมนะ ไปกันเลย
‪ในบรรดาหนังสือเหล่านี้
‪เราได้เจอกับเรื่องราวยอดนิยมสุดอมตะ
‪คุณจำตอนที่คุณยังเด็ก
‪และได้ฟังเรื่องหนูน้อยหมวกแดงได้ไหม
‪จำไว้นะ เมื่อนาฬิกาบอกเวลาเที่ยงคืน
‪เธอจะต้องกลับมาบ้านให้ทัน
‪จำเรื่องราวของเจ้าหญิงแสนงาม ‪ผู้ถูกสาปให้หลับใหลตลอดกาล
‪รอเจ้าชายรูปงามมาทำลายคำสาปนั้นได้ไหม
‪ตื่นได้แล้ว! ยัยขี้เซาไร้ประโยชน์!
‪ตื่นได้แล้ว!
‪(เทพนิยาย)
‪เมื่อเราพูดถึงเทพนิยาย เรามักใช้คำนี้
‪เพื่อบรรยายถึงสิ่งที่ดีจนเกินจริง
‪(คอนสแตนซ์ เกรดี้ ‪นักวิจารณ์วัฒนธรรม ว็อกซ์)
‪คุณรู้จักภาพนั้นดี
‪มันถูกผลิตซ้ำในภาพยนตร์
‪รายการทีวี และโฆษณามากมาย
‪และก็จะถ่ายแช่ภาพช่วงเวลาที่งดงามเหนือจริง
‪และบ่อยครั้งเราก็จะผุดนึกถึง
‪ตอนจบของหนังดิสนีย์ขึ้นมา
‪ในปี 1937 วอลต์ ดิสนีย์
‪นักอนิเมชันฝีมือยอด
‪ผู้ร่วมประดิษฐ์มิกกี้เมาส์
‪ได้ปล่อยสโนว์ไวท์ เรื่องราวสนุกสนาน
‪ของสาวงาม แม่เลี้ยงใจร้าย
‪และคนแคระแสนน่ารักทั้งเจ็ดผู้มีนิสัยต่างกัน
‪อะไรนะ
‪มันเป็นหนังอนิเมชันเรื่องยาวเรื่องแรกของเขา
‪สร้างด้วยกล้องมัลติเพลนภาพสี ‪ซึ่งพวกเขานำมาอวดในการโปรโมตภาพยนตร์
‪ภาพวาดแบบนี้กว่า 250,000 ภาพ
‪สร้างสรรค์โดยวอลต์ ดิสนีย์ ‪และทีมงานศิลปินของเขา
‪หลายภาพเลียนแบบ ‪วิดีโอนักแสดงต้นแบบที่ละเฟรม
‪เพื่อให้ตัวละครมีลักษณะ ‪และเต้นรำเหมือนคนจริงๆ
‪ตรงข้ามกันกับ
‪เอ่อ การ์ตูน
‪เหมือนหนังดิสนีย์เรื่องก่อนๆ
‪การผลิตมีความทะเยอทะยานมาก ‪จนหนังสือพิมพ์ตราหน้าว่าเป็นความโง่เขลา
‪แต่พอสโนว์ไวท์ออกฉาย ‪พวกเขาก็เปลี่ยนท่าทีไป
‪มันกลายเป็นกระแสโด่งดังไปทั่วโลก
‪คุณสามารถซื้อเครื่องประดับสโนว์ไวท์ ‪ตุ๊กตาสโนว์ไวท์
‪หมวกหลากหลายแบบ ‪ที่ได้แรงบันดาลใจจากคนแคระ
‪และมีการขาย ‪เพลงประกอบภาพยนตร์เป็นครั้งแรก
‪ถ้าเทียบตามอัตราเงินเฟ้อแล้ว
‪สโนว์ไวท์ยังคงเป็น
‪หนึ่งในหนังที่ทำรายได้สูงสุดอันดับต้นๆ
‪และมันก็กลายเป็นสูตรให้หนังฮิต ‪ของดิสนีย์สร้างตามมาอีกมากมาย
‪เรื่องเล่าชวนฝันที่มีชุดราตรี
‪และปราสาท และเด็กสาวที่น่าสงสาร
‪ที่ต้องตามหาตอนจบแสนสุข
‪ด้วยการแต่งงานกับเจ้าชาย
‪มันไม่มีอะไรผิดเลย แต่มันส่งผลแตกต่างมากๆ
‪จากเทพนิยายในยุคแรกๆ ค่ะ
‪ถ้าคุณอยากรู้เกี่ยวกับเทพนิยาย
‪คุณก็ต้องถามผู้เชี่ยวชาญตัวจริง
‪มันคือสิ่งที่
‪(ยูนา สหราชอาณาจักร)
‪อาจจะอยู่ในหนัง
‪อาจจะอยู่ในหนังสือ
‪ต้องมีตัวละครเอก มีเวทมนตร์
‪(เอวา เอมี่ และอเล็กซิส สหรัฐอเมริกา)
‪เทพนิยายคือเรื่องราวที่มี
‪ตัวละครสวยๆ ที่พูดเพราะๆ
‪เทพนิยายคือ
‪สิ่งที่ไม่มีจริง
‪มันเป็นแค่เรื่องเล่า
‪ที่มาจากอีกโลกหนึ่ง โลกแห่งเวทมนตร์
‪(ฮวนและอิซาเบลล่า โคลอมเบีย)
‪มีความคิดสร้างสรรค์และสีสัน
‪มันเป็นคนละโลกกับโลกที่เรารู้จัก
‪และคำนิยามพวกนั้นก็ถูกต้องทีเดียว
‪มันอาจสมเหตุผลที่จะมองว่าเรื่องเหล่านี้
‪(มาเรีย ทาทาร์ ศจ.คติชนวิทยา)
‪เป็นเรื่องการเปรียบเปรย
‪และการเปลี่ยนแปลง
‪ผ้าขี้ริ้วของซินเดอเรลล่า ‪กลายเป็นชุดราตรีแสนสวย
‪สโนว์ไวท์กลับมามีชีวิตด้วยจูบจากรักแท้
‪ต้นถั่วของแจ็คงอกเป็นต้นไม้ยักษ์
‪ที่ทอดยาวทะลุเมฆ
‪เทพนิยายทุกเรื่อง ‪มีความลึกลับและเวทมนตร์อยู่ในตัว
‪แต่ก็มีหลายเรื่องที่ไม่ใช่เทพนิยาย
‪ดังนั้นเราอาจเข้าใจมันได้มากขึ้น ‪หากรู้ว่าสิ่งไหนบ้างที่ไม่ใช่เทพนิยาย
‪อย่างแรก เทพนิยายไม่ใช่ตำนาน
‪(กษัตริย์อาร์เธอร์)
‪ตำนานคือเรื่องราวที่อิงประวัติศาสตร์
‪(โรบินฮู้ด)
‪(มู่หลาน)
‪เกิดในช่วงเวลาจริง สถานที่จริง
‪สถานที่และเวลาในเทพนิยายจะต้องกำกวม
‪ทำให้มันมักจะเริ่มต้นด้วยคำว่า ‪"กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว"
‪หรือในเช็กก็เป็น "เหนือเทือกเขา
‪และผืนน้ำทั้งเจ็ด"
‪หรือในภาษาอาหรับ
‪"ครั้งหนึ่งครั้งใด
‪หรือไม่เคยมีมา ‪ในช่วงเวลาเมื่อครั้งโบราณกาล"
‪เทพนิยายก็ไม่ใช่เทพปกรณัม
‪ซึ่งมักจะเป็นเรื่องราวศักดิ์สิทธิ์
‪หรือเรื่องการก่อร่างสร้างเมือง
‪เรื่องเล่าอย่างเป็นทางการ ‪ของจุดเริ่มต้นอารยธรรม
‪(เทพอิซานางิ เทพธิดาอิซานามิ)
‪(กล่องแพนโดรา)
‪หรือพูดง่ายๆ คือเรื่องเล่าศาสนา
‪(อดัมกับอีฟ)
‪และสุดท้ายเทพนิยายไม่ใช่นิทาน
‪ซึ่งมักจะบอกเล่าเรื่องราว ‪สื่อคติสอนใจหรือส่งสาร
‪ซึ่งมักจะถ่ายทอดผ่านสัตว์พูดได้สองตัว
‪อย่างเรื่องกระต่ายกับเต่า
‪ซึ่งแสดงให้เราเห็นว่า ‪ความช้าแต่มั่นคงนั่นช่วยให้คว้าชัยได้
‪ฉันไม่กลัวหรอก
‪ฉันจะแข่งกับเธอ และฉันก็จะชนะ
‪เทพนิยายอาจมีองค์ประกอบทางศีลธรรมได้
‪แต่มันไม่ชัดเจนเสมอไปว่ามันคืออะไร
‪แจ็คกับต้นถั่ววิเศษดูเหมือนจะสนับสนุนหัวขโมย
‪อย่างน้อยก็การขโมยของจากยักษ์
‪มันเป็นเรื่องง่ายๆ มันเป็นโครง
‪พลังแห่งความดีและความชั่ว
‪ไม่แตกต่างกันเท่าใดนัก
‪และมักจะเล่าเส้นเรื่องคล้ายๆ กัน
‪สร้างฮีโร่และโลกของพวกเขา
‪แล้วก็มีตัวร้ายโผล่มา ทำบางสิ่งที่ชั่วร้าย
‪ฮีโร่คิดแผนแก้ไข มีเวทมนตร์ช่วยเสริม
‪มีการต่อสู้ หลบหนี ได้รับผลดี จบบริบูรณ์
‪มีหลายเรื่องราวที่ทำตามเส้นเรื่องนี้
‪และแตกแขนงย่อยออกมาส่วนนึง
‪ที่จะมีเจ้าชายช่วยเจ้าหญิงโฉมงาม ‪และพวกเขาก็ได้แต่งงานกัน
‪นักคติชนวิทยาเกลียดดิสนีย์ค่ะ
‪มันคือเทพนิยายเพื่อการค้า ทุกอย่างถูกควบคุม
‪และในบางแง่มุม ก็ถือว่ามันได้มอบ
‪เรื่องเล่าฉบับมาตรฐานให้กับเรา
‪ซึ่งลบล้างเรื่องเล่าในท้องถิ่น ‪ที่หลากหลายออกไปหมด
‪อย่างซินเดอเรลล่าพวกนั้น
‪ญี่ปุ่นมีซินเดอเรลล่าเป็นของตัวเอง
‪ฮาชิคาซึกิ
‪และเรื่องราวของเธอ ‪ก็มีเอกลักษณ์เฉพาะของญี่ปุ่น
‪เธอได้รับการปกป้องจากชามวิเศษ ‪ที่ติดอยู่บนหัว
‪สัญลักษณ์ทางพุทธศาสนา
‪แต่เมื่อซินเดอเรลล่า ‪ในฉบับของดิสนีย์มาถึงญี่ปุ่น
‪เธอก็กลายเป็นปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรม
‪พบได้ทั้งในหนัง หนังสือ เครื่องประดับ
‪และในการแข่งขันมวยปล้ำ
‪รวมดาวซินเดอเรลล่า
‪หรืออย่างสโนว์ไวท์ฉบับรัสเซีย ‪ซึ่งคงต้นฉบับการ์ตูนยุคโซเวียต
‪ซึ่งก็มีกระจกวิเศษ
‪และแอปเปิลอาบยาพิษอันโด่งดัง
‪แต่คนแคระทั้งเจ็ดเปลี่ยนเป็นอัศวินทั้งเจ็ด
‪และความสัมพันธ์ของพวกเขากับสโนว์ไวท์ ‪ก็ต่างออกไปนิดหน่อย
‪อย่างที่เจ้ารู้ เจ้าเป็นน้องสาวเรา
‪และพวกเราทั้งเจ็ดก็ต่างรักเจ้า
‪แต่ก่อนที่สโนว์ไวท์ของดิสนีย์จะครองโลกด้วยซ้ำ
‪นิทานดั้งเดิมต้นแบบของดิสนีย์ ‪ก็ประสบความสำเร็จคล้ายกัน
‪นิทานพื้นบ้านเยอรมันที่มืดหม่นกว่าดิสนีย์สักหน่อย
‪ชเนวิตเชน ซึ่งดิสนีย์ ‪ได้รับแรงบันดาลใจมาเต็มๆ
‪บ้านของคนแคระ ‪เป็นบ้านทรงเยอรมันดั้งเดิมในยุคกลาง
‪เช่นเดียวกับปราสาทที่มีหอคอยทรงกลม ‪และยอดเป็นเหล็ก
‪รวมทั้งปกคอตั้ง ‪และแขนเสื้อพองฟูกลีบเว้าของสโนไวท์
‪ฉบับดั้งเดิมของเยอรมันโด่งดังมาก
‪เพราะมีการปฏิวัติทางการตลาดครั้งใหญ่ ‪ในประวัติศาสตร์วรรณกรรม
‪เปลี่ยนเทพนิยาย
‪ให้เป็นนิทานเด็ก
‪ยาค็อบและวิลเฮล์ม กริมม์
‪เป็นบรรณารักษ์และนักคติชนวิทยามือสมัครเล่น
‪อาศัยอยู่ในปรัสเซียซึ่งตอนนี้คือเยอรมนี
‪ในช่วงต้นศตวรรษที่ 18
‪ช่วงเวลาที่อาณาจักรของนโปเลียน ‪ขยายตัวอย่างรวดเร็ว
‪ซึ่งพวกเขาคิดว่าเป็นภัยคุกคาม ‪มรดกตกทอดของเยอรมนี
‪พวกเขาจึงเดินทางไปทั่วประเทศ ‪และรวบรวมเรื่องเล่าพื้นบ้าน
‪พวกเขาอยากเก็บเศษเสี้ยวที่หลงเหลือ ‪ของประเพณีการเล่าเรื่องไว้
‪ก่อนที่มันจะหายไป
‪เรื่องที่ผู้ใหญ่เล่าให้ผู้ใหญ่ฟัง
‪ซึ่งมีเด็กนั่งอยู่ด้วยเป็นบางครั้ง
‪ในปี 1812
‪พวกเขาตีพิมพ์หนังสือชื่อนิทานเด็กและครอบครัว
‪เพราะมันเป็นนิทานเกี่ยวกับเด็ก
‪ไม่ใช่สำหรับเด็ก
‪นี่คือราพันเซลในแบบฉบับของพวกเขา
‪มีสาวสวยคนหนึ่งที่มีผมวิเศษ
‪ถูกแม่มดชั่วร้ายขังไว้บนหอคอย
‪คุณแม่กอเธล
‪วันหนึ่งมีเจ้าชายปีนผมเธอขึ้นไป
‪และมีเวลาดีๆ ร่วมกัน
‪ราพันเซลตั้งท้องและคลอดลูกแฝด
‪กอเธลเลยขับไล่พวกเขาเข้าไปในป่า
‪ทั้งคู่ได้รับคำวิจารณ์แย่มาก ‪และหนังสือก็ถูกตำหนิอย่างรุนแรง
‪นักวิจารณ์ชั้นนำบอกว่ามัน ‪"น่าสมเพชและไร้รสนิยม"
‪พวกเขาตัดสินใจว่า ‪"เราจะรับฟังนักวิจารณ์พวกนี้"
‪"เราจะทำให้เรื่องราวเป็นมิตรกับเด็กมากขึ้น"
‪และในฉบับปรับปรุงสุดท้าย
‪เจ้าชายแค่คุยกับราพันเซลเฉยๆ
‪ไม่มีใครท้อง
‪แล้วเจ้าชายก็ถูกหนามปักลูกตา
‪การเป็นมิตรกับเด็กในเยอรมนีช่วงศตวรรษที่ 19 ‪หมายถึงให้โหดกว่าเดิม
‪หนังสือชื่อปีเตอร์หัวกระเซิง
‪เป็นหนังสือที่ขายดีที่สุดในตอนนั้น
‪มีเรื่องเล่าอย่างเด็กชายที่ชอบดูดนิ้วโป้ง
‪และถูกตัดนิ้วออกด้วยกรรไกรยักษ์
‪หรือเด็กชายที่ไม่ยอมหวีผม
‪จนมีสภาพเป็นแบบนี้
‪และพ่อแม่ก็ไม่รักเขาอีกต่อไป
‪เหล่านี้เป็นนิทานเตือนใจ
‪คอยเตือนเด็กๆ ถึงอันตราย ‪จากความอยากรู้อยากเห็น
‪มันกลายเป็นคู่มือสอนมารยาทเด็ก
‪ในซินเดอเรลล่าฉบับกริมม์
‪พี่สาวทั้งสองตัดเท้าตัวเองออกบางส่วน
‪เพื่อจะยัดเท้าลงไปในรองเท้าให้ได้
‪แต่แผนของพวกเธอก็พังเพราะเจ้านกน่ารำคาญ
‪มันบอกว่า "กะโต๊ก กะโต๊ก ‪มีเลือดโชกอยู่ในรองเท้า"
‪มันเป็นคำคล้องจองน่ะค่ะ ฉันก็จำไม่ได้
‪ที่จริงแล้วมันคือ
‪โอ้กอี้โอ้ก โอ้กอี้โอ้ก!
‪มีเลือดโชกอยู่ในรองเท้า
‪รองเท้าคับเกินไป
‪เจ้าสาวคนนี้ไม่ใช่ตัวจริง!
‪หลังจากนั้นนกก็บินกลับมาจิกตาพวกเธอออก
‪ฉันจำได้ชัดเลยว่าตอนนั้นอายุสามขวบ
‪และก็อินกับมันมากจนถึงกับว่า
‪"ใช่เลย ตัวร้ายสมควรเจอแบบนี้แล้ว ‪จัดการพวกมันซะ"
‪เมื่อหนังสือแพร่หลายไปยังต่างประเทศ
‪ก็มีการเพิ่มภาพประกอบลงไป
‪นั่นคือจุดเปลี่ยนที่แท้จริง
‪เทพนิยายกลายมาเป็น ‪สิ่งที่เราเรียกกันว่านิทานก่อนนอนในปัจจุบัน
‪สร้างแรงบันดาลใจให้นักเขียน ‪เช่นฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์เซนจากเดนมาร์ก
‪ให้แต่งเทพนิยายของตัวเอง
‪แต่ในบทนำของพวกเขา
‪พี่น้องกริมม์ก็อ้างไว้อย่างยิ่งใหญ่ว่า
‪เรื่องราวของพวกเขาเก่าแก่
‪เชื่อมโยงกับรูปแบบชีวิตก่อนกาลที่เรียบง่ายที่สุด
‪มักจะมีสมมติฐานว่า
‪เรื่องเล่าหลายเรื่องเก่าแก่มาก
‪และนั่นเป็นเพราะเราเจอเรื่องเดียวกันมากมาย
‪ในวัฒนธรรมอื่นๆ
‪วัฒนธรรมที่เรารู้ว่าเกี่ยวข้องกัน
‪กว่าหนึ่งศตวรรษก่อนมีพี่น้องกริมม์
‪ชาร์ล แปโรต์ได้ตีพิมพ์ ‪หนังสือเทพนิยายสุดฮิตในฝรั่งเศส
‪ซึ่งมีเรื่องเดียวกันอยู่หลายเรื่อง
‪มีนักเขียนก่อนหน้านี้หลายคนเช่นกัน ‪และเป็นไปได้ว่า
‪พวกเขาคือคนคิดค้นเรื่องพวกนี้
‪แล้วเรื่องราวก็แพร่ไปราวไฟลามทุ่ง
‪ส่วนมากเรื่องพวกนี้
‪มันค่อนข้างจดจำได้ง่าย
‪มันอาจเป็นแค่เรื่องที่มอบความสนุก
‪ที่ผู้คนชอบฟังและชอบเล่า
‪ดังนั้นอาจไม่ได้มีต้นกำเนิดเก่าแก่เลยก็ได้
‪แต่การไขปริศนานั้น
‪แทบจะเป็นไปไม่ได้เลย
‪อย่างเช่นเรื่องหนูน้อยหมวกแดง
‪แผนที่นี้เป็นภาพรวมของ
‪ทุกครั้งที่มีการจดบันทึกเรื่องนี้
‪โดยมิชชันนารีในแอฟริกาตะวันตก กวีในจีน
‪หรือสองพี่น้องในเยอรมนี
‪แต่ระหว่างเรื่องราวที่ถูกบันทึกไว้เหล่านั้น
‪คือระยะทางหลายพันกิโล ‪และระยะเวลาหลายร้อยปี
‪มันคล้ายกันมากกับปัญหา ‪ที่นักชีววิทยาวิวัฒนาการเจอ
‪ในการพยายามรื้อสร้าง
‪ประวัติศาสตร์ของชีวิต
‪เพราะมีแค่สปีชีส์เศษเสี้ยวเดียวเท่านั้น
‪ของบรรดาสปีชีส์ทั้งหมดที่เคยดำรงอยู่ ‪ได้ทิ้งร่องรอยไว้
‪แต่จากการแกะรอยลักษณะหรือยีนบางอย่าง
‪เศษเสี้ยวนั้นก็แสดงให้เห็นว่า ‪สปีชีส์วิวัฒนาการยังไง
‪และพิสูจน์ได้ด้วยซ้ำว่ามีบรรพบุรุษร่วมกัน
‪ซึ่งสูญพันธุ์ไปนานแล้ว
‪และเทห์รานีก็ใช้วิธีเดียวกันนี้
‪ดีเอ็นเอหลักของหนูน้อยหมวกแดงนั้นเรียบง่าย
‪เด็กคนหนึ่งหรือหลายคน
‪ต้องห่างจากพ่อแม่ แล้วโดนนักล่าล่อลวง
‪นักล่าปลอมตัวเป็นญาติสนิท
‪แต่ก็มีการดัดแปลงเยอะเหมือนกัน
‪ในยุโรป ผู้ล่าคือหมาป่า
‪ในจีน มันคือเสือ
‪ในแอฟริกา เป็นยักษ์
‪ในบางเรื่อง เด็กสวมหมวกสีแดง
‪และในบางเรื่อง เด็กก็เป็นแพะ
‪บางครั้ง เด็กคนนั้นก็ตายหรือ...
‪มีคนตัดไม้ผ่านมาผ่าท้องหมาป่า
‪แล้วช่วยหนูน้อยหมวกแดงออกมา
‪และในบางครั้ง
‪เธอก็ไม่ต้องการให้ใครมาช่วย
‪เธอหาทางหนีจากหมาป่าด้วยตัวเอง
‪และจากการดัดแปลงมากมายเหล่านั้น
‪เทห์รานีย้อนรอยดูว่า ‪เรื่องราวมันแพร่หลายไปอย่างไร
‪เราเลยได้รูปต้นไม้แผนภูมิ
‪ของหนูน้อยหมวกแดงในฉบับต่างๆ
‪แผ่กิ่งก้านเข้าสู่สามทวีป
‪และแตกกิ่งยิบย่อย ‪ตามรายละเอียดต่างๆ ที่เพิ่มหรือหายไป
‪ต้นไม้ต้นนี้บอกเล่าเรื่องราว
‪ของสถานที่ต่างๆ ที่นิยายเรื่องนี้เดินทางไปถึง
‪เรื่องราวของคนหลายรุ่น ‪ที่เล่าขานและรักนิยายเรื่องนี้
‪และทำให้เป็นเรื่องในท้องถิ่นนั้น
‪และเมื่อย้อนรอยกิ่งก้านไป
‪คุณจะเห็นว่าเรื่องราวไหนบ้าง ‪ที่มีต้นกำเนิดเดียวกัน
‪เหมือนฉบับกริมม์
‪นิทานเยอรมันที่พวกเขาภาคภูมิใจ
‪สืบทอดโดยตรงจากฉบับฝรั่งเศสของแปโรต์
‪หนึ่งในแหล่งที่มาสำคัญของนิทานกริมม์
‪คือเพื่อนคนหนึ่งของครอบครัวกริมม์ ‪ซึ่งเป็นลูกสาวของผู้อพยพชาวฝรั่งเศส
‪ซึ่งน่าจะคุ้นเคยดี
‪กับฉบับที่แปโรต์เคยเขียนไว้
‪แต่แปโรต์ไม่ใช่คนคิดขึ้นมาแน่นอน
‪หนูน้อยหมวกแดงฉบับดั้งเดิม ‪มีมาก่อนหนังสือชื่อดังเล่มไหนๆ
‪มีต้นกำเนิดนานอย่างน้อยพันปีก่อน
‪แต่เราไม่แน่ใจว่ามาจากไหนหรือเมื่อไหร่
‪เราจินตนาการว่ามนุษย์
‪คงจะรวมตัวกันรอบกองไฟ
‪แล้วเล่าเรื่องให้กันและกันฟัง
‪เรื่องเล่าที่ส่งต่อภูมิปัญญาบรรพบุรุษ
‪และก็เพื่อความบันเทิงด้วย
‪เรื่องราวเหล่านี้ถูกส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น
‪มาเป็นเวลาช้านาน
‪โฉมงามกับเจ้าชายอสูรมีอายุ 4,000 ปี
‪แจ็คกับต้นถั่ววิเศษมีอายุราว 5,000 ปี
‪และเทพนิยายที่เก่าแก่ที่สุดที่พวกเขาศึกษามา…
‪จะพบได้ในเยอรมนี
‪และในยุโรปตะวันตก
‪และในยุโรปตะวันออกและในเอเชียตะวันตก
‪มีจำนวนมากมายที่สามารถสืบย้อนกลับไปได้
‪จนถึงบรรพบุรุษที่มีร่วมกันรุ่นสุดท้าย
‪หกพันปีก่อน
‪ห้าพันห้าร้อยปีก่อนที่เราจะคิดค้นการพิมพ์
‪สี่พันปีก่อนที่เราจะคิดค้นกระดาษ
‪สองพันปีก่อนที่เราจะเขียนเรื่องเล่าเป็นครั้งแรก
‪มหากาพย์กิลกาเมช
‪มีการเล่าเรื่องนี้เป็นครั้งแรก ‪ในสมัยที่เรารู้จักทำทองสัมฤทธ์
‪ซึ่งถือเป็นเหตุการณ์เปลี่ยนอารยธรรม
‪ซึ่งอาจเป็นเหตุผลว่าทำไมเรื่องนี้ถึงเป็น ‪เรื่องของช่างตีเหล็กและปีศาจ
‪ช่างตีเหล็กคนนี้ทำข้อตกลง
‪กับสิ่งชั่วร้ายเหนือธรรมชาติ
‪เขาอยากมีความสามารถ ‪ในการเชื่อมทุกอย่างเข้าด้วยกันได้
‪เพื่อจะเป็นช่างตีเหล็กที่เก่งที่สุด
‪และเพื่อเป็นการแลกเปลี่ยน
‪เขาจะยอมสละวิญญาณให้
‪ถ้าคุณไม่เคยได้ยินเรื่องนี้ ‪คุณก็เคยได้ยินเรื่องนี้ในฉบับอื่นมาแล้ว
‪เที่ยงคืนก่อนผมน่าจะอยู่ที่ทางแยกนั้น
‪เพื่อขายวิญญาณให้ปีศาจ
‪ฉันขอมอบวิญญาณให้ซาตาน
‪ถ้าเขาจะยอมปลุกทหาร ‪จากหลุมศพมาแก้แค้นให้ฉัน
‪เจ้าจะยอมทำข้อตกลงไหม
‪บอกข้อแลกเปลี่ยนมา
‪ในสังคมชาวคริสต์ มันกลายเป็นเรื่องเกี่ยวกับ ‪อันตรายของความทะเยอทะยาน
‪แต่ในฉบับดั้งเดิม…
‪สิ่งแรกที่ช่างตีเหล็กทำ
‪คือยึดตัวปีศาจไว้กับที่ เพื่อให้มันขยับตัวไม่ได้
‪เขาเลยได้เป็นช่างตีเหล็กที่เก่งที่สุดตลอดกาล
‪และยังรักษาวิญญาณตัวเองไว้ได้ ‪เท่ากับว่าเขาหลอกปีศาจเชียวนะ
‪มีการเล่าเทพนิยาย...
‪แบบลองผิดลองถูกอยู่นานมากๆ
‪มันเป็นเรื่องราวที่ถูกขัดเกลา
‪จนมีรายละเอียดที่เจาะจงจนเห็นภาพ
‪ผ่านการบอกเล่าต่อกันมาหลายต่อหลายศตวรรษ
‪เรื่องราวที่ดีที่สุดเท่านั้นถึงจะอยู่รอด
‪เมื่อเรื่องราววิวัฒนาการไป
‪มันจะสลัดสิ่งที่ไม่จำเป็นทิ้ง
‪นั่นคือเหตุผลที่ตัวละคร ‪และพล็อตจึงเรียบง่ายมาก
‪ซึ่งแปลว่ามันสามารถปรับให้เข้ากับยุคสมัยได้ง่าย
‪มีแม่เลี้ยงใจร้ายเยอะมาก
‪เพราะก่อนศตวรรษที่ 20
‪เป็นเรื่องปกติที่ผู้หญิงจะตายตอนคลอดลูก
‪และซินเดอเรลล่าของดิสนีย์ก็มีรถม้าฟักทอง
‪เพราะตอนที่ชาร์ลส์ แปโรต์ ‪เขียนเรื่องดั้งเดิมขึ้นมา
‪ผู้คนกำลังตื่นเต้นกับฟักทอง
‪มันเป็นพืชผลใหม่สุดเท่ ‪ที่เพิ่งนำเข้ามาจากอเมริกา
‪หนังบางเรื่องในยุคแรกๆ
‪จากฝีมือของฌอร์ฌ เมเลียส ‪ นักสร้างหนังในตำนาน
‪เป็นอีกฉบับของซินเดอเรลล่าและเคราน้ำเงิน
‪เรื่องหลังนี้ไม่เป็นมิตรกับเด็กเท่าไรนัก ‪พูดถึงผู้หญิงคนนึง
‪ที่พบว่าสามีใหม่ของเธอนั้น
‪มีนิสัยชอบฆ่าภรรยาของตน
‪จากนั้นล็อตเต้ ไรนีเกอร์ ‪ก็ย้ายเรื่องนี้เข้าสู่โลกใหม่
‪โดยตัดทำหุ่นกระดาษและจัดท่าทางให้เงาของหุ่น
‪สร้างหนังอนิเมชันเรื่องยาว ‪เรื่องแรกอย่างแท้จริง
‪และหนังเรื่องนี้ ‪สโนว์ไวท์ฉบับปี 1916 ของพี่น้องกริมม์
‪เป็นหนังที่คนดูเต็มโรง
‪แทบจะไม่พอรองรับผู้ชมที่อยากดูมาก
‪เรื่องราวที่บอกเล่าต่อกันไปนั้นได้รวมถึง
‪เด็กชายคนนึงที่ชื่อวอลต์
‪ซึ่งหลงใหลเทพนิยาย ‪จนทำฉบับของตัวเองขึ้นมาเมื่อเขาโตขึ้น
‪ดิสนีย์สร้างเรื่องเล่าแบบที่เราทุกคนรู้จัก
‪เพราะฉะนั้นในแง่นั้น
‪คุณอาจจะพูดได้ว่า
‪มันส่งผลเสียทางวัฒนธรรม
‪แต่ดิสนีย์ก็รักษาเรื่องเล่าให้อยู่รอดต่อไป
‪ถ้าไม่มีดิสนีย์
‪เทพนิยายหลายเรื่องอาจหายไป
‪เทพนิยายเป็นผลผลิตสำคัญ
‪ของยุคสมัยที่มันถูกสร้างขึ้นมา
‪ถ้าคุณดูสโนว์ไวท์
‪นั่นเป็นหนังที่สร้างในทศวรรษ 30
‪หญิงในอุดมคติแห่งยุคนั้น
‪คือคนที่อ่อนหวาน ขยัน และรักความสะอาด
‪และเป็นอุดมคติที่ส่งต่อกันมา
‪ของความเป็นหญิงและเพศหญิง
‪และเป็นที่รู้กันอย่างกว้างขวางว่า ‪ดิสนีย์จ้างแค่ผู้ชายผิวขาว
‪ในตำแหน่งสร้างสรรค์
‪จากที่ทางบริษัทอธิบายไว้ ‪ในจดหมายปฏิเสธงานฉบับนี้ว่า
‪"ไม่พิจารณารับผู้หญิงเข้าฝึกงาน"
‪แต่ยุคสมัยมันเปลี่ยนไป
‪โฟรเซ่นเป็นหนังอนิเมชันของดิสนีย์เรื่องแรก
‪ที่กำกับโดยผู้หญิง
‪ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากเรื่อง ‪"ราชินีหิมะ" ของแอนเดอร์เซน
‪แต่มันกลายเป็นเพลงสดุดี
‪ความรักใคร่กลมเกลียวของพี่น้อง
‪และความสมัครสมานของผู้หญิง
‪ในหลายแง่มุม เมื่อเราเขียน ‪เทพนิยายใหม่เชิดชูความเป็นหญิงมากขึ้น
‪เราไม่ได้ก้าวไปข้างหน้า ‪มากเท่ากับที่เราถอยหลัง
‪นักเขียนมาดามดูลนอย
‪เป็นคนบัญญัติคำว่า "เทพนิยาย" ขึ้นมา ‪ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17
‪และในซินเดอเรลล่าฉบับของเธอ ‪เด็กสาวแสนสวยผู้ถูกกดขี่
‪มีฉายาว่า "สาวน้อยหัวใส"
‪เพราะเธอชนะศัตรูด้วยปัญญาที่เหนือกว่า
‪และผูกมิตรกับเหล่านางฟ้าเบื้องบน
‪เธอทำดีกับศัตรูของเธอทุกคน
‪แต่คำสอนใจในตอนท้ายของฉบับนี้คือ
‪มันตลกดีที่เมื่อคุณทำดีกับคนที่ร้ายกาจ
‪แต่คุณก็เอาชนะพวกเขาได้อยู่ดี
‪เมื่อเทพนิยายย้ายจากกองไฟมาอยู่ในบ้าน
‪และไปอยู่บนหน้ากระดาษ ท้ายที่สุดไปสู่จอเงิน
‪บางเรื่องก็จางหายไปกับกาลเวลา
‪แต่ปัจจุบันนี้เราสามารถ
‪เข้าถึงกิ่งก้านต่างๆ ของเรื่องเล่า
‪ต้นไม้ต้นอื่น และป่าแห่งอื่นได้ง่ายขึ้น
‪หนังเรื่องโคโค่ทำให้คนหลายล้าน ‪ได้รู้จักนิทานพื้นบ้านของเม็กซิโก
‪ที่พูดถึงความสำคัญของการระลึกถึงบรรพบุรุษ
‪โมอาน่าอิงมาจากประเพณีพื้นบ้าน ‪ของชาวโปลินีเซีย
‪ที่เตือนให้เราใส่ใจชุมชนของเรา
‪และฮายาโอะ มิยาซากิจากญี่ปุ่น
‪ก็สร้างนิทานให้โลกได้รู้ถึง ‪ความน่าสะพรึงกลัวของความรุนแรง
‪และการเคารพต่อธรรมชาติ
‪แก่นของนิทานพื้นบ้านชาวเซลติก
‪เป็นแรงบันดาลใจให้หนังเรื่องวูล์ฟวอล์กเกอร์
‪สิ่งที่ยอดเยี่ยมของโลกาภิวัฒน์คือ
‪เราได้พบว่ามีโซ่ทองแห่งนิทานพื้นบ้าน
‪ยึดโยงเราให้เป็นหนึ่งเดียว
‪ดังนั้น เรื่องเล่าเหล่านี้ ‪ทำให้คนต่างทวีปมาพูดคุยกันได้
‪ข้ามเส้นแบ่งวัฒนธรรม
‪ข้ามเส้นแบ่งทางภาษา
‪มันมีเหตุผลที่เทพนิยายเป็นเรื่องราว
‪ที่อยู่รอดมาได้หลายพันปี
‪นั่นเพราะว่ามันช่วยให้เราได้ใคร่ครวญถึงปัญหา
‪ซึ่งเป็นรากเหง้าร่วมกันของมนุษย์
‪นิทานพื้นบ้านที่ดีที่สุด
‪คือเรื่องที่ทั้งสามารถปรับเปลี่ยนได้ง่าย
‪และยังคงเป็นเรื่องที่พูดถึง
‪ความจริงพื้นฐานที่มีร่วมกัน
‪ความกังวลพื้นฐานซึ่งจะเกี่ยวพัน
‪กับมนุษย์ทุกคนในทุกพื้นที่และในทุกช่วงเวลา
‪หนูได้เรียนรู้ว่าเราต้องห้ามคุยกับคนแปลกหน้า
‪และให้เชื่อฟังพ่อแม่
‪หรือครอบครัวที่คุณรู้จักเสมอ
‪ถ้าหนูเห็นหมาป่าหนูจะเดินต่อ จะไม่คุยกับมัน
‪หนูจะไปบ้านคุณยาย
‪แล้วก็กิน ไม่มีแวะเลย
‪คุณไม่จำเป็นจะต้อง
‪ใส่ชุดสวยๆ
‪หรือดูสวยตลอดเวลา
‪ถึงจะดูสวยจากข้างในได้
‪ถ้าเขาชอบคุณ
‪หรืออยากเป็นเพื่อนคุณ ‪พวกเขาจะชอบคุณในแบบที่คุณเป็น
‪ถ้าเราเชื่อมั่นในตัวเอง
‪เราก็จะเดินต่อไปข้างหน้าได้ ไม่ว่ายังไงก็ตาม
‪และพวกเขาก็อยู่อย่างสงบสุขและรุ่งเรือง
‪หรืออย่างมีความสุขและพึงพอใจจวบจนวันสุดท้าย
‪หรือมีความสุขและหรูหราจนถึงทุกวันนี้
‪หรือมีความสุขตลอดกาล
‪หรือลาแล้วลาลับ เรื่องราวจบลงเพียงเท่านี้
‪คำบรรยายโดย นันทพร อนุชิตดัสกร