‪Vào tháng Chín năm 2017,
‪Bão Maria đã quét qua vùng biển Ca-ri-bê
‪và đổ bộ vào Puerto Rico.
‪Cơn bão đó thực sự ‪nghe như một con quái vật.
‪Như một con quái vật đang săn mồi, gào rú
‪và phá hủy mọi thứ.
‪Thật tệ khi ở trong tình huống ‪mà ta chả thể làm gì.
‪Tôi đã chứng kiến toàn bộ ‪20 năm lao động của mình
‪bị hủy hoại.
‪Xin anh cho biết ‪24 giờ qua đã như thế nào.
‪Đúng là địa ngục. ‪Việc này thật kinh khủng. Kinh khủng.
‪Tôi chưa bao giờ trải qua ‪điều gì như thế trong đời mình,
‪và mong là sẽ không phải trải qua nó nữa.
‪Tôi đã đến San Juan ‪hai ngày sau khi cơn bão đi qua.
‪Không có nước, cũng chẳng có điện ‪trong suốt thời gian tôi ở đó.
‪Sau khi tận mắt chứng kiến, ‪tôi có thể nói việc trải qua một cơn bão,
‪khi bạn lo sợ cho mái ấm của mình, ‪cho những người thân yêu của mình,
‪việc đó sẽ để lại một dấu ấn
‪trong tâm hồn của bạn đến tận cuối đời.
‪Ngày càng nhiều người ‪sống trên đường đi của bão
‪và hành tinh nóng lên ‪có thể khiến bão gây thiệt hại nặng hơn.
‪Dù có thể ta không phải trải qua thêm bão,
‪song các cơn bão ta phải trải qua ‪có thể sẽ dữ tợn, gây thiệt hại hơn nhiều.
‪Vậy ta cần làm gì ‪để giúp cộng đồng an toàn hơn
‪khi đối mặt với ‪thứ sức mạnh tàn khốc này?
‪Ta có thể học cách chống chọi ‪với các cơn bão sắp tới?
‪Ngay giữa trường quan sát là cơn bão lớn.
‪Các cơn bão đi kèm với ‪gió giật dữ dội, có sức tàn phá lớn,
‪cùng mưa xối xả và triều cường.
‪Tàu thuyền bất lực ‪trước sự thịnh nộ của bão.
‪Cho đến giờ, ‪phía Tây New Orleans rất may mắn,
‪mà với bao người, ký ức về các cơn bão lớn ‪của thập niên 60 sẽ còn mãi.
‪Tôi 61 tuổi rồi, biết đó,
‪nên tất cả những cơn bão đó ‪đều rất đáng sợ. Phải dè chừng chúng.
‪BÃO
‪Năm 1959, ‪khi Chiến tranh Lạnh đang sôi sục,
‪hàng trăm nhà khoa học họp ở San Francisco ‪để cố trả lời một câu hỏi đơn giản.
‪"Ta có thể làm gì tốt đẹp ‪với số vũ khí hạt nhân này không?"
‪Họ có rất nhiều ý tưởng.
‪Biến một loạt các hố bom ‪thành kênh đào vận chuyển.
‪Dùng sức nóng của bom ‪để chưng cất nước biển.
‪Và kích nổ bom hạt nhân ‪trong mắt của một cơn bão
‪để cố làm chệch hướng cơn bão.
‪Tới giờ, ý tưởng đó vẫn cực kỳ hấp dẫn,
‪đến mức một cơ quan Mỹ ‪chuyên nghiên cứu về bão
‪đã nêu vấn đề ‪trên trang Câu Thường Hỏi của họ.
‪ĐÂY KHÔNG PHẢI Ý HAY.
‪Một vấn đề lớn là chúng ta ‪không có một quả bom đủ lớn.
‪Đoạn phim hiếm này về quả bom hạt nhân ‪mạnh nhất từng được kích nổ,
‪Tsar Bomba của Liên Xô.
‪Vụ nổ có sức công phá 50 megaton,
‪một sự giải phóng năng lượng kinh hoàng.
‪Song một cơn bão đạt cực đại
‪có thể giải phóng ‪lượng năng lượng đó mỗi vài giờ.
‪Nếu đánh bom hạt nhân một cơn bão, ‪kết quả rất có thể sẽ là bão phóng xạ.
‪Những cơn bão này rất mạnh
‪vì chúng hoạt động ‪ở một quy mô hoàn toàn khác.
‪Chúng có năng lượng từ các vùng biển ‪khổng lồ và sự xoay vòng của Trái Đất.
‪Tia nắng Mặt Trời làm nóng nước, ‪nước bốc hơi, bay lên‪,
‪tạo thành các đám mây dông cao ngất ‪và một vùng áp suất thấp gần với bề mặt.
‪Không khí xung quanh ‪tràn vào để lấp đầy khoảng trống này,
‪nhưng nó bị lệch dòng ‪bởi Hiệu ứng Coriolis.
‪Luồng không khí di chuyển các quãng xa ‪trên bề mặt Trái Đất bị bẻ cong.
‪Điều đó làm toàn bộ hệ thống xoáy
‪ngược chiều kim đồng hồ ở bán cầu Bắc, ‪thuận chiều kim đồng hồ ở bán cầu Nam.
‪Ở gần xích đạo, Hiệu ứng Coriolis quá yếu
‪còn ở gần các cực, nước lại quá lạnh.
‪Song ở khu vực này, ‪các điều kiện lại vừa chuẩn.
‪Hơn 100 triệu người ‪bị ảnh hưởng bởi các cơn lốc xoáy mỗi năm,
‪và hơn một phần năm số người ở Trái Đất ‪có nguy cơ rơi vào đường chúng đi.
‪Về cơ bản, đây đều là lốc xoáy nhiệt đới ‪song ở đây chúng có tên là bão nhiệt đới,
‪và ở đây là bão.
‪Một con đường chung của chúng ‪cắt qua vùng biển Ca-ri-bê,
‪và cứ vài năm một lần, ‪Puerto Rico lại bị bão đổ bộ.
‪Mà thế đâu nghĩa là ‪nó đã sẵn sàng cho một cơn bão lớn.
‪Đây là thời điểm tháng Chín, 2017. ‪Vài cơn bão đang đe dọa vùng biển Ca-ri-bê
‪song Maria chỉ là cơn lốc nhẹ trên ‪dòng khí tràn ra ngoài Bờ biển Châu Phi.
‪Các mây bão hình thành và bắt đầu xoáy
‪rồi mắt bão xuất hiện, ‪một vùng trung tâm lặng gió tới kỳ quái
‪bao quanh bởi ‪những cơn gió nhanh như tàu cao tốc.
‪Chúng đạt tốc độ 278 cây số một giờ,
‪khiến Maria trở thành cơn bão Cấp năm.
‪Đó là bão Cấp năm, ‪và đường đi của nó có vẻ như
‪nó sẽ đổ bộ vào Puerto Rico.
‪Tanya điều hành Taller Salud. Một tổ chức ‪phi lợi nhuận trao quyền cho phụ nữ
‪có trụ sở ở thị trấn ven biển Loíza, ‪cách thủ đô Puerto Rico chưa đến 32 cây.
‪Nó được thành lập ‪như một ngôi làng của các nô lệ bỏ trốn.
‪Sáu mươi phần trăm số người sống ở Loíza
‪tự nhận mình là người Puerto Rico gốc Phi.
‪Thị trấn nép mình ở giữa hai con sông, ‪đại dương, và một đầm lầy rộng lớn,
‪giúp cư dân bảo vệ nền văn hóa ‪Puerto Rico gốc Phi của mình.
‪Cư dân Loíza đã sáng tạo ra ‪bomba‪, ‪kết hợp giữa nhạc Tây Ban Nha và Châu Phi.
‪Nhưng vị trí địa lý của Loíza ‪cũng tách biệt nó
‪khỏi sự phát triển về kinh tế ‪của San Juan.
‪Nó kiểu, bị loại ra khỏi quy hoạch đô thị,
‪vào những năm 1950 và 1960. ‪Phân biệt chủng tộc là lý do chính.
‪Họ chả làm gì để tạo ra ‪các con đường hữu hình bằng bê tông
‪đến các bệnh viện, ‪trường đại học, cơ sở hạ tầng nói chung.
‪Nghèo đói, bị bao bọc bởi các vùng nước
‪khiến Loíza rất dễ bị tàn phá ‪khi Maria đổ bộ vào đất liền.
‪Bão làm biển dâng lên phía trước họ, ‪tạo nên những ngọn sóng cao như núi.
‪Cơn sóng bão này ‪đã làm bờ biển Loíza xói mòn.
‪Cùng lúc đó, những đám mây ‪giải phóng kho dự trữ nước biển,
‪làm đầy tràn các con sông, ‪gây lụt lội cả khu dân cư.
‪Ở một vài nơi, ‪nước lũ dâng cao một mét rưỡi, mét tám,
‪làm nhà cửa ngập trong nước. ‪Có nơi, nước lũ chính là nước thải.
‪Loíza thuộc số thị trấn ‪bị ảnh hưởng nặng nhất ở Puerto Rico.
‪Ba ngàn ngôi nhà đã bị phá hủy.
‪Tình trạng ở Loíza ‪cũng phổ biến trên thế giới.
‪Cộng đồng nghèo hơn ‪hay ở các khu dễ bị lụt hơn.
‪Điều đó đúng ở các thành phố ‪của Việt Nam và ở Tây Nam Bangladesh.
‪Hoặc chúng gần hơn với các nhà máy ‪công nghiệp, như ở Houston, bang Texas.
‪Năm 2017, Bão Harvey đã dội xuống ‪lượng mưa cao vài mét vào khu này,
‪quét qua các bãi thải chất độc hại.
‪Các cơn lũ do bão có thể gây ô nhiễm ‪cho các cộng đồng xung quanh.
‪Khu dân nghèo dễ bị thiệt hại hơn ‪và ít có khả năng được giúp đỡ ngay.
‪Điển hình như Puerto Rico.
‪Hình ảnh vệ tinh cho thấy ánh điện ‪trên hòn đảo trước và sau cơn bão.
‪Nhiều tháng trôi qua, ‪khi San Juan đã có điện lại,
‪nhiều vùng xa hơn, ‪gồm đa phần Loíza, vẫn chìm trong tối tăm.
‪Cựu thống đốc của Puerto Rico
‪đã đăng lên Twitter ‪bức ảnh phẫu thuật bằng đèn pin.
‪Bệnh nhân thận phải đi máy bay ba lần ‪một tuần tới trung tâm lọc máu hoạt động.
‪Bệnh nhân tiểu đường ‪không thể làm lạnh insulin.
‪Thật khó tin. Đây là một cuộc khủng hoảng ‪đang ảnh hưởng đến cả đất nước.
‪Trong vài tuần và vài tháng ‪sau Bão Maria, số người chết vẫn gia tăng.
‪Có những sinh mạng đã mất đi
‪mà lẽ ra họ đã nên được bảo vệ.
‪Các thiên tai là do tự nhiên,
‪còn thảm họa lại thuộc về chính trị.
‪Puerto Rico là lãnh thổ của Hoa Kỳ, nên ‪họ đã tìm chính phủ liên bang xin giúp đỡ.
‪Không có sự giúp đỡ, khủng hoảng ‪nhân đạo đang diễn ra sẽ chỉ tệ hơn.
‪Người dân Puerto Rico là công dân Mỹ. ‪Đây là nhiệm vụ của chính phủ liên bang.
‪Song liên bang gửi viện trợ rất chậm trễ,
‪và chính quyền trên đảo ‪quản lý việc phân phối rất tệ hại.
‪Một số ít người
‪không phải đối mặt với những rủi ro đó
‪lại được quyết định thay cho cộng đồng
‪dựa trên rất nhiều ‪kiến thức chuyên môn góp nhặt
‪về phòng chống, quản lý rủi ro thiên tai. ‪Nó mang tính rất trịch thượng, tàn nhẫn.
‪Hậu quả sau Bão Maria là một bi kịch,
‪song trước khi bão ập đến, ‪có một thắng lợi nho nhỏ.
‪Nhờ nhiều thập kỷ khéo léo của con người, ‪người dân Puerto Rico đã biết nó sẽ đến.
‪Người dân bản địa vùng Ca-ri-bê, ‪như người Taino
‪đã học cách nhận ra dấu hiệu sớm ‪của các cơn bão này.
‪Mây cao, hình lông vũ,
‪và chim cốc biển bay về tổ trú ngụ ‪vào những thời điểm bất thường.
‪Số người mới đến đảo ‪đã lờ đi các cảnh báo này.
‪Năm 1780, một cơn bão ‪quét qua vùng biển Ca-ri-bê
‪và giết chết 22,000 người ‪trong vài ngày ngắn ngủi.
‪Nhưng vào năm 1928, ‪khi một cơn bão mạnh tương tự
‪quét một đường như vậy ‪qua Puerto Rico, khí áp kế ở San Juan
‪đã đo được sự sụt giảm áp suất khí quyển ‪hay xảy ra trước một cơn bão lớn.
‪Báo động được gửi đi ‪qua điện báo đến mọi quận trên đảo,
‪và đài phát thanh phát đi cảnh báo.
‪Kết quả là, ‪cơn bão đã làm rất ít người chết.
‪Và dự báo của ta chỉ ngày càng tốt hơn.
‪Từ khắp nơi ở vùng biển Ca-ri-bê,
‪thông tin thời tiết được nhận 24 giờ ‪một ngày từ các trạm thời tiết trên đảo,
‪và từ các máy bay của các phi đội ‪trinh sát của Không quân và Hải quân.
‪Và sau đó, vào năm 1961,
‪họ đã nhận được ‪báo cáo trước nhất về Bão Carla.
‪Lần đầu tiên, khán giả truyền hình ‪được thấy hình ảnh ra-đa của cơn bão.
‪Ở ngay đây chính là vùng mắt bão.
‪Chỉ việc nhìn thấy ‪kích thước của cơn bão trên bản đồ thôi
‪đã thôi thúc ‪cả ngàn người tìm nơi an toàn.
‪Và cũng cùng hôm đó có ‪một sự kiện lần đầu tiên quan trọng nữa.
‪Từ không gian, vệ tinh TIROS-3 ‪đã phát hiện ra một cơn bão
‪trước cả khi ‪người dưới đất biết nó có tồn tại.
‪Chúng là tiên phong cho các công cụ ‪dự báo thời tiết tiên tiến hơn sau này.
‪Mười năm sau, dự báo thời tiết ‪cách hai ngày còn chệch khoảng 483 cây số,
‪nhưng con số đó đã liên tục giảm, ‪tới nay chỉ còn khoảng 80 cây số.
‪Tức số người chết đã giảm. Thập niên 1960, ‪có khi có tới hàng chục ngàn người
‪chết đuối vì nước mưa bão mỗi năm. ‪Giờ con số thường gặp là cỡ vài trăm.
‪Dù việc dự báo ‪và tất cả bước chuẩn bị đang hiệu quả,
‪điều đó không có nghĩa ‪sẽ không có thiệt hại.
‪Craig Fugate từng là giám đốc FEMA,
‪cơ quan ứng phó thiên tai của Mỹ.
‪Chúng tôi đã thấy ‪việc dự báo theo dõi cải thiện đáng kể.
‪Dự báo cường độ thì chưa ổn định.
‪Đôi khi sức mạnh của một cơn bão ‪có thể đột ngột tăng,
‪làm giới khí tượng học bất ngờ.
‪- Hôm qua nó là cơn bão nhiệt đới. ‪- Dự báo cường độ có những thay đổi lớn.
‪Thực sự không ai ngờ được nó mạnh đến vậy.
‪Những cơn bão ‪mạnh lên nhanh chóng đó cực nguy hiểm
‪ở chỗ, trong mắt dư luận thì: ‪"À, nó là bão Cấp một thôi ấy mà".
‪Nhưng 24 giờ sau, nó đã thành Cấp năm.
‪"Tôi mà biết ‪nó là Cấp năm thì đã đi sơ tán rồi".
‪Giới khoa học cho rằng sự mạnh lên ‪nhanh chóng này đang phổ biến hơn
‪do biến đổi khí hậu.
‪Nhắc đến biến đổi khí hậu, tôi muốn ‪dùng từ "đã". Khí hậu đã biến đổi rồi,
‪ta đã đang đo được sự gia tăng đáng kể ‪của mực nước biển dâng lên.
‪Gần 25,4 phân. Nhiều thành phố lớn ‪vốn đã nằm sát mực nước biển,
‪mà đại dương có khi sẽ dâng lên thêm hơn ‪30 phân, hoặc cả mét, vào cuối thế kỷ.
‪Mỗi phân nước biển dâng ‪lại làm tăng nguy cơ sóng bão.
‪Điều đó làm tình trạng lụt ‪do các cơn dông tố ven biển,
‪đặc biệt là những cơn bão, ‪trở nên trầm trọng hơn.
‪Và những vùng nước ấm ‪sẽ dễ khiến gió thổi nhanh hơn,
‪gây các cơn dông tố có mưa nhiều hơn. ‪Và khi nước nóng lên ở gần hai cực,
‪có bằng chứng cho thấy ‪các vùng lốc xoáy sẽ mở rộng ra.
‪Nhưng ta chưa thể biết chắc. Tác động ‪của sự ấm lên toàn cầu có thể khá kỳ lạ.
‪Ví dụ, dường như ‪nó khiến những cơn bão di chuyển chậm hơn.
‪Hãy nhớ lại Bão Dorian,
‪nó đúng nghĩa là ‪đã đứng yên ở Grand Bahama suốt nhiều ngày
‪dưới dạng một cơn bão lớn.
‪Lốc xoáy nhiệt đới đang gây ra ‪ngày càng nhiều thiệt hại về kinh tế,
‪và biến đổi khí hậu ‪có thể sẽ làm việc đó tệ hơn.
‪Nhưng xu hướng ta đang thấy chủ yếu lại do
‪ngày càng nhiều người ‪xây công trình trên lộ trình bão tàn phá.
‪Từ năm 1970 đến năm 2010, ‪trong khi dân số thế giới tăng gần gấp đôi
‪thì dân số ở các vùng bờ biển ‪dễ bị lốc xoáy tăng gần gấp ba.
‪Nhưng không phải ai cũng có thể ở lại.
‪Ngày càng nhiều người ‪đứng trước quyết định có nên rời đi không.
‪Các cộng đồng tiền tuyến rất thực dụng.
‪Họ hiểu là ‪ở đó không sống được, đúng nghĩa,
‪nhưng họ còn đòi hỏi người ta thừa nhận ‪ý nghĩa của vùng đất đó đối với họ.
‪Loíza thực chất được gọi là ‪thủ phủ truyền thống ở Puerto Rico,
‪nó là một thành trì ‪của bản sắc người Puerto Rico gốc Phi.
‪Nó kết nối họ với tổ tiên họ. ‪Nó không chỉ là một lô bất động sản.
‪Chúng tôi có nên để biến đổi khí hậu ‪đẩy chúng tôi đi khỏi cộng đồng của mình?
‪Ở nước này, có những khu vực ‪mà việc tái thiết đơn giản là vô nghĩa.
‪Nhưng có những khu vực, ‪việc đó có thể là một giải pháp kỹ thuật.
‪Ta đang dần xây được ‪nhà chống gió tốt hơn,
‪nhờ các thí nghiệm có kiểm soát‪…‪
‪cùng kinh nghiệm thực tế.
‪Đây là Mexico Beach, Florida, ‪trước khi Bão Michael đổ bộ.
‪Còn đây là sau khi bão đổ bộ.
‪Nhiều dãy nhà đã bị san phẳng,
‪nhưng ngôi nhà này ‪lại gần như không hề hấn gì.
‪Những bức tường của nó ‪được đổ bê tông xen với thanh cốt thép,
‪đẩy chi phí xây lên từ 15 đến 20%.
‪Nhưng ngay cuối đường có vài căn ‪của Tổ chức Hỗ trợ Gia cư cũng đã trụ được
‪nhờ một số kỹ thuật gia cố rẻ hơn nhiều,
‪như dùng thanh nối kim loại, ‪đóng đinh có tính toán
‪và lắp cửa chớp cố định,
‪những kỹ thuật ‪khiến chi phí xây chỉ tăng vài phần trăm.
‪Trang bị thêm cho những căn nhà cũ ‪đã khó và đắt đỏ hơn đôi chút,
‪trang bị thêm ‪cho những thành phố cũ còn khó hơn nhiều.
‪Một số đại đô thị giàu có đang rót ‪hàng tỷ đô cho việc xây dựng phòng tuyến.
‪Osaka đang nâng sân bay dễ bị ngập lên
‪bằng cách xây thêm nhiều lớp mặt lát.
‪Thượng Hải đã quyết định ‪trở thành một thành phố bọt biển,
‪với hàng loạt công viên và đường thủy ‪có thể hấp thụ hoặc chuyển hướng dòng lũ.
‪Thành phố New York ‪thì đang mang dự định táo bạo.
‪Chúng tôi sẽ khởi động một nỗ lực ‪ước tính tiêu tốn mười tỷ đô la
‪nhằm mở rộng đường bờ biển Hạ Manhattan
‪xuống Sông Đông.
‪Dự định này táo bạo, ‪nhưng quan trọng hơn cả là nó cần thiết.
‪Trong số dự định của các thành phố lớn ‪có việc xây những bức tường khổng lồ
‪để ngăn sóng bão, ‪một việc ta đã làm hơn một thế kỷ qua.
‪Nhưng hóa ra ‪sự xáo trộn mà tường biển gây ra
‪làm vùng biển quanh chúng ‪bị xói mòn còn nhanh hơn.
‪Chi phí xây cũng rất đắt, và chúng ‪thường cần những đợt tu sửa tốn kém.
‪Rất nhiều bàn tay khéo léo của con người, ‪nhưng bão vẫn vượt trội so với ta.
‪Một cách hiệu quả hơn nhiều ‪so với việc xây những bức tường khổng lồ
‪là phục hồi đất ngập nước.
‪Năm 1999,
‪một trận lốc xoáy ‪đã đổ bộ vào vùng Đông Ấn.
‪Các căn nhà ở ngôi làng này ‪chịu thiệt hại trung bình 7,000 rupi,
‪gần một phần ba thu nhập hàng năm ‪của một gia đình bình thường.
‪Còn làng này ‪chỉ chịu thiệt hại bằng một phần năm,
‪bởi nó được một khu rừng ngập mặn bao bọc.
‪Khắp thế giới, rừng ngập mặn đóng vai trò ‪một lá chắn hữu hình lẫn miếng bọt biển,
‪hút hết nước lũ
‪và ngăn chặn ‪65 tỷ đô thiệt hại tài sản xảy ra mỗi năm.
‪Dĩ nhiên, lốc xoáy ‪cũng gây hư hại rừng ngập mặn,
‪nhưng khác tường biển nhân tạo, ‪rừng khỏe mạnh có thể tự sửa chữa,
‪chúng còn đảo ngược sự xói mòn, ‪giữ lại những chất cặn dưới rễ.
‪Vùng đất xung quanh các rừng ngập mặn ‪một năm có thể cao lên tới 10 milimet,
‪vượt xa mực nước biển dâng.
‪Các đường bờ biển còn được phú cho ‪các rào cản tự nhiên khác.
‪Đất ngập nước, như rừng ngập mặn, ‪chứa được hàng triệu lít nước,
‪các rạn san hô thì có thể ‪hấp thụ tác động vật lý của sóng bão.
‪Các cồn cát cũng có thể "đỡ đòn" hộ ta.
‪Bờ biển Puerto Rico ‪từng có những cồn cát cao ngút,
‪nhưng hồi thập niên 1950, ‪khi San Juan phát triển mạnh,
‪rất nhiều cát đã bị lấy ‪để xây những đường băng mới.
‪Phần sót lại ‪thì bị việc đi lại của con người bào mòn
‪nên dễ dàng bị sóng bão Maria áp đảo.
‪Các nhà khoa học ở Đại học Puerto Rico
‪đang cùng các cộng đồng địa phương ‪đánh giá thiệt hại‪ ‪và khôi phục cồn cát.
‪Những dự án tương tự ‪cũng đang diễn ra ở khắp nơi.
‪Ngày càng nhiều người ‪coi những vùng đất ngập nước là những nơi
‪giá trị với chúng ta chẳng kém gì
‪những khu nhà chọc trời.
‪Điều đó sẽ định đoạt
‪việc cứu được bao nhiêu phần ‪ở miền Đông, Đông Nam nước Mỹ.
‪Điều tôi không muốn thấy
‪là các cộng đồng thứ yếu, ‪các cộng đồng nghèo đói,
‪bị ảnh hưởng nhất khi phải di dời,
‪trong khi những cộng đồng giàu thì được ‪xây tường biển và các hệ thống che chắn.
‪Nhưng vậy lại hợp lý nếu bạn là chính phủ ‪bị hạn chế nguồn lực, phải lo về túi tiền.
‪Giả sử có hai gia đình sống ở ‪hai căn nhà ở hai khu dân cư riêng biệt.
‪Căn nhà rẻ hơn dễ bị thiệt hại hơn,
‪nhưng nếu chính phủ bảo vệ nó, ‪để căn nhà đắt hơn chịu đòn,
‪phí sửa chữa sẽ cao hơn, chính phủ ‪có khi phải chi nhiều để viện trợ hơn,
‪và nhà đó mà đi, ‪họ còn mất một hộ đóng thuế giàu có.
‪Phép tính về vật chất ở đây quá đơn giản.
‪Tôi tiết kiệm được nhiều hơn ‪khi đầu tư‪ ‪cho các căn nhà triệu đô.
‪Giai đoạn bất bình đẳng nhất sau ‪mọi thảm họa chính là giai đoạn phục hồi.
‪Một nghiên cứu về những thiên tai lớn
‪cho thấy ở giai đoạn sau, các hộ ‪da Đen và gốc Tây Ban Nha thường mất tiền.
‪Cũng có lý. Nhưng cái bất ngờ là…
‪Người da trắng ở vùng bị thiên tai thực tế ‪lại thường được tăng giá trị tài sản ròng.
‪Thực chất, khối tài sản của họ ‪tăng trung bình 126,000 đô la.
‪Những nhà giàu sẽ dễ có ‪những gói bảo hiểm tốt để trả phí tu sửa,
‪có bảo hiểm y tế tốt ‪để phục hồi cơ thể, tâm trí,
‪và có nguồn lực ‪để xin chính phủ viện trợ thành công.
‪Sau đó, họ còn được ưu ái cho quay lại ‪một nơi đang trong quá trình phục hồi.
‪Mặt khác, những gia đình thu nhập thấp ‪thì đôi khi mất sạch nhà cửa.
‪Tài sản của họ ‪có khi được truyền lại trong gia đình,
‪nên không phải lúc nào cũng có giấy tờ.
‪Có rất nhiều thỏa thuận không chính thức.
‪Phải có văn bản pháp lý ‪để nộp đơn xin một số dạng viện trợ.
‪Nên nhiều người đã mất nhà cửa và đất đai ‪mà gia đình họ sở hữu nhiều thế hệ,
‪dù thiệt hại do bão chỉ là vài trăm đô. ‪Chuyện đó là phổ biến.
‪Những gia đình đó không có điều kiện đi, ‪nhưng ở lại thì quá đắt đỏ.
‪Nếu ngay lúc này ta còn không hỗ trợ họ
‪thì làm sao tin được ‪chính phủ sẽ tới viện trợ, hỗ trợ phục hồi
‪khi thảm họa xảy ra? Không thể.
‪Chúng tôi rất vui vì quý vị đã tới
‪để bàn việc chuẩn bị cho mùa bão năm nay.
‪Hồi năm 2007,‪ ‪Craig Fugate ‪đã ra điều trần trước Quốc hội.
‪Thử thách tôi muốn nói đây. Giả sử ‪có cơn bão Cấp năm sắp ập vào Nam Florida
‪giống với Bão Great Miami ‪từng đổ bộ hồi năm 1926.
‪Cơn bão đó đã giết chết hàng trăm người ‪và làm cỡ 40,000 người mất nhà cửa,
‪gần một phần ba dân số quận này. ‪Và Fugate đã làm một phép mô phỏng.
‪Chúng tôi nghĩ: "Nếu giờ cơn bão đó ‪ập tới, khả năng ứng phó sẽ ra sao?"
‪Chúng tôi bèn đánh giá điều kiện hỗ trợ
‪và thấy không đáp ứng được. ‪Chúng tôi chả có đủ nguồn lực.
‪Ở khu vực bị ảnh hưởng ‪có hơn sáu triệu người.
‪Và trong quá trình đánh giá, ‪tôi bắt đầu nhận ra
‪là chúng tôi đang coi ‪tất cả số đó là nạn nhân,
‪những người đang đợi người khác cứu.
‪Nhưng ở mọi thảm họa tôi từng gặp, ‪người ta chả bao giờ đợi.
‪Hàng xóm ‪là nhóm ứng phó, hỗ trợ nhanh nhất.
‪Rất nhiều phụ nữ ‪đã bố trí những khu bếp cộng đồng
‪để nấu ăn cho từ 30 tới 60 người.
‪Chúng tôi bèn hỏi: ‪"Nếu có thêm lương thực và ga tới,
‪bạn có thể nấu ăn ‪cho 300 người thay vì 30 người không?"
‪Họ đều đáp là có.
‪Ở Loíza và trên khắp Puerto Rico,
‪hàng xóm đã giao đồ ăn thức uống, ‪trông chừng người yếu đuối‪,
‪lắp những tấm pin mặt trời
‪và thiết kế một ứng dụng ‪điện thoại thông minh để chia sẻ trợ cấp.
‪Họ đã nghĩ ra những cách cực kỳ sáng tạo
‪để giải quyết sự thiếu hụt ‪về hỗ trợ tại hiện trường từ chính phủ.
‪Cách giải quyết vấn đề với trọng tâm ‪là chính phủ sẽ thất bại thảm hại
‪trong những sự kiện lớn kiểu đó. ‪Càng nhiều hàng xóm giúp đỡ nhau,
‪ta càng dễ tập trung ‪nguồn lực hạn chế của chính phủ
‪cho những người cần chúng nhất.
‪Chúng tôi đã rút ra là công cuộc phục hồi
‪là đa chiều.
‪Niềm hạnh phúc
‪và sự vui tươi
‪là một khía cạnh cực kỳ quan trọng ‪của phúc lợi chung.
‪Âm nhạc Loíza bắt nguồn từ cộng đồng.
‪Những sự kiện đó tạo cơ hội ‪cho cộng đồng tụ họp và chơi nhạc,
‪ca hát, nhảy múa
‪và đơn giản là ở bên nhau.
‪Những nơi đối phó với thảm họa tốt nhất
‪là những nơi đã chăm chút và nuôi dưỡng ‪những mối quan hệ cộng đồng sẵn có.
‪Ta thấy họ ‪lấy cảm hứng từ nguồn năng lượng đó
‪để tiếp tục sống.
‪Nhưng nguồn lực nào cũng có giới hạn.
‪Bốn năm sau Maria, nhiều mái nhà ở Loíza
‪vẫn bị che phủ bởi màu xanh.
‪Còn ở vùng biển ngoài khơi Châu Phi, ‪một thảm họa mới có thể sắp thành hình.
‪Tất cả đều mong manh, ‪tất cả đều có thể dễ dàng sụp đổ.
‪Ý là, chúng tôi ‪chả muốn có một cơn bão nữa.
‪Biên dịch: Joy Ng