Cilt bakımı reklamlarında pek zum yapılmaması boşuna değil.
Zum yaparlarsa da pürüzsüz animasyonlara yapıyorlar.
Gerçek cildin zumlanmış görüntüsü biraz rahatsız edebilir.
Bu ne böyle?
En mükemmel cilt bile
kaba, engebeli bir arazidir.
Olukların birbirini kestiği, kıllarla kaplı bir yerdir.
Ve bu tuhaf topraklarda
ejderhalar bulunur.
Bilim insanlarına göre bu Demodeks akarları
tüm yetişkinlerin yüzlerinde var.
Yüz foliküllerinizde yerleşik olmaları neredeyse kesin.
Ve hiç yalnız değiller.
Cildimizde çok büyük miktarlarda
bakteri, mantar,
hatta küçük virüsler bulunuyor.
Bu zararlı bir istila değil.
Cilt sağlığı için
bu mikroskobik yolcuların çoğuna ihtiyacımız var.
Ama cilt bakımı şirketleri çok farklı bir hikâye anlatıyor.
Özetle, çok fazla ürüne
ihtiyacımız olduğunu söylüyorlar.
-Akne önleyen ilk jel temizleyici. -Hyalüronik asit serumu.
-Mikro şekillendirici krem. -Hem temizleyici hem maske.
Hidrasyon sağlıklı cildin temelidir.
Daha genç görünen bir cilde yalnızca beş…
Bu ürünlerin bunları yapabileceğine güvenebilir miyiz?
Ve sağlıklı, güzel cilde götüren bir sır var mıdır?
Ciltle başlayalım,
ona doktorun bakış açısından bakalım.
Cildi çok güzel. En çok bundan etkilenmiştim.
Cildinizi temiz tutarsanız bir hastalığın başlama ihtimali düşer.
Cildim temiz ve sağlıklı görünüyorsa
sebebi temel şeyleri yapmamdır.
Çeneden kulaklara.
Burun deliklerinden şakaklara.
Sağlıklı cilt, güzel cilttir.
CİLDİNİZ
Uzmanlar cilde dair tek bir şey söyleyebilseydi şunu söylerdi…
En büyük organımızdır.
En büyük organımız.
En büyük organ.
Deri, bağışıklık sisteminizin ilk ve en iyi savunma hattıdır.
Tuğla duvar benzetmesini kullanmayı severim.
Tuğlalar, hücrelerdir.
Harçsa doğal yağlarımızdır.
Bu duvar, yani epiderm her ay tamamıyla yeniden yapılır.
Yeni hücreler burada doğar,
yüzeye çıkar ve orada dökülür.
Gördüğümüz gözenekler kıl foliküllerinin açıklıklarıdır.
Yalnızca kıllı görünen yerlerde değil, her yerdedirler.
Foliküllere bitişik bezler
sebum denen yağlı, mumsu bir madde salar.
Sebum, cildimizi yumuşatır ve asidikleştirir.
Cildin pH değeri nötr değildir. Beşe daha yakındır.
Bu, zararlı bakterilerin büyümesini zorlaştırır.
Koruyucu tuğla duvar parçalanırsa
yabancı parçacıkların, mikropların girişi kolaylaşır.
Bağışıklık sistemi harekete geçer,
cilt kızarır ve kaşınmaya başlar.
Bağışıklık hücreleri ordusu yabancıları görüp onlara saldırır.
Tabii bir de cildin en muhteşem özelliği vardır.
Onu evi belleyen yaratıkları ağırlamak.
Biz evrimleşmeden milyarlarca yıl önce mikroplar dünyayı işgal etmişti.
Arktik buzullardan
sülfür havuzlarına
ve okyanusun dibindeki volkanik bacalara.
Deri ortaya çıktığındaysa
diğerleri gibi işgal edilecek bir habitattı.
Ciltte trilyonlarca farklı bakteri, mantar,
virüs, tek hücreli, hatta küçük böcekler bulunur.
Ciltteki ortam çeşitliliği
çok çarpıcı derecededir.
Yüzünüz yağlı bir bataklıktır.
Koltuk altlarınız karanlık, ıslak ormanlardır.
Ön kollarınız kuru savanlardır.
Mikrobiyomunuzun oluşması
dünyaya geldiğinizde olur.
Birdenbire
annenizin biyomu size geçer.
Bu, hayatınız boyunca sizinle kalacak olan
sağlam temeli kurar.
Ve o, siz büyüdükçe gelişmeyi sürdürür,
deneyimlerinizle şekillenir.
Bunlardan bazıları yaşadığınız yer, hayvanınızın olup olmaması,
kiminle yaşadığınız, düzenli olarak kiminle görüştüğünüzdür.
Her birimizin eşsiz bir imzası vardır.
Bilim insanları onlarca yıl türlerin yaşadığı yerleri öğrendi.
Şimdi de bu yaratıkların neler yaptığını öğrenmeye çalışıyorlar.
Ayak parmaklarının arasında bir Bacillus bakterisi yaşar.
Terimizdeki lösin bileşiğiyle beslenir
ve o kötü, terli ayak kokusunda payı vardır.
Neden kötü koku üreten bu mikropla birlikte evrimleşmek isteyelim ki?
Aslında bu Bacillus,
mantar enfeksiyonlarının çok güçlü bir önleyicisi.
Ayaklarımız çok miktarda lösin üretir.
Sanki vücutlarımız, ayaklarımızda mantar olmasın diye
bu bakterilere ziyafet çekmektedir.
Staphylococcus epidermidis ise
vücudun dört bir yanında bulunur.
Staph epidermidis'i çok severiz.
Yaraları iyileştirip enfeksiyonla savaşmayı sağlayan
bağışıklık hücrelerini çağırabilir.
Patojen bakterileri öldürebilir.
Bunu antibiyotikler de yapabilir.
Ama genellikle faydalı bakteriler de ölür
ve bazı patojenler ilaca direnç kazanmaktadır.
Bu, her yerde olan korkunç bir gelişmedir. Özellikle de hastanelerde.
Julia Oh'nun laboratuvarı, en yaygın antibiyotik dirençli bakterilerden birine
saldıracak bir epidermidis suşu geliştiriyor.
Arama ve imha robotu gibi.
Bu güçlendirilmiş epidermidis
yalnızca belli bir patojeni tespit ettiğinde saldırıyor.
Ona karşı napalm gibi bir madde üretiyor.
Ve bilim insanlarına göre
mikroplar bağışıklık sistemimize dostu düşmandan ayırmayı öğretiyor.
Böylece yalnızca zararlı olanlara saldırıyoruz.
Mikrobiyomlarımız olmasa ne olurdu, tam olarak bilmiyoruz.
Hiç mikropsuz insan yapmadık.
Ama mikropsuz
fareler yaptık.
Canlı mikroplara maruz kalmadan büyüyorlar.
Resmen fanusta yaşıyorlar.
Ve bu farelerde bir sürü bozukluk oluyor.
Küçüklükteki mikrop eğitimi olmadan
bağışıklık sistemlerinin kafası karışıyor.
Gerçek tehditleri geçip
zararsız maddelere tepki verebiliyorlar.
Kendi hücrelerine bile saldırabiliyorlar.
Çocuklar artık daha steril ortamlarda büyüyor.
Aşırı aktif bağışıklık sistemine bağlı bozukluklar geliştirenler artıyor.
Egzama, alerji,
astım, saman nezlesi.
Bunların sayıları fırladı.
Amiş topraklarında artmadı.
Bilimsel raporlara göre
Amiş çocuklarda astım ve alerji oranı çok düşük.
Amiş çocuklar çok sayıda kardeşle büyür, dışarıda çok vakit geçirir.
Genellikle evlerinin yanında
bir sürü farklı hayvanın olduğu ahırlar vardır.
Birçok farklı mikroba maruz kalırlar.
Bu, bağışıklık sisteminin iyi eğitilmesini sağlıyor olabilir.
Sağlıklı cildin sırrının bir kısmı
mikrobiyomu bozmamaktan ibaret.
Ve insanlar yüz binlerce yıl mikrobiyomlarını rahat bıraktılar.
Medeniyeti yaratana dek.
Dünya çapında, genellikle dinî törenler kapsamında
ciltlerini yıkamaya başladılar.
Şehirlerde toplananlar gittikçe arttı
ve bulaşıcı hastalıklar hiç olmadığı kadar yayıldı.
19. yüzyılın ortalarında bilim insanları suçluyu buldu.
Mikroplar.
Bulduğumuz ilk mikroplardan bazıları bize zarar verenlerdi.
Kolera pandemileri dünya çapında milyonları öldürmüştü.
Veba, Avrupa'nın neredeyse üçte birini yok etmişti.
Ve ABD'de,
tüberküloz tüm ölümlerin çeyreğinden sorumluydu.
"Belki bunları suyla üstümüzden atmalıyız" fikri ortaya atıldı.
Yüzyıllardır genellikle çamaşır için farklı tür sabunlar kullanıyorduk.
Artık halk sağlığı yetkilileri ciltte düzenli kullanmamızda ısrarcıydı.
Bu tekniğin amacı,
patojen organizmaların sayısını azaltmaktır.
İnsanlar işte bu yüzden sabunla yıkanmaktadır.
20. yüzyılın başlarında sabun patlaması yaşandı.
Güzellik sabunları, banyo sabunları, sağlık sabunları vardı.
Hepsi temelde aynı üründü.
Zenginlere yönelik lüks sabunlar daha pahalıydı
ama fonksiyonları aynıydı.
Markalı bir ürün oldu ve bununla birlikte reklamlar başladı.
Sabuncular hâlâ kullanılan pazarlama taktiklerine öncülük etti.
Örneğin ünlü onayı.
Bu öneriyi kadın hakları öncüsü Elizabeth Cady Stanton yapıyor.
Şefkatli kucaklaması ve riskli sloganıyla bu reklam…
DOKUNMAYI SEVECEĞİNİZ BİR CİLT
…seksin sattığını ilk kanıtlayanlardandı.
Bu ürünlerin sattığı şey aslında üstünlük duygusuydu.
Bu üstünlük başka bir ırka veya sınıfa karşı olabiliyordu.
Sabun reklamları sıkça
koyu tenli insanları kirli olarak gösteren ırkçı karikatürler kullanıyordu.
Veya sabunun medenileştirmesi gereken vahşiler olarak.
Sabunla amaçlanan, güzellikti
ve güzel cilt
beyaz ciltti.
Her derin öz güvensizlikte
sabun sektörü bundan yararlanıp çözüm sözü veriyordu.
Sabun hayatınızı değiştirecekti.
Toplum sizi daha çok kabul edecekti.
Sizi parlatıp koca bulduracağını da söylüyorlardı.
Ve iddialarını desteklemek için bilimsel bir dil kullanıyorlardı.
Gündüz kuşağındaki radyo oyunlarının yapımcılığıyla
ev kadınlarına reklam yapıyorlardı.
Bu pembe diziler çok geçmeden televizyona taşındı.
Ivory sabununu yapanlar
dizi 2009'da bitene dek The Guiding Light'ın sahibiydi.
Dünyanın en ünlü sabunu Ivory sunar.
20. yüzyılın ortalarında
en azından zengin ülkelerde herkes düzenli sabun kullanıyordu.
Ve her gün bütün vücutlarında kullanıyorlardı.
Sabun gayet basit bir kimyasaldır.
Medeniyetin üstünüzde biriken kirini,
cildinizi tahriş eden kirlilik ve makyaj gibi kimyasalları,
hastalık yapan mikropları temizleyebilir.
Sabunla yıkanmak çok hayat kurtarmıştır
ama aynı zamanda tuğla duvardaki harcı aşındırarak
savunmanızı bozar.
Ve çok bazik olduğu için
cildinizin pH değerini değiştirebilir.
Aşırı temizlenip yıkandığımızda cildin işini yapmasını engelleriz.
Cildinizin kimyasını bozmuş, yağları değiştirmiş olursunuz.
Yağlara mikrobik ekosisteminizin yetiştiği toprak dersek
onu yeni çıkanların biraz dengesiz olacağı kadar
bozmuş olursunuz.
Onlarca yıl önce
aşırı sabun kullanmaktaki sorunlar bilinmiyordu.
Sadece kurutup kaşındırabileceği görülmüştü.
Sektör buna da bir çözüm buldu.
Sabun cildinizi kurutur
ama Dove siz yıkarken cildinizi kremler.
Dove'ın içinde nemlendirici vardı.
Böylece başka ürünlere ihtiyacınız olabileceğine dair
yeni bir fikir oluştu.
Sabunların etkisini azaltacak ürünlere. İkinci bir ürün lazımdı.
Bu, sabun dışında bir sürü ürünün çıkmasına
imkân sağladı.
1968'de
üç adımlı bir rutinle Clinique kuruldu.
Bu rutin onlara göre diş fırçalamak kadar temeldi.
Bazı eski sabuncular ürünlerini çeşitlendirdi
ve uluslararası devler oldular.
Yeni oyuncular da oyuna girdi.
Batı dünyasına gelen K-beauty markalarında
bir patlama oldu
ve herkes bunlar için çıldırdı.
K BEAUTY, ZİRVESİNDE
DOĞU VAADİ
KORE MALI
SEUL ARANIYOR
YÜZÜNÜ DOĞUYA DÖN
On adımlık Kore cilt bakımı rutini yıllar önce bulduğum bir şeydi.
2015 civarında
gittikçe daha fazla kişinin
bu moda hakkında konuştuğunu görmeye başladım.
Güney Kore, birkaç on yıldır
kültürel ürünlerinin ihracatını artırmaya çalışıyor.
Kore dizileri,
K-pop
ve K-beauty.
Kore'de cilt daima önce gelir.
Cildi makyajdan veya modadan daha önemli olarak görürler.
Çok zekiler.
Çoğu markanın eskiden kullanmayı düşünmediği malzemeleri kullanıyorlar.
YEŞİL ÇAY
VOLKANİK CÜRUF
SALYANGOZ MÜSİNİ
DOMUZ KOLAJENİ
ARI ZEHRİ
DENİZYILDIZI ÖZÜTÜ
EŞEK SÜTÜ
Bilim insanları
bu malzemelerin işlevlerini hâlâ araştırıyor
ama K-beauty ürünleri genellikle coşkulu yorumlar aldı.
Yapımları çok kaliteliydi
ve fiyatları uygundu.
Cilt bakımında yeniyseniz ve başlamak istiyorsanız
size birkaç temel ürün kullanmanızı öneririm.
Güneş kremi, tıraş losyonu kullanıyor, makyaj yapıyorsanız
günün sonunda cildinizi yıkamanız gerekiyor.
Sabuna çok alternatif çıktı.
Mesela duvarın harcına daha nazik olabilen sentetik deterjanlar
ve yağ bazlı temizleyiciler. Yine de…
Ciltten her şeyi söken temizleyici sayısına şaşırırsınız.
Cildinizi temizledikten sonra genellikle pH dengeniz bozulur.
İşte burada tonikler devreye girer.
Genellikle cildi sağlıklı bir asitliğe getirirler,
sebumun doğal yoldan yaptığı gibi.
Nemlendiriciler de temizlemenin hasarını düzeltebilir.
Çıkanları yerine koymak için nemlendirici var.
Bazı nemlendiriciler doğal harcımızı taklit eder.
Gençken soyucu ürünlere pek gerek yoktur.
Cilt kendini doğal yoldan yenilemekte başarılıdır.
Yaşlandıkça
deri hücrelerinizin yenilenmesi yavaşlar.
Cildiniz çok donuk görünmeye başlar.
Bu nedenle yaş ilerledikçe, 40 yaşın üstünde
haftada bir soyucu ürün kullanmak iyidir.
Bir de akne ürünleri var.
Unutmayın ki cilt kıl folikülleriyle kaplıdır.
Bunlar, ölü hücreler ve sebumla tıkanabilir.
Tıkanıklık derinde kalırsa beyaz nokta olur.
Havaya maruz kalırsa okside olup rengi koyulaşır.
SİYAH NOKTA
Bu tıkanıklıkta bakteri gelişebilir.
Bağışıklık hücreleri enfeksiyona karşı doluşabilir
ve ölü hücreler birikmeye başlar.
Sivilcenin içindeki beyaz şey budur.
Genetik, hormonlar, bakteriler,
cildimize sürdüğümüz şeyler, bunların etkileşimleri…
Akneye yol açan faktörleri tamamen anlamış değiliz.
Dermatologlar beslenmenin rolünü tartışıyor.
Görünüşe göre yağlı yiyecekler sorun değil ama şekerliler olabilir.
Ama bir şey kesin. Aknenin sebebi kirli cilt değil.
Ergenliğimde çok aknem vardı.
Yüzümü günde üç kez sabunla yıkarsam
akneye sebep olan mikroplar her neyse onları
yüzümden atabileceğimi düşünüyordum.
Ve şimdi görüyorum ki muhtemelen durumu kötüleştiriyordum.
Bazı bilim insanlarına göre
akne tedavisinin en iyi yolu
dengeli, sağlıklı bir mikrobiyom yaratmak amacıyla
cilde bakteri eklemek olabilir.
"Yaşlanma karşıtı" ifadesi…
…bir sorun.
Kırışıklıkların olmasını
otomatikman sorunluymuş gibi gösteriyor.
İnsan yaşlanmak ister. Hayatın doğal bir sürecidir bu.
Epidermin altında daha kalın olan derm bulunur.
Elastin ve kolajen adlı proteinlerle örülmüştür.
Cilt gerildiğinde bu yapı onu eski hâline getirir.
Yaşlandıkça bunları daha az üretiriz
ve cildimiz buruşur, kırışır.
Bazı şeyler bu süreci hızlandırır.
Toksinler, kirlilik
ve güneşin kansere de sebep olabilen UV ışınları.
Bu hücrelerde üretilen melanin pigmenti bu ışınlardan bazılarını engelleyebilir.
Melanin arttıkça cilt koyulaşır.
Ve bu ekstra koruma, koyu ciltlerin geç yaşlanmasını sağlar.
Yine de SPF gerekli
çünkü güneşin UV ışınlarına karşı biz de hassasız.
Diğer yaşlanma karşıtı maddelerin çoğu kanıtlarla desteklenmiyor.
Yalnızca retinoik asit ve retinol
iyi çalışmalarla bilimsel olarak kanıtlanmıştır.
Bunlar kolajen üretimini artırır
ama cildi tahriş edebilir ve hamileler kullanmamalıdır.
Özetle, cildimiz doğal olarak birçok şey yapar.
Bunu bozan ürünleri kullanmayın veya fazla kullanmayın.
Çoğu fiziksel soyucu ürün ve sert, köpüklü sabunlar
duvara zarar verebilir.
Düşük pH değerli ürünlere bakın.
Cilt rahatsızlığından şüpheleniyorsanız dermatologla konuşun.
Uygun tedaviler olabilir.
Ama birkaç sivilceyi kafanıza takmayın.
Bunların hiçbir zaman yüzümüzde olmaması gerektiği fikri
yapaydır.
Sektör genellikle tıbbi sorun olmayan düzensizlikleri
öyleymiş gibi gösterme eğilimindedir.
Ciltte sivilcelerin olması
illaki bir sorun değildir.
Bir asır önce olduğu gibi
cilt bakımı reklamları bilimsel görüntü ve dil kullanıyor.
Son moda kelimeler pre ve probiyotik.
Bunların cilt mikrobiyomunu geliştirdiğini söylüyorlar.
Bu ürünlerin faydalı olduğuna dair
kanıtımız yok.
Ama bir açıdan
sektör radikal biçimde değişmiş görünüyor.
Şu anda reklamlara baktığımızda
cilt bakımı sektörünün
inanılmaz derecede kapsayıcı olduğunu düşünmemiz mümkün.
Ama bu sadece görüntüde böyle.
Konuştuğum birçok markada
ürünün, fikir aşamasından
raflara gelişine dek olan yolculuğunda
hiçbir noktada
beyaz olmayan biri yok.
Dove 2017'de bu reklamı çıkardığında
eski zamanların çirkin yankılarını görenler oldu.
Dove özür dileyip reklamı kaldırdı
ama Dove'ın ana şirketi Unilever
cildi beyazlatması amaçlanan ürünler satıyor.
Epey fazla marka, dev markalar
cilt rengini açıcı kremler geliştirdi
ve yıllardır bunları satıyorlar.
George Floyd'un ölümünden
ve dünya çapındaki eylemlerden sonra
bu ürünleri pazardan çekmek yerine
isimlerini değiştirdiler.
Bu hiçbir şeyi çözmedi.
Burada mesaj ne?
"Daha beyaz, daha iyidir."
Cildimizin açık renkli, temiz, nemli,
parlak, gözeneksiz olması gerektiği söyleniyor.
Ve bunun için daha fazla ürün gerektiği.
Cildimizde çok fazla ürün kullanıyoruz.
Daha azını yapmak daha sağlıklıysa
neden daha azını yapmıyoruz?
Sadece su kullanıyorum.
Ellerimi hep yıkarım.
Ellerimi sabunla yıkamakta çok iyiyim.
Ama vücudumun geri kalanında sadece su kullanıyorum.
Bu hisse hem alışılıyor hem de vücut biraz adapte oluyor.
Tanrım. Yani…
Bu bana iyi gelmez. Gelmez işte.
Bence cildim çıldırır.
Hiçbir cildin 15 ürüne ihtiyacı olduğunu sanmıyorum.
Her cildin sadece üç ürüne ihtiyacı olduğunu da sanmıyorum.
Ve unutmayın, cildimizi etkileyen şey sadece ürünler değil.
Cilt genel sağlığımızın bir göstergesidir.
Uyku ve beslenme kalitemizin, stres düzeyimizin.
Su içmek, egzersiz yapmak, dışarıda vakit geçirmek.
Tüm bu etkenlerin cildinizin görünüşüne etkisi var.
Cildinize düzgünce bakmanızın, bu işi doğru yapmanızın
bir sürü yolu var.
Eşsiz bir bireysiniz. Mikroplarınızla birlikte evrimleştiniz.
Cilt bakımı
eşsiz tarafınızı keşfettiğiniz eğlenceli bir şey olabilir.
Ve…
…birçok biçimde normal olunabilir.
Alt yazı çevirmeni: Hazal Ünlüçay