Bazı köpekler öyle asil,
öyle kahramandır ki
insanlığa katkıları insanlarınki kadar büyüktür.
Bilimin ilerlemesi için canını veren Laika gibi.
Bu köpek, Ay'a seyahatlerimiz için
yol gösteren bir öncü olabilir.
Ve enkaz altından onlarca canı kurtaran Frida.
…birçok kişiye daha fazla canın kurtarılabileceği umudunu verdi.
Ve açılan ateşe doğru koşup düşmanı öldürdüğü için
kahraman ilan edilen Kuno.
Mühim zamanlarda hayat kurtardı.
Günümüzde köpekler Covid'i,
istilacı türleri,
1. evre de olsa kanseri koklayarak buluyor.
Körleri yönlendiriyor,
nöbetlerde başı koruyor,
eşsiz bir rahatlama sağlıyorlar.
İnsanlarla köpeklerin ilişkisi özel, bu açık.
Git.
Ama köpeğin en zeki hayvan olmadığı kesin.
Türümüzün en yakın akrabası olmadığı da.
Peki dünyadaki o kadar tür arasında
niye köpekler insanın en iyi dostu?
Ve bu bize dair ne söylüyor?
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Köpekler gayet mutlu gibi duruyor.
Her şımartılan kanişin arkasında
uzun bir insan müdahalesi tarihi yatar.
Minik dostlarımız nereye gittiğini bilmese de yola çıktı.
Yeni bebeğimiz Miss Beazley.
KÖPEKLER
Televizyona çıkmak güzel mi? Şöhretinin farkında değilsin.
Bu, çekiciliğinin bir parçası.
Bu gezegende yaşayan köpek sayısı
tahminen 800 milyon küsur.
Ve yarısından fazlası evcil hayvan.
Yaşadığımız çağda
insanlar binlerce türü yok olmaya sürüklüyor.
Ama insanlarla anlaşmayı tam anlamıyla çözmüş birkaç tür var
ve köpekler bunun bir numaralı örneği.
En azından ideal durumda
köpeklerin bizimle olan yaşamlarına, bakımımızın iyiliğine bakın,
harika bir hayatları var.
Köpek, evcilleştirilen ilk hayvandı.
Bu biraz şaşırtıcı.
Atalarımızın çevresinde uysal otçul hayvanlar vardı
ama ilk olarak kurtları evcilleştirdiler, canlarını alabilecek etçil avcıları.
Kurtlarla insanların nasıl kaynaştığı tam bilinmiyor
ama öne çıkan bir teori…
Leşçil hipotezine göre
insanlar fazla eti kurtlara veriyordu
ve kurtlar yiyecek sayesinde
insanların kötü olmadığı sonucuna vardı.
İnsanlar tehdidi yok etmekle kalmadı, yeni bir koruma da yarattı.
Yanınızdaki kurtlar,
diğer kurtlara karşı bile
size "Bir şey geliyor" sinyalini verebilir.
Evlerimizdeki güvenlik sistemlerinden önce
köpekler güvenliğimizi sağlıyordu.
En fazla artığı dost canlısı kurtlar alınca
kurtlar nesilden nesle uysallaştı
ve tamamen yeni bir türe dönüştü.
1959'da Rus bilim insanı Dmitry Belyaev
bunu başka bir hayvanda yapmaya çalıştı.
Bir sürü gümüş tilki topladı
ve en evcillerini gelecek neslin ebeveyni yaptı.
Yavrularla ve onların yavrularıyla aynısını yaptı.
Bunu böyle devam ettirdi.
15 nesil sonra…
Bir zamanlar agresif ve sinsi olan tilkiler
seleksiyon sonucunda köpek kadar dost canlısı oldu.
Biyolojileri değişmişti.
Stres düzeyleri yabani atalarındakinin yarısı kadardı.
Bu stres hormonlarını üreten böbrek üstü bezi küçülmüş,
serotonin düzeyleri yükselmişti.
Bu nedenle daha mutlu oldular.
Görünüşleri de değişti.
Kuyrukları daha kıvrık,
gövdeleri daha yuvarlak,
kulakları daha sarkık,
yüz hatları daha çocuksu oldu.
Sevimlilikleri arttı.
Yani…
Köpeğe benzediler.
Tatlılık insanda ebeveynliği etkinleştirir.
Bir bebek düşünün. Çok küçük bir bebek.
İçgüdüleriniz devreye girer
ve o çok küçük şeyi korumak istersiniz.
Köpekler yabani becerilerini kaybetti ama yenilerini edindi.
Başlıca becerileri duygularımıza oynamak.
Köpekler, yavru köpek bakışı dediğimiz şeyi
sırf insanlardan mama, sevgi gibi şeyler talep etmek için kullanıyor.
Diğer köpekler üstünde kullanamıyorlar.
Yaramazlık mı yapıyorsun sen?
Ve buna bayılıyoruz.
Ama çok tatlısın.
Barınaktaki bir araştırmaya göre
yavru köpek bakışını daha sık kullanan köpekler
daha hızlı sahiplendiriliyordu.
Hazır mısın bebeğim?
Köpekler olağanüstü bir şey başardı.
Otur.
Devasa bir dil bariyerine rağmen bizimle nasıl konuşacaklarını çözdüler.
Konuş.
Gördünüz mü? İletişim kurmaya çalışıyor. Mama istiyor.
Onunla konuşuyorum, o da
istediğimi yapıyor. Böyle işte.
Beden dilini anlamak
büyütürken geçirilen onca zamandan sonra
kolay oluyor.
Söyle. Ne istiyorsun? Teşekkür ederim.
Bir sistemimiz var. Bir şey istediğinde mutlaka söylüyor.
Genellikle, ne istediklerini
veya ne demek istediklerini anlatan küçük davranışları olur.
Ama bilmiyorum. Hep doğru olmuyor.
Köpekler onlarca duygu ve isteği anlatabilir.
Ama başlıcaları şunlar.
Köpeğin havlamalarından öğrenilebilecek şeyler var.
Birinci soru şu:
Havlama tiz mi?
Çok mutlu bir köpek.
Yoksa pes mi?
Dikkat kesilmiş.
Sonra, havlamalar sayıca çok mu?
"Stresliyim" veya "Heyecanlıyım" demek.
Yoksa az mı?
"Biraz ilginçmiş."
Havlamaların düzeni de önemli.
Bu, sürüyü çağırma havlaması.
"Gelip şuna bakın" demek.
Ama köpeklerin ataları olan kurtlar
geyik gördüğünde sürülerine havlayarak haber verse…
Yemeğini kaçırırdı.
Bu nedenle köpekler
müthiş beden dili becerileri geliştirdi.
Köpeğin kuyruğu bir duygu termometresi işlevi görür.
Köpek onu duygularını anlatmakta kullanır.
Kuyruk yüksekte mi, alçakta mı?
Nasıl sallanıyor? Hızlı mı, yavaş mı?
Kulaklardan da bir sürü bilgi okuyabilirsiniz.
Agresif.
İtaatkâr.
Rahat.
İnsanlar bu sinyalleri okumada fena değil
ama ilişkimizin yürümesinin sebebi
köpeklerin bizi okumada son derece iyi olması.
Köpeklerin koku alma becerisi bunda büyük rol oynuyor.
Dünyayı kokuyla, burunlarından algılamaya programlılar.
Nefes aldıklarında hava yalnızca akciğerlerine gitmez.
Bir kısmı ayrılarak
koku tespitine özel bir hazneye gider.
Bu koşarken koku almalarını sağlar. Biz bunu pek yapamayız.
Köpeğin koku duyusu,
ırkına bağlı olarak bizimkinden 10.000 ila 100.000 kat iyidir.
Ve köpekler yürürken
daima başka köpeklerin çiş kokusuna karşı tetiktedir.
Veya Dr. Otto'nun tabiriyle…
Çiş postası. Her köpek çiş noktasına işerken
daha önce kimin oraya geldiğini, nasıl hissettiğini anlar.
Köpek çişi insanlardaki Facebook gibidir.
Başka bir köpeğin yaşını, cinsiyetini, ruh hâlini, çiftleşmeye müsaitliğini,
tanışıp tanışmadıklarını öğrenirler.
Tecrübe ettiğimiz bu dünyada
köpeklerimizin tecrübe ettiği, bizim bilmediğimiz katmanlar var.
Bu odada yürürken
bitkinin su istediğini görebilirsiniz.
"Eşim öğleden sonrayı kanepede geçirmiş.
Fırında bir şey yapacak. O ne? Çikolatalı kurabiye mi?
Epey sakin bir gün geçiriyor gibi."
Ama aynı yerden geçen bir köpek orayı biraz farklı görebilir.
"Bu bitkide bir hastalık var.
Bu kanepede tahtakurusu var.
Annem âdet döneminde.
Babam yumurta, vanilya özütü ve unla bir şey yapıyor.
Hafif bir anksiyete atağı da geçiriyor."
ENDİŞE
YARDIM EDİYORUM
Köpekler hissettiğimiz birçok şeyi tespit edebiliyor.
Bu, rehberlikte çok etkili olmalarını kısmen açıklayabilir.
Dünyasındaki her şey çok boğucu ve sinir bozucuydu.
Konuşamadığı için,
ihtiyaç duyduğu, istediği, kaldıramadığı şeyleri söyleyemediği için
daimî bir sinir bozukluğuyla yaşıyordu.
Clarke'ların beş çocuğundan ikisi, Meadow ve kardeşi Colton
otizm spektrumunda.
Meadow'da en zor konu şuydu:
Kendini yaralama davranışlarıyla çok mücadele etmek zorunda kaldı.
Kafasını vuruyor, camları kırmaya çalışıyor,
sandalyeleri çarpıyordu.
Her…
Ulaşabildiği hemen hemen her şeyi.
Şiddete epey eğilimli bir ufaklıktı.
Tüm sağlık profesyonelleri onu hastaneye yatırmak istedi.
Bir doktor, haklarımızdan vazgeçip onu koruyucu aileye vererek
hayatımıza devam etmemizin
daha kolay olacağını söyledi.
Evet, hadi. Kalk. Hadi Coco.
Bir tane yap hadi.
Sonra Clarke'lar
otizmli çocuklarda işe yarayan bir müdahale duydu.
Rehber köpek.
Bunlar hareket destek köpekleri.
Çevrelerindeki dünya fazla gelince Colton ve Meadow gözlerini kapatabiliyor.
Ollie onu yönlendiriyor.
Ve dahasını yaptılar.
Çocuklar bunaldığında köpekler onları dürtüyor,
oturmaya yönlendiriyor,
ellerini yalıyor, sakinleşmelerine yardımcı oluyor.
Una geldikten sonra
Meadow anında dönüşüm geçirdi.
Kendine vurmayı hemen bıraktı.
Una, Meadow'un hislerini sezmekle kalmayıp
gerçekten anlıyordu sanki.
Aferin Una.
Yalnızlıkları azaldı.
Bence bir anne olarak her şeyi bilen sen olmalısın.
Ve bizim çocuklarımızla bu çok zor.
Ne aşırı, ne yetersiz, hiç bilmiyorsun.
Köpekleri ne zaman öpücük isteyeceğini, ne zaman geri çekileceğini biliyor.
Bir dokunuşun ne zaman aşırı, ne zaman yetersiz olduğu konusunda
onlar hiç yanılmıyor.
Hadi. Kayışını tut.
Güncel bir çalışma
köpeklerin duygularımıza duyarlılığına dair bir ipucu sunuyor.
Bir araştırmacı ekibi gönüllülere, bir şeyler hissettirecek videolar izletti.
Cinnet'in en korkunç yerini.
Johnny geldi!
Ve Ormanın Kitabı'nın insana neşe bulaştıran bu sahnesini.
En basit ihtiyaçlar
Bu sırada terlerini aldılar.
Sonra bu terler
kalp ritmi takip cihazı takılan köpeklere koklatıldı.
Bu tüpte korkan birinin teri var,
bu da tipik bir tepki.
Köpeğin kalp atış hızı artıyor ve köşeye doğru koşuyor.
Bu da mutlu birinin terini kokluyor.
Oynamak istiyormuş gibi kuyruğunu sallayıp zıplıyor.
Köpekler gönüllülerin hissettiği duyguları yansıtıyor gibi.
İnsanlarda bunun olmasına, başkasının hislerini duymalarına
empati diyoruz.
Kafan kameraya dönük olsun, kıçın değil.
Hadi. Otur yerine.
Aferin. İşte böyle. Aferin.
Evet, döndük.
Psikolojide, hayvanlara insan özelliklerinin atfedilmesi
bizi genellikle rahatsız eder.
Ben de bunu çok eleştirmişimdir.
Benim için kişisel dönüm noktası
Xephos'u hayatlarımıza almamız…
Merhaba tatlım.
…ve bu hayvanda müthiş bir şey olduğunu fark etmem oldu.
Bu şey zekâsı değil, inanılmaz sevgi kapasitesiydi.
Bilimsel dönüm noktasıysa bana parçalar hâlinde geldi.
İlk parçalardan biri 2016'daydı.
Burada sosisli var. Harika.
Bilim insanı Gregory Berns
köpekleri MR cihazında hareketsiz yatmak üzere eğitti.
Artık köpeğin beynindeki etkinliklerin
müthiş zengin, detaylı görüntülerini
elde etme olanağımız var.
Bu daha önce denenmemişti.
Tamamen gir. İşte böyle, aferin.
Berns'ün ekibi, MR'a giren köpeklere şu sinyali verdi, anlamıysa…
Sosis geliyor.
Ve şu anlama gelen bir sinyal…
Sevgili insanın çok yaklaştı ve her an gelebilir.
Aferin Zoe. Bravo sana.
Köpeğin ödül merkezi çoğu durumda aynı miktarda etkinleşti.
Ve her beş köpekten biri…
İnsanının yarattığı beklentiyi
sosisin yarattığı beklentiden daha ödüllendirici buldu.
Demek beni seviyorsun.
Çoğu köpek sahibi bunu umar.
Evet. Beni seviyor.
Ben de onu.
Sevdiklerini biliyorum. Kesin.
Beni her görüşlerinde seviyorlar. Tüm insanlar böyle değil.
Evet, köpeğim beni seviyor.
Köpeğimin beni sevdiğine inanıyorum.
Sevse iyi eder.
Sevgiyi nasıl tanımlıyorsunuz?
Sevgiyi tanımlayamayız.
Bu yüzden harika şiirlere, havalı 1980'ler kliplerine ilham olmuştur.
Nedir aşk?
Gerçekten aşk mı, söyle
Aşk mı bu?
Aşkın ne olduğunu öğrenmek istiyorum
Ama sevgiyi tanımlayıp bir liste oluştursaydık
birini sosisliden çok sevmek
asgari bir gereklilik olurdu.
Köpeklerde olduğunu bildiğimiz empati de muhtemelen listede olurdu.
Sevdiğimiz kişi için bir şeyler yaparız. Köpekler bunu kesinlikle yapıyor.
Peki sadakat?
Köpeklerde o da var.
Ama sevgi bundan fazlasıdır.
Dünyanın geri kalanını daha az önemli olarak görmemizi sağlayan
derin yakınlık hissidir.
Ve 2015'te araştırmacılar,
köpekler bunu hissediyor mu diye baktı.
Bu amaçla oksitosinlerini ölçtüler. Oksitosin sevgi hormonu olarak bilinir.
Çünkü bir ebeveyn bebeğini kucaklayınca iki tarafta da artar.
Ve yeni âşık olmuş çiftlerde.
İnsanları köpekleriyle laboratuvara getirdiler.
Kişiyi oturtup köpeğinin gözlerine baktırdılar.
Partnerliğin iki tarafında da
oksitosin düzeylerinin yükseldiği görüldü.
Sevgi, vücutlarındaki hormonlarda somutlaşmış durumda.
Araştırmacılar buna "türler arası oksitosin aracılı pozitif döngü" dedi.
Bilimde teknik sözcükler kullanmak zorunda hissediyoruz.
Ama sevgi de diyebiliriz.
Princeton Üniversitesi'nden çok iyi bir iş arkadaşım,
Dr. Bridgett vonHoldt
köpekgiller genomuyla ilgili her konuda
önde gelen uzmanlardan biri.
Kurtlarla köpekleri temelde ayıran şeyi
bulmak istiyordu.
Ve açıklıkla ilişkili bir gen hemen dikkat çekti.
Köpeklerin bu kadar kahramanca davranması,
bizi enkazdan kurtarması, açılan ateşe önümüzden koşması bundandır.
Ve köpekleri daha dost canlısı ve sevimli yapan o seleksiyon süreci
DNA'larına sevgiye açık olmayı kodladı.
Ve bu onların süper gücü.
Aynı işi yapmak üzere sıçanlar da eğitilebilir, bu yapıldı.
Ama bu hayvanların
patlayıcı, uyuşturucu bulmakta kullanılmasını istediğiniz zaman
köpekle çalışmak bin kat daha kolay.
Çünkü köpek orada olup size yardım etmek istiyor.
Geçen hafta evlendim, bu nedenle sevgiye dair çok düşünüyorum.
Başkalarını sevebilmek için önce kendini sevmelisin.
Ama gördüm ki
kendimi sevmeyi pek öğrenememişken köpeğim yine de beni seviyordu.
-Kaplan Franklin. -Kaplan Franklin.
Köpeklerimiz onların bağırışlarını,
günlerinin kötü geçmesini umursamıyor.
Onları bizim gibi seviyorlar.
Arkeologlar
iki köpeğin bir çiftle gömüldüğü 14.000 küsur yıllık bir mezar buldular.
Ve bir kadının, eli bir köpeğin üstünde gömüldüğü
12.000 yıllık bir başka mezar.
Antik zamandan Arrianus adlı bir Yunan'ın
yaklaşık 2.000 yıllık bir kitabı var.
Kitapta köpeğini ne kadar sevdiğinden bahsediyor.
Bunlar insanların bir konuda yazdıkları ilk kitaplardan
ve köpekleriyle birbirlerini ne kadar sevdiklerini yazmışlar.
Köpekler bizim ilgilenmemizle evrimleşti ve refaha kavuştu
ama onların bize sağladığı konfor ve yakınlık da
bizim hayatta kalmamızda önemli rol oynamış olabilir.
Tüm bu kanıtlar
"Evet. Deja bizi seviyor, biz de onu seviyoruz" dememizi sağlıyor.
Diğer canlıların yapabildiği her şeyi,
onların davranışlarında, biyolojilerinde, beyinlerinde görebildiğiniz her şeyi
köpeğinizde de görebiliyorsunuz.
Yani herhangi bir canlının
sizi sevdiğine ikna olabiliyorsanız
bilin ki köpeğiniz de sizi seviyor.
Değil mi canım?
Alt yazı çevirmeni: Hazal Ünlüçay