ER WAS EENS...
Ooit heersten koningen en koninginnen over het grootste deel van de wereld.
In vrijwel elke samenleving stonden ze aan de top.
Ze beweerden dat God ze hun absolute macht gaf.
Zo werkte het duizenden jaren lang.
Maar in de 17e eeuw ging een radicaal idee als een lopend vuurtje door het volk.
Wat als iedereen gelijk was...
...en men het recht had om te kiezen wie er over ze heerste?
Dit was een gedachterevolutie die de monarchie op haar kop zette...
...en daadwerkelijke revoluties inspireerde.
De wereld ging van een bijna volledig koninklijk bewind naar dit.
Er zijn nog maar 43 monarchieën over, met wisselende macht.
Sommige hebben nog steeds absolute macht.
Ze functioneren allemaal anders, maar elke koning...
...want er zijn geen absolute koninginnen...
...kan beslissingen voor z'n burgers nemen en kan niet worden weggestemd.
Dat is de traditionele vorm van de monarchie.
Die nieuwe, vreemdere monarchieën zijn hier.
Sommige krijgen speciale bescherming...
...maar ze heersen allemaal over een democratie, symbolisch.
Maar vrij recent heersten ook zij met onbetwiste macht over hun land.
Zo kwamen ze aan die baan.
De meeste zijn Europees...
...of voormalige Britse kolonies zoals Jamaica.
De koningin van Engeland als staatshoofd van Jamaica...
...vind ik echt belachelijk in de 21e eeuw.
We noemen onszelf postkoloniaal...
...maar blijven vasthouden aan sporen van het Britse Rijk.
We moeten af van de koningin als staatshoofd.
Maar in het VK steunen de meeste mensen de monarchie.
Op één constitutionele monarchie na is de meerderheid in hun eigen land vóór.
Deels omdat ze ons een sprookje verkopen.
We zijn allemaal met sprookjes opgegroeid. Kus de kikker en hij wordt een prins.
Veel van ons zijn met zulke verhalen opgegroeid.
Die sprookjesmomenten, die indrukwekkende bruiloften...
...die spectaculaire vertoning. Mensen kunnen er alleen maar van dromen.
Het zijn Disneyfilms in het echt.
Deze fantasie, vervolmaakt door het Britse koningshuis...
...is nu een groot deel van hoe koninklijke families overleven.
De koninklijke familie heeft overleven als allerbelangrijkste doel.
Als elite-instituut zijn ze bovenal bezorgd over continuïteit.
Dus hoe kregen ze het voor elkaar?
Hoe veranderden ze van absolute vorsten in sprookjesberoemdheden?
En hoelang kan de fantasie standhouden?
Nu krijgt de koningin de koninklijke mantel.
In Japan noemen ze hem de god-keizer.
Hoe goed het VK deze losse structuur bij elkaar kan houden na de oorlog...
...is bepalend voor de toekomst.
Tienduizenden hoopten een glimp van het koningspaar op te vangen.
Dit was een weergaloos sprookjeshuwelijk.
Het koningshuis heeft een plaats van respect en genegenheid in ieder hart.
Hun geluk is ons geluk.
Een constitutionele monarch is fascinerend om te zien.
Ze hebben alle pracht en praal die je van oude vorsten verwacht.
Kronen, tronen, paleizen.
Maar ze zijn vrijwel machteloos.
Zelfs de beroemdste monarch ter wereld, de Britse koningin Elizabeth II...
...heerst alleen in naam.
Ze heeft op zichzelf geen politieke macht.
Ze maakt geen wetten. Ze hoort geen invloed te hebben...
...op het beleid van politici of politieke partijen.
In plaats daarvan doen ze symbolische dingen...
...zoals het parlement openen met een toespraak...
...allerlei andere monarchen en presidenten onthalen...
...en op balkons staan...
...en zwaaien. Dat vinden ze echt heel leuk om te doen.
SPAANSE KONINKLIJKE FAMILIE
Zonder politieke macht moet je in feite onomstreden zijn.
Je kunt geen beslissingen nemen waar je volk het later mee oneens is.
Onpartijdig zijn is cruciaal voor de moderne constitutionele monarchie.
Ik vind hun apolitieke aard het leukste. Ze nemen nooit een standpunt in.
Een neutraal figuur hebben dat boven alle bekrompen politiek staat...
...is niet iets wat je kunt bereiken met een gekozen staatshoofd.
Ze zijn ook fantastisch in staat om een land te verenigen.
Je hoeft maar naar de recente pandemie te kijken...
...om te zien hoe de koningin het land wist te verenigen.
We moeten er troost uit putten dat er, hoewel we vast nog meer moeten doorstaan...
...betere tijden zullen komen.
Het kan ook geruststellend zijn...
...om dezelfde persoon in de loop der jaren en decennia te zien.
En dezelfde familie door de eeuwen heen.
HOOFDSTUK 2 STAMBOMEN
KEIZERLIJKE HOOGHEID AARTSHERTOG VAN OOSTENRIJK
Dat is m'n betovergrootvader, keizer Frans Jozef van Oostenrijk.
Keizer Frans Jozef was in die tijd de langst heersende monarch in Europa.
Hij vertegenwoordigde de hoofdlijn van de Habsburgs.
De Habsburgs zijn een van de oudste Europese koninklijke dynastieën.
Géza's voorouders heersten meer dan 600 jaar.
Tegenwoordig woont hij in Bronxville, New York.
Hier in de Verenigde Staten ben ik maar een gewone burger...
...maar in Europa zijn er veel kringen...
...waarin de Habsburgs nog steeds als iets speciaals worden beschouwd.
Andere Habsburgs hadden niet zoveel geluk.
Eén lijn van de familie die in de 16e eeuw afsplitste...
...werd zo bezorgd over de macht binnen hun stamboom houden...
...dat ze met elkaar trouwden.
Vaak.
Nichten met neven, ooms met nichtjes, en meer nichten met neven.
Met ongelukkige resultaten.
Zoals de naar voren stekende kaaklijn van de Habsburgs.
Die was zo mismaakt...
...dat schilders en beeldhouwers probeerden om de misvorming te minimaliseren.
Doordat ze met elkaar trouwden, kwam er in het jaar 1700...
...omdat er geen kinderen meer werden geboren...
...een einde aan de Spaanse lijn.
De grootste zegen van geen heersende monarch zijn...
...vindt Géza dat hij z'n partner kan kiezen.
Ik ben ontzettend gezegend omdat ik niet met iemand van adel hoefde te trouwen.
Ik heb een fantastische echtgenote die dezelfde interesses heeft als ik.
Ik heb echt geluk.
In de meeste constitutionele monarchieën zijn de regels versoepeld.
Elizabeth is getrouwd met haar achterachterneef.
Ze zijn allebei nazaten van Victoria.
Maar haar kleinkinderen hadden meer vrijheid in hun partnerkeuze.
En in vrijwel de helft van de constitutionele monarchieën...
...kan de volgende monarch een koningin zijn.
Moderniseren kan cruciaal zijn om te overleven.
De Japanse monarchie is de langst onafgebroken bestaande...
...en erfelijke dynastie ter wereld.
De huidige keizer is de 126e keizer van Japan.
En de huidige keizerin, Masako, stond onder veel druk...
...om de 127e voort te brengen.
Zozeer dat ze zich terugtrok uit het openbare leven.
Toen ze eindelijk een kind kreeg, was het een meisje...
...en meisjes kunnen daar geen troonopvolger zijn.
Hoewel zij de dochter van de keizer is...
...rust de toekomst van deze aloude dynastie op de schouders van deze jongen.
Haar neefje.
De kwestie van opvolging gaat de grote uitdaging voor Japan zijn.
Ze lopen het risico, letterlijk, om uit te sterven.
In alle monarchieën is de basisregel onveranderd gebleven.
Macht wordt geërfd.
Net als geld.
HOOFDSTUK 3 RIJKDOM
De meeste monarchieën krijgen belastinggeld.
Elk land berekent het anders...
...maar geen enkel koningshuis krijgt zoveel als het Britse.
De investering zou lonen omdat de vorsten zoveel winst uit toerisme genereren.
Naar sommige schattingen meer dan 700 miljoen dollar per jaar.
Maar het is moeilijk te berekenen.
Buckingham Palace krijgt 15 miljoen bezoekers per jaar...
...maar Versailles krijgt er tien miljoen...
...en Frankrijk heeft al eeuwen geen koningshuis meer.
De Britse monarchie steunt niet alleen op belastingen.
Ze bezitten spectaculair vastgoed dat met overheidsgeld is gekocht.
Dure collecties.
Plus investeringen waarvan we niet weten, hoewel we er in 2017 een glimp van zagen.
Het is een gigantisch datalek.
Miljoenen documenten onthullen hoe machtige en rijke mensen...
...onder wie de koningin, enorme bedragen naar belastingparadijzen wegsluizen.
Z'n tien miljoen pond uit het vermogen van de koningin...
...werd op Bermuda gestort.
Wat zo fascinerend is voor een historicus zoals ik...
...is hoe volkomen ondoorgrondelijk de koninklijke financiën zijn.
We weten niet wat ze hebben en waar ze het hebben.
Wel weten we dat veel van hun beginkapitaal...
...van hun onderdanen kwam toen ze met absolute macht heersten.
De lagere klassen moesten belasting betalen...
...in ruil voor gunsten, grond, bescherming, of niets.
Vorsten kregen gewoon wat ze wilden. Hun woord was wet.
En ze gebruikten dat geld om paleizen te bouwen...
...die ze in Japan en in Groot-Brittannië nog altijd bewonen.
Ze gaven dat geld ook aan oorlogen uit.
Hoe meer plekken ze veroverden...
...hoe meer onderdanen ze hadden en hoe meer rijkdom ze konden ontfutselen...
...voor meer veroveringen en dus weer meer onderdanen.
Enzovoort.
Daaronder lag nog een heel andere laag.
Slavernij.
In de 15e eeuw...
...begonnen Europese staten overzees land en mensen te veroveren...
...tot Europese monarchen over vrijwel de hele wereld heersten.
Hierdoor viel Japan uiteindelijk z'n buurlanden aan...
...en bouwde het een eigen rijk op.
Maar het Britse Rijk was het grootste dat de wereld ooit had gekend.
In 1655 vielen ze Jamaica binnen...
...en maakten ze het de nieuwe parel aan de kroon van hun rijk.
Ze richtten de Royal African Company op...
...die meer tot slaaf gemaakte Afrikanen naar Amerika zou vervoeren...
...dan welk ander instituut dan ook.
Vanaf Karel II, helemaal tot koning Willem III...
...had het Britse koningshuis een monopolie op de slavenhandel.
Ze profiteerden van het ontvoeren van mensen...
...ze de hele wereld over vervoeren...
...en ze als gratis arbeiders aan plantagehouders verkopen.
Kolonialisme en slavernij waren integraal aan de monarchie verbonden.
Een soort racistische ideologie van onderwerping.
Het hele rijk ging om het verzamelen van onderdanen over de hele wereld.
Onder Willem III verloor de Royal African Company haar monopolie.
Het koningshuis investeerde al vroeg in de slavenhandel...
...maar het werd een van de grootste Britse bedrijfstakken.
Er werden bijna drie miljoen mensen verhandeld...
...en velen aan de routes werden er rijk van.
Dat geld stapelt zich op.
Volgens een belangrijk onderzoek is het VK Jamaica...
...minstens drie biljoen dollar in herstelbetalingen schuldig...
...vooral voor de arbeid van tot slaaf gemaakte mensen.
Voor de hele Caraïben is het 9,7 biljoen.
Volg het spoor van het geld, dan zie je hoeveel...
...het Britse Rijk heeft geprofiteerd van al z'n koloniën.
We moeten onderkennen dat er een groot onrecht is gedaan...
...en dat de nalatenschap van dat onrecht er nog is.
De rijkdom van Groot-Brittannië is gevoed door slavernij.
De slavenhandel eindigde in de vroege 19e eeuw...
...maar de wereldrijken hielden stand tot de volgende eeuw.
De strijd om het continent wordt de Europese totaaloorlog.
De grote schokken van de 20e eeuw.
De Eerste Wereldoorlog, de Tweede Wereldoorlog.
Deze gebeurtenissen leiden tot revolutie.
Tientallen monarchieën sneuvelden.
Wij vluchtten uit Hongarije, lieten alles achter...
...en leefden de daaropvolgende jaren als vluchtelingen.
Japan verloor de Tweede Wereldoorlog.
De keizer wordt ontdaan van het idee...
...dat hij goddelijk is. Hij is maar een sterveling.
Japan werd ook van z'n koloniën ontdaan.
Maar het VK niet en aangezien het aan de winnende kant vocht in de oorlogen...
...genoot het veel welwillendheid.
De monarchie moest uitzoeken hoe ze in vredesnaam haar gedrag...
...en imago moest veranderen...
...om te overleven in het tijdperk van democratie.
Dus zetten ze hun kroon af, hingen ze hun mantel op...
...en gingen ze de straten op.
Het koningshuis begint heel snel met een zeer doelbewuste pr-strategie.
Het doet alles om z'n natuurlijke vijand, de arbeiders, tot bondgenoot te maken.
Dit type heruitvinden, deze positieve draai...
...is het hart van hun voortbestaan.
Overal.
Op 6 augustus 1962 werd Jamaica een onafhankelijk land.
Ik was 11 toen de onafhankelijkheid kwam.
Dit was een gedenkwaardige gebeurtenis.
We veranderden van een kolonie in een onafhankelijk land.
Maar er zat een addertje onder het gras.
Een paradox van de onafhankelijkheid was dat Margaret namens de koningin kwam.
Dit gebeurde overal ter wereld.
We zien zorgvuldig gearrangeerde scènes.
Ze worden, volgens de beelden op het nieuws...
...verwelkomd door de lokale bevolking.
Ze wilden het idee geven dat het Britse Rijk, nu het Gemenebest...
...wordt gekenmerkt door harmonie, eenheid, democratie, gelijkheid.
Maar de monarchie hield dat rijk zo lang bij elkaar...
...met onderdrukking en geweld.
Van de 63 Britse koloniën die in de 20e eeuw onafhankelijk werden...
...wilde bijna de helft een gemenebestland worden.
Vijftien ervan zijn dat nog steeds.
Met andere woorden, koningin Elizabeth II is hun koningin.
In de begintijd van de onafhankelijkheid waren er veel mensen...
...die Jamaica alleen onder Brits bewind kenden.
We zongen vroeger: 'Heers, Brittannia, Brittannia heerst over de golven.
Britten zullen nooit slaaf zijn.'
Het viel onze docenten nooit op dat wij de kinderen van slaven waren.
Hoe konden we zo'n dwaas lied zingen?
Omdat we ons met de Britten identificeerden.
We waren Brits.
Het Jamaicaanse parlement wordt elk jaar zo geopend.
Met mannen in Brits ogende uniformen, Britse ambtsgewaden en pruiken.
En een toespraak van de gouverneur-generaal...
...die de koningin aanwees om haar te vertegenwoordigen.
Ze gaf hem ook koninklijke insignes die deel van z'n uniform waren...
...tot daar recent kritisch naar werd gekeken.
De afbeelding op het Sint-Michaël-insigne...
...is een aartsengel met z'n voet op de nek van de duivel.
Mensen begonnen het symbolische verband te zien...
...met een witte kolonisator die een zwarte onderdaan onderdrukte.
Je denkt: ho, wacht eens even.
Zelfs de gouverneur-generaal zelf zei dat het moest worden herzien.
De koningin is technisch gezien eigenaar van alle openbare ruimte op Jamaica...
...en in de hoofdstad staat een prominent standbeeld van Victoria.
De waarheid is dat dit de dingen zijn die achterblijven.
We zijn ons er soms niet bewust van...
...maar onderbewust heroriënteren ze het brein min of meer.
Dat we de koningin als staatshoofd hebben...
...is een typisch voorbeeld van mentale slavernij.
We moeten onszelf vrijmaken...
...van dergelijke tradities die ons aan het verleden binden...
...en weerhouden van het claimen van volledige vrijheid.
Maar die geschiedenis is niet het verhaal dat de monarchie wil vertellen.
Haar merk is niet langer politiek. Het is persoonlijk.
Als hoofd van het Gemenebest is de koningin vaak op reis.
Wat een offer dat moet zijn, wordt duidelijk uit deze glimpen...
...van het geluk van de koninklijke familie als ze allemaal samen thuis zijn.
De monarchie heeft het idee van familie in een bedrijf veranderd.
Een heel succesvol bedrijf. Het gaat om emotie.
Iedereen heeft wel iets met het beeld van een gewone familie.
We zien dit tegenwoordig dagelijks. Het is een van de populairste tv-genres...
...maar de koningshuizen pionierden het tientallen jaren eerder.
Voor het eerst vierden ze dingen zoals koninklijke huwelijken...
...baby's en begrafenissen als nationale gebeurtenissen.
En wereldwijde.
De bruiloften van prins William en prins Harry...
...werden door ruim een kwart van alle mensen op aarde bekeken.
Ik moet toegeven dat ik naar Harry's bruiloft heb gekeken.
Het was een speciale gebeurtenis.
Op Jamaica besteden we dus wel aandacht aan het koningshuis...
...maar het is het soort aandacht dat je aan beroemdheden besteedt.
Waarom volg ik het koningshuis? Omdat ze met duizend jaar...
...de langst continu bestaande realityshowfamilie ter wereld zijn.
En het drama houdt nooit op.
Mijn favoriete herinnering is toen de koningin roze droeg...
...en toen prins Harry en Meghan hun kus kregen.
Het is vrij cool om die traditie daar te hebben...
...omdat ik mezelf als echte traditionalist zie.
Ik vind hun invloed geweldig.
We denken graag dat macht in een democratie zo werkt.
Van het volk naar de overheid.
Maar in onze cultuur is het nog steeds de oude driehoek.
Vorsten aan de top.
Maar nu krijgen ze hun macht niet van God, maar van de media.
Zij gebruiken het en wij slikken het.
En deze strategie wordt overal door vorsten gebruikt.
Bij al die media-aandacht komt veel macht kijken...
...en niemand wist dat beter dan prinses Diana.
Zij was het eerste lid van het koningshuis dat die aandacht op andere zaken richtte.
De prinses is een inspiratie. Door patiënten gewoon aan te raken...
...vermindert ze het stigma van en de angst voor aids.
Dit bezoek heeft me ervan overtuigd dat ik een rol moet blijven spelen...
...in de lopende wereldwijde campagne om landmijnen te verbieden.
In veel opzichten nam ze een nieuwe rol aan.
Ze presenteerde zichzelf als filantroop.
Haar zoons traden in haar voetsporen met hun eigen liefdadigheidswerk.
Wat met ons en anderen is gebeurd...
...laat zien dat je je mentale gezondheid moet prioriteren.
Maar er zijn kwesties...
...waarover je moeilijk zowel humanitair als onomstreden kunt zijn.
De heropleving van Black Lives Matter was een bijzonder belangrijk moment.
Gezien het koloniale verleden van het VK, het Gemenebest en het Britse koningshuis...
...is dat een erg moeilijke conversatie.
Kate en Williams goede doel uitte steun op Instagram...
...maar dat was niet onder hun eigen namen.
De mensen van wie we toen wel hoorden, waren Harry en Meghan...
...omdat ze al met het koningshuis hadden gebroken.
Prins Harry strijdt voor sociale veranderingen.
Nu richt hij zich op systemisch racisme.
Hij is zich bewust geworden van de problemen van minderheden.
We kunnen onmogelijk verdergaan als we het verleden niet onderkennen.
De wereld hoorde al snel hoe persoonlijk het probleem was...
...toen ze in 2021 een groot interview aan Oprah gaven...
...en zeiden dat het instituut een kans had gemist.
Ik kon nooit begrijpen hoe het niet werd gezien als...
...een bijkomend voordeel en een weerspiegeling van de wereld.
Altijd, maar zeker nu. -Hier heb je een van de beste aanwinsten...
...voor het Gemenebest die de familie zich had kunnen wensen.
De koninklijke familie reageerde in een verklaring.
'De genoemde problemen...
...in het bijzonder dat van ras, zijn zorgwekkend.
Ze worden erg serieus genomen...
...en zullen door de familie worden behandeld in privésfeer.'
Voor veel mensen die in gemenebestlanden wonen...
...zijn de problemen veel meer dan een familieaangelegenheid.
Het heeft een debat aangewakkerd.
Een individu dat 'over ons regeert', maar niet op ons lijkt of als ons klinkt.
Zelfs voor het Oprah-interview...
...wilde maar 30 procent van de Jamaicanen, een laagterecord...
...de koningin als staatshoofd houden.
Barbados kondigde aan dat het haar officieel zal verwijderen.
Wellicht volgen andere landen.
Anders dan de Britten...
...is de Japanse keizer begonnen het koloniale verleden te confronteren.
Ik herinner me het verleden met diepe wroeging over de oorlog.
Het kan worden gezien als politieke daad, maar tegelijkertijd is het iets wat hem...
...bij de Japanners zelf veel respect heeft opgeleverd.
Het koninklijke sprookje knipte andere hoofdstukken altijd weg.
De echte uitdaging voor monarchieën in de 21e eeuw...
...is het behouden van die aantrekkingskracht en dat aura.
Als je de deuren te ver openzet, is het aura, de aantrekkingskracht weg...
...en ben je niet anders dan alle anderen.
Mensen willen de magie van monarchieën.
Maar voor sommige vorsten...
...is het behouden van dat sprookje een zware last geweest...
...die ze hun gelukkige einde kan kosten.
Voor anderen bleek het opgeven van de titel hun gelukkige einde.
Om het sprookje te behouden, moeten de meeste vorsten...
...misschien eindelijk het hele verhaal onder ogen zien.
Er is een Afrikaans gezegde.
Tot de leeuw het verhaal vertelt, hebben we niet het hele verhaal gehoord.
Want het verhaal wordt verteld door de jagers en niet door de leeuwen.
Ik vind het tijd voor het verhaal van de leeuw.
DE ANDERE KANT VAN HET VERHAAL