NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Singapur znałem tylko z tego, co czytałem.
Bardzo surowe zasady i dużo ich.
Zakaz śmiecenia.
Zakaz plucia ma sens. Podoba mi się.
Ale zakaz chodzenia nago po własnym domu?
Zakaz gry na instrumentach?
W tym kraju nie wolno żuć gumy.
Zakaz sikania w windzie. Taka jest zasada.
Nie zamierzałem, ale teraz dopilnuję,
by nie doszło do wypadku.
Głodomór się raduje
Podróżuje Morza i lądy pokonuje
Odpowiedzi poszukuje
Jak makaron, mięsa i drób się gotuje
Kręte drogi pokona
Samolotem przyleci
Piosenkę zaśpiewa
I tańcem rozbawi
Pośmieje się z wami
Łzę uroni z wami
O jedno tylko prosi w zamian
Niech ktoś, niech ktoś
Czy może ktoś Ktoś nakarmić Phila?
Nakarmić Phila w mig
SINGAPUR
Tacy jak ja mogą nie wiedzieć, czym jest Singapur.
To miasto? Wyspa? Kraj?
Okazuje się, że wszystkie trzy. Spójrzcie.
Niesamowita architektura, nowatorska inżynieria
i wmieszane w to piękne, osobliwe wioski.
Współczesne drapacze chmur, które wydają się wyłaniać z dżungli.
Całe miasto zostało zbudowane pośrodku i wokół pięknej natury,
która została wkomponowana
w każdy element architektury i samego miasta.
Wiesz, że to wyjątkowe miejsce, od razu po wyjściu z samolotu,
nudny terminal lotniskowy staje się tym.
Trafnie zwany „Klejnotem”
z wielkim pięciopiętrowym atrium
z najwyższym wewnętrznym wodospadem wpadającym przez środek.
To świetny przykład budynku, który czemuś służy
i zdecydowano, że musi być spektakularny.
To lotnisko!
Wiemy, że lotniska to miejsca, które musimy znosić.
Ale fajnie byłoby spędzić tu siedem godzin ze względu na pogodę.
Nie wiem, czy telewizor potrafi uchwycić jego wielkość.
Jest olbrzymi.
Wielkości Times Square.
Choć to miejsce jest prosto z Jetsonów,
Singapur ma dużo historii.
Singapur — Miasto Lwa
to najważniejszy port na południu Półwyspu Malajskiego
w Azji Południowo-Wschodniej od pierwszego tysiąclecia.
W XIX wieku skolonizowali go Brytyjczycy, a dziś jest niezależną republiką.
Witamy w Singapurze!
Tak jak USA, ten kraj składa się z imigrantów
z całego regionu i świata.
A jeśli jest miejsce, gdzie zbiera się cały Singapur,
to na jednym z targów z jedzeniem,
zwanych tu „targami straganów”.
O to chodzi. To sposób na życie.
Duma narodowa jest w tych straganach.
To duszony makaron.
„Smażone nuggetsy z rekina”.
To ich najważniejszy produkt.
Bjorn Shen to świetny szef kuchni i juror w programie MasterChef: Singapur.
Zabiera mnie, bym spróbował jego ulubionych rzeczy
na straganach w jego okolicy, Tiong Bahru.
Duszona kaczka i wszystkie jej części.
Są kacze jelita, kacze łapki.
Lubię część ze skórą.
- Jadłeś kiedyś ryż z kaczką? - Nigdy.
Nie? Poprosimy ryż z kaczką.
Gotowe. Zajadaj.
Tak.
To ryż namoczony w sosie sojowym?
Gotowany w bulionie z kaczki i sosie sojowym z kawałkami pochrzynu.
- Tak? - Gotują to z jego kawałkami.
To chyba jedno z podstawowych dań.
Każdy w Singapurze je takie rzeczy,
ale nie ryż z kurczakiem, krab chili
czy laksa, to żadna z tych najlepszych potraw.
Smakuje mi.
Wiesz, co teraz powiem?
- Dalej! - Dalej! Chodźmy.
Poproszę dwie szklanki trzciny cukrowej.
Zobacz, jak on to robi.
Ma te tyczki. Wsadza je do maszynki jak makaron.
Wypuszcza cały sok. Odcedzi go i doda lodu.
Spójrz… Ma bardzo dużo soku.
- Są bardzo porowate. - Tak.
Jeśli położysz je na podłodze,
wchłoną z niej wszystko, na przykład środek piorący i…
paskudne rzeczy, których nie chcesz, by wchłonęły.
Więc zawsze trzymają je w wiadrach albo na górze…
To dobrze. Spójrzcie na to.
- Dziękuję. - Dziękuję.
Spróbuj. Jest mocne.
- Pyszne. - Tak.
Pyszne!
- Dziękuję. - Dziękuję. Nigdy nie piłem.
Kolejne stoisko, do którego idziemy, jest na końcu alejki.
Jasne.
I tam dostaniemy słynny placek ryżowy.
- To ciastka ryżowe gotowane na parze. - Tak.
Nie są sprężyste, ale miękkie i rozpływają się w ustach.
Na wierzchu jest konserwowana rzodkiew.
Każdy z nas dostanie dwa długie szpikulce. W ten sposób kroimy.
Weź trochę rzodkiewki na górę.
Trochę chili. Nabijasz, a potem zjadasz.
Dwoma patyczkami.
- Jak mi idzie? - Nieźle.
O ile trafiasz do ust.
- Świetne. - Po prostu znika, prawda?
Nie wiem, kto wymyślił, by jeść to pałeczkami.
To niełatwe nawet dla mnie.
„Jak możemy to ludziom utrudnić?
Dajmy im dwie wykałaczki”.
Ale mnie się podoba.
Nigdy bym tego nie zjadł. Nie wiedziałbym, że to istnieje.
Dzięki Bogu mam ciebie, Bjorn.
Jestem teraz ekspertem.
- Tak. - Myślałby kto?
Brzmi świetnie? Nie. Jest świetnie? Tak.
Swoją drogą mogą zmienić nazwę.
Na jaką?
Przepyszne cosie.
Dobra, idziemy!
Opuszczamy rynek. Przejdziemy na drugą stronę ulicy.
To jest Tiong Bahru. Tiong Bahru to bardzo stara dzielnica.
Dlatego jest taka fajna.
- Czyli stary jest fajny. - Właśnie tak.
To właśnie mówię ludziom.
Ciężko uwierzyć, że niecałe sto lat temu Tiong Bahru, Tanjong Pagar i okolica
były niezabudowanymi wzgórzami i moczarami.
Tiong Bahru otrzymała w 1927 roku pierwsze pozwolenia na budowę mieszkań.
Zyskała reputację obskurnej części miasta,
ale się odmieniła.
Dziękuję!
Dziękuję.
Proszę. Pycha.
- Pycha! - Tak!
Lubię pyszne. Spójrzcie na to.
- Czyli… - Tak jest.
To jedzenie idealnie wyraża Singapur.
- To kraj imigrantów. - Jasne.
Każdy ma swoją kuchnię.
Razem stworzyliśmy inną kuchnię.
Kuchnia singapurską,
a to jej przykład, bo mamy sos sojowy, to chińska część.
Jasne.
Jest curry, które jest malajskie i hinduskie.
Są kotlety wieprzowe.
To sos pomidorowy. Widać brytyjskie wpływy.
Weź odrobinę wszystkiego na swój talerz
i wymieszaj, a doznasz zderzenia smaków.
Kładę świat na talerzu.
- Moja kolej. - Daj to tutaj.
To ptyś tofu. To gąbka świata jedzenia.
Myślałem, że to wołowina. Tak wygląda.
Smakuje, jak to, w czym je gotowałeś.
Bardzo dobre.
Tak jak kaczka, w której było duszone.
- Jasne. - Główny bulion.
Wymieszaj wszystko. To codzienne jedzenie.
Tradycyjne jedzenie.
Dziękuję ci za to, bo sam nie wiedziałbym, co wziąć.
Gdy idzie się do takiego miejsca, nie ma menu.
To przerażające dla ludzi, którzy nie znają…
- Właśnie. - Patrz, jak jem.
Zamówiliśmy więcej niż zwykle zamawiają dwie osoby.
- Bo musimy to pokazać. - Tak.
To nasza służba, panie i panowie.
To obowiązkowe. Trzeba popłynąć statkiem aprowizacyjnym.
Płynie się nocą rzeką Singapur
i sunie się obok miasta przyszłości.
Spójrzcie, na ten piękny most i oświetlenie.
Urocze.
Wydawało się, że cała rzeka, a nawet całe miasto jest tylko nasze.
Jest tu bardzo spokojnie i romantycznie.
Szkoda, że nie ma tu mojej żony.
Może to wina szkockiej.
Kiedyś singapurskie rzeki były pełne statków aprowizacyjnych,
przenoszących towar z większych statków.
Dziś używane są jako taksówki wodne lub do zwiedzania.
Singapur!
Wypiłem trzy łyki whisky i jestem wstawiony.
Most Cavenagh, stuletni, wzniesiony przez Brytyjczyków.
Najstarszy most w…
Jeden z najstarszych.
Albo najstarszy.
Powiem najstarszy.
Bo fakty są już bez znaczenia.
Sam zbudowałem ten most.
To most upamiętniający Herschela Schwartza.
Zjadł coś ostrego na tym moście i zmarł.
Nie wiem, czy to wiecie.
Tutaj wymyślono kwiat z cebuli.
Ta scena była dla mnie bardzo męcząca.
Peranakańska kuchnia to miejscowa kuchnia singapurska.
Peranakan znaczy „urodzony tu”.
Jest piękna i bardzo smaczna,
ale też bardzo złożona.
Na szczęście towarzyszy mi świetna pisarka i szefowa kuchni, Annette Tan.
- Na zdrowie! Miło mi. - Witaj w Singapurze.
Jesteśmy w pięknej restauracji Candlenut,
pierwszej restauracji peranakańskiej, która ma gwiazdkę Michelina.
Specjalizujesz się w pisaniu o jedzeniu peranakańskim. Zgadza się?
Sama jestem Peranakanką. Więc można tak powiedzieć.
- Mieszkasz w Singapurze? - Od urodzenia.
Cześć.
O rany.
Peranakanie to kultura. To nie rasa.
Widać, że kultura Peranakan
to mieszanka wpływów chińskich, malajskich i indonezyjskich.
Widać to zwłaszcza w jedzeniu.
Spodziewamy się kogoś?
W tej kuchni nie ma posiłków jednodaniowych.
Jeśli gotujesz dla rodziny, robisz co najmniej trzy dania i ryż.
Tradycyjna nazwa imprezy peranakaśkiej to tok panjang, czyli „długi stół”.
Czyli cały stół jest zastawiony potrawami.
- Lubimy to. Tak. - Tak.
- Zaczniemy od sałatki? - Proszę. Tak.
To typowa indonezyjska specjalność.
Marynowana w palonych kwiatach imbiru, limonce i chili.
To bardzo złożona świeża sałatka.
- Smakuje? - Tak.
- Jest ładna, ostra i świeża. - O Boże, pycha.
Pewne potrawy mogą smakować znajomo.
Kurczak curry to jedno z dań w Singapurze, gdzie każda kultura ma swoją wersję.
Jasne.
To symboliczne danie dla Singapuru, bo czerpie wpływy z całego regionu,
z Indonezji, Tajlandii, Jawy i Malezji.
Smakuje?
- Fantastyczne. - Pyszne.
To jest buah keluak. Czyli czarny orzech z drzewa
pochodzącego z Indonezji.
Występuje tylko w kuchni peranakańskiej.
Malajowie go nie gotują, Chińczycy też nie,
tylko Indonezyjczycy, Peranakanie i Singapurczycy.
- Powtórz tę nazwę. - Nazywa się buah, czyli owoc.
- Buah. - Buah. B-U-A-H.
To po malajsku „owoc”
i keluak, czyli nazwa samego orzecha.
W swojej surowej formie orzechy z drzewa
są bardzo trujące.
Pełne cyjanku, więc weź więcej.
- Serio? - Tak.
Coś jak rozdymka tygrysia, gdzie jeśli ją źle przyrządzisz, umrzesz?
Nie. Surowe są pełne cyjanku.
Gotuje się je, a potem zakopuje na 40 dni,
żeby cyjanek się wypłukał.
Kto je odkrył?
Nie wiem, ilu ludzi zmarło, zanim odkryli, że trzeba odczekać 40 dni.
„Ile minęło dni? Chwila.
Lepiej poczekajmy jeszcze dzień. Dobra, ty próbuj”.
Smakiem najbardziej przypomina sos meksykański mole.
- Dobrze. No i proszę. - Zaczynamy.
Mam nadzieję, że to było zakopane wystarczająco długo.
Smakuje?
Warto za to umrzeć.
Pyszne. Kto by tego nie chciał?
- Swoją drogą… - Tak?
Widać było, że to będzie ostre.
- Lubisz pikantne? - Tak.
Jestem Peranakanką. Gdybym nie lubiła…
- Było ciężko. - Tak. Mama by tego nie pochwaliła.
To jest dla ciebie ostre?
Smakuje dobrze.
Chyba po prostu jesteś delikatny.
Zna mnie dziesięć minut.
Rozgryzła to.
Przepyszne.
Zjawiskowe.
Przyprawy i inne smaki są świetnie wyważone.
Świetne.
Singapurczycy powiedzieliby shiok.
- Shiok. - S-H-I-O-K.
To nic nie znaczy w żadnym innym języku, ale po singapursku znaczy
- „To fenomenalne. Jest super”. - Shiok.
Tak. Wkładasz coś do ust i mówisz „Shiok!” .
To shiok.
Właśnie.
Po takim jedzeniu trzeba się położyć. Nie da się…
Teraz to mówisz.
Nic ci nie będzie.
W Singapurze nikt nie chudnie.
Pełnią kolonialnej elegancji w Singapurze jest legendarny hotel Raffles.
Nazwany na cześć brytyjskiego oficera, który założył kraj.
To jeden z najstarszych i najpiękniejszych hoteli w całej Azji.
I jest tam Long Bar,
miejsce narodzin znanego koktajlu Singapore Sling.
Napijmy się.
Jestem Rodolfo. Miło mi.
- Phil. - Witam w Long Bar.
Dziękuję. Jest pięknie. Spójrzcie!
- Próbowałeś już Singapore Sling? - Nigdy.
Spróbujesz go w kultowym miejscu.
- Tutaj powstał. - Tak.
Zaczniemy od ananasa i soku z limonki.
Póki co bardzo zdrowy koktajl.
Oto alkohol i słodka część koktajlu.
Likier czereśniowy, curacao, grenadyna.
Tak. To brytyjska mikstura z epoki kolonialnej,
więc kilka miarek ginu.
Do czego to służy? Spójrzcie.
Do mieszania drinków.
Możemy zrobić 18 koktajli za jednym razem.
Wcześniej trzeba było…
Osiemset dziennie.
Osiemset.
- To cię ratuje… - Pokazać ci czy spróbujesz?
Zrób sam, bo chcę by był smaczny.
Dobrze. Raz, dwa, trzy, ruszamy.
Wstrząśnięte, nie zmieszane.
Jest piękny.
Tradycją w Long Bar jest Singapore Sling…
- Zdrowie. - …i orzeszki.
- Dostaję torbę orzeszków? - Tak.
Narobię bałaganu.
O to chodzi.
Jesz orzeszki i rzucasz na podłogę.
- Na podłogę? - Tak.
Pomogę ci. Proszę.
Dobra.
Czuję się winny.
Odwiedźcie hotel Raffles, wypijcie Singapore Sling.
Bardzo smaczny, może nawet za bardzo.
Nie czuć alkoholu.
- Cichy zabójca. - „Cichy zabójca”. Rodolfo!
Twoja kolej.
- Gotowe? Zaczynam. - Tak.
Jestem wykończony!
Przybij piątkę! Dobra robota.
Świetny ze mnie barman.
O tak. Ktoś będzie szczęśliwy.
Kto chce Singapore Sling?
- Piłeś już? - Nie.
Katie?
Daj to Johnowi.
Ian.
Proszę bardzo.
Zaczynajcie.
- Na zdrowie! - Na zdrowie! Za Singapur.
Jeden za moje kochanie
I jeszcze jeden na drogę
Dobra robota.
Rodolfo, dzielimy się napiwkami.
CHINATOWN SINGAPUR
Jakieś sześć lat temu australijski szef kuchni, David Pynt,
otworzył w Singapurze restaurację Burnt Ends.
Dziś zjem kolację z właścicielem, Loh Liem Pengiem.
Na zdrowie.
To singapurski restaurator,
który stoi za jednymi z najbardziej shiok miejsc w mieście.
Każda część dotknięta ogniem. To tutaj specjalność.
Nie wiedzieliśmy, że będzie dobrze. Po prostu szukaliśmy
i nikt z nas nie wiedział,
czy singapurczycy zjedzą australijskiego grilla.
Gotowanie z ogniem…
Czemu nie? Brzmi nieźle, prawda?
- Są uniwersalne prawdy. - Właśnie.
- „Jedzenie nad ogniem jest dobre”. - Pyszne.
To nie jest zwykły bar ze stekami.
Małe porcje i japoński wpływ to nie to, czego się spodziewasz
w australijskim barze z grillem.
- Co to? - Wędzone jajo przepiórcze i kawior.
Wędzone jajo przepiórcze i kawior.
Klasyka w Burnt End. Jest w menu od początku…
No jasne, bo jest wyśmienite.
Teraz już będzie tylko gorzej, więc smacznego.
Crostini z palonej mąki i taramosalata.
Niesamowite.
Dżem z wołowiny i ogórki kiszone.
To jedzenie mnie uszczęśliwia.
To niesamowite jedzenie.
Bardzo kreatywny. Bardzo fajne.
No nie! Robisz dużą wersję tego?
- Nie! - Nie chcesz rady od prawdziwego faceta?
To wołowina, jeżowiec i kawior.
- Więcej dekadenckich składników. - Tak.
Jeżowiec.
To zestaw omakase z grilla.
Nie chcę cię zawstydzać, ale to jest najlepsze, prawda?
- Oczywiście. - Tak?
Oczywiście.
To miejsce ma wszystko, co lubię w restauracji.
Szef kuchni, który zwiedził świat
i robi coś, czego nie nie powinniśmy znaleźć w miejscu, do którego idziemy.
- Jak australijski grill w Singapurze. - W Singapurze.
Muszę was zapytać.
- Czemu Singapur? - Czemu nie?
- Dobre. - Czemu nie?
Zaczęliśmy na stoisku w Londynie, gdzie zbudowałem piece i grille.
W zimie musieliśmy zamknąć, a ja i moja żona ruszyliśmy w podróż.
Zadzwonił Peng i wylądowałem w Singapurze.
- Sami je zbudowaliście? - Tak.
Waży cztery tony, podwójna komora,
i rozgrzewa się do prawie 650 stopni Celsjusza.
To wygląda jak unagi.
Unagi. Węgorz i szpik kostny.
- Węgorz i szpik kostny. - Słyszałem. Tylko…
- Tylko zastanawiam się, czy serio. - Chyba na dwa kęsy.
- Na dwa kęsy. - Niektórzy jedzą naraz.
Udało mi się.
Tyle dań! Tyle drobiazgów!
Tyle różnych smaków!
Akordeon wieprzowy.
Wieprzowina jest soczysta. To dobrze.
- Smakuje? - Tak, smakuje.
Jedzenie jest bardzo delikatne
i dobrej jakości. Piękny grill.
Gdzie to zobaczyć? No nie!
Krab królewski, brązowe masło czosnkowo i trochę trufli.
„Trochę trufli”.
- Uwielbiam to. - Czasem ma się fart.
Prawda?
Opiekał na ogniu kraba, a potem…
Myślisz, że to koniec, ale dostajesz to.
To poważna sprawa.
To rozumiem.
Tak.
To specjalność.
- Jak długo dojrzewa? - Ten miał 78 dni.
„Siedemdziesiąt osiem”.
Dla Penga mam sałatę.
- Warzywo? - Jest na diecie.
Moja żona tak kazała.
Idealnie, pięknie krwisty.
Najlepsze.
To wspaniały finał.
Umieracie po zjedzeniu steku, ale to szczęśliwa śmierć, choć to koniec.
Ale wtedy…
jeszcze deser.
Kanapka z szarpaną wieprzowiną.
Szaleństwo.
Legendarna.
Wszystko takie jest.
Będzie pyszna.
Szarpana wieprzowina, surówka, ser cheddar i bułka z czarnym sezamem,
a ponieważ to Australijczyk, mówi na to „sanger”.
Jak wydamy książkę kucharską programu, to na pewno tam będzie.
Najlepsza na świecie. Tak.
Znalazłem miłość w Singapurze!
Uwielbiam horyzont Singapuru.
To rzeczywiście jeden z cudów świata.
Jest regulowany przez rząd z myślą o nowatorskich sposobach
na zmaksymalizowanie przestrzeni na małej wyspie,
przynosząc jednocześnie korzyści obywatelom.
A to, co najlepsze, łączy ten człowiek.
Izraelsko-kanadyjski architekt, Moshe Safdie.
Widzieliśmy jego wodospad na lotnisku Changi.
Ale największym osiągnięciem jego firmy w Singapurze
jest oszałamiający wyczyn inżynieryjny, jakim jest hotel Marina Bay Sands,
który widzieliście w filmach.
To charakterystyczny budynek w Singapurze.
Otwarty w 2010 roku.
Trzy wieże z centrum kongresowym, kasynem i hotelem,
zwieńczone najdłuższym bezkresnym basenem na świecie.
Chodzi o to, że poniżej nie było na to miejsca.
I Moshe spytał, czemu nie umieścić go na dachu.
Co ma sens, prawda? Uznałam to za dobry pomysł.
Ale nikt tego nie robił…
- Nie widziałem tego. - …tam, gdzie są łączenia.
Charu Kokate jest główną architekt w Moshe Safdie Architects w Singapurze
i mam szczęście, że się z nią spotkałem.
Ten budynek jest nie tylko spektakularny i wyjątkowy, ale też fajny.
Projektowanie i budowa sprawiały nam frajdę.
Musimy to czuć. Inaczej efekt nie będzie ekscytujący.
Oczywiście, tak jest ze wszystkim.
W programie skupiamy się na jedzeniu,
a szef kuchni musi być zadowolony z dania.
Właśnie.
Ale im więcej podróżuję,
tym bardziej zdaję sobie sprawę z istoty architektury
dla samego miasta i dla całego świata.
Tak. Kiedy projektowano ten budynek,
zaprojektowano go z myślą o tym,
że będzie częścią tej dzielnicy, częścią miasta.
Spełniamy założenia programu, ale też potrzeby społeczne.
Jak ludzie będą korzystać z budynku?
- Długofalowy cel. - Długofalowy i…
To jest odpowiedź.
Kiedy zaczynaliśmy,
nie mogliśmy nawet tu dotrzeć, bo nie było dróg.
- Nic nie istniało. - O Boże.
Niewyobrażalne wyzwania.
Gdy się na to patrzy, to wydaje się niemożliwe.
„Jak to basen na szczycie trzech budynków?
Jak to się…”
- Trzyma? - Właśnie!
Myślę, że basen nie jest tak trudny, jak ten wolnonośny podest.
Gdy powiedziałaś „wolnonośny”, kolana się pode mną ugięły.
Chodźmy w tę stronę.
Młody tajski kokos. Polecam.
Czas na kolejne stoiska,
bo to właśnie robi się w Singapurze, zwłaszcza gdy jest się mną.
Nigdy nie byłem w miejscu, gdzie jedzenie jest tak ważną częścią kultury,
a tak naprawdę jest nią.
Kiedy każde stoisko oferuje inne danie, trzeba biegać w kółko!
Jesteśmy w centrum straganów Maxwell.
- Jestem Phil. - Hej. Jak tam?
- Damian, Phil. - Hej, Damian!
Masz zimne ręce!
Tak, bo trzymam tę lodową kulę do kręgli
pełną wody.
Damian D’Silva to świetny szef kuchni i kolejny juror z MasterChef: Singapur.
Idealna osoba, która pokaże mi danie narodowe — kurczaka z ryżem.
Zaadaptowany z dań przywiezionych przez chińskich imigrantów
z południowej prowincji Hainan,
kurczak z ryżem był popularny w latach 50.
i od tego czasu stał się podstawowym daniem na stoisku.
Są trzy składniki. Kurczak, ryż i chili.
Jasne? Tyle. Ale zanim je ugotujesz, musisz mieć dobry bulion.
- Jasne. - Ten koleś go ma.
Widzisz kolor ryżu?
To przez bulion.
Biały ryż nasiąkał bulionem.
- Tak? - Tak.
Dziękuję.
Jeśli chodzi o przyprawy, możesz wybrać, co chcesz.
Zrobię to, co ty.
- Na pewno? - Tak.
- Dobra. - Chcę to zrobić, jak należy.
Dobra. Zwykle biorę chili.
- Tak. - Tak.
Wrzucam do ryżu.
Potem biorę nieco czarnego sosu.
A potem wszystko mieszam.
Tak to jadam od dziecka.
- Róbcie, co chcecie! - Tak. Właśnie.
- Tak, jak lubicie. - Tak.
Co to za czarny sos?
Ziarna soi…
- karmelizowane… - Jest gęstszy niż sos sojowy.
Dobra, Phil, śmiało skosztuj…
- Najpierw mam zjeść sam ryż? - Tak, proszę.
Pyszne.
- Mógłbym zjeść tylko to. - Jasne.
Kurczak jest dla mnie dodatkiem.
- Dla mnie królem jest ryż. - Tak.
Dobra, ale muszę to zrobić.
- Soczysty? - Soczysty.
- Tak. - Trochę słony.
Fantastyczny. Pełno smaku.
Tak. Smak pochodzi z bulionu. To wszystko.
Podaje się to na zimno. Nie wiedziałem…
- Tak. - W temperaturze pokojowej.
Ktoś podaje to na gorąco?
- Nie. - Zawsze jest tak?
Tylko w temperaturze pokojowej.
Chyba na gorąco nie będzie tak smakować.
Nie będzie tak soczysty.
To zupełnie inne doświadczenie, jeśli pochodzisz z Ameryki.
Fantastyczny.
Przydadzą mi się serwetki, bo zjem dużo kurczaka.
Ale nie mogę poprzestać na jednym targu, więc idę na inny,
by zobaczyć, co przede mną kryją.
Ten nazywa się Changi Village.
Jest wiele targowisk z licznymi stoiskami.
Wszystkiego trzeba spróbować. Po to tu jestem.
To dawne brytyjskie koszary.
Zamieniono je w coś bardziej przydatnego… centrum jedzeniowe.
Oprowadzi mnie nowy znajomy.
To najsmaczniejsza kultura na świecie.
To KF Seetoh,
który jest prawdopodobnie mistrzem kultury singapurskiej
w kontekście jedzenia.
- Cześć! - Cześć.
Spójrz na to.
Kto by się nie zatrzymał, gdy to zobaczy?
Chcesz smażonego kurczaka.
Chrupiące sardele…
Ile gwiazdek na Yelpie ma to miejsce?
To musi być pyszne.
SMAŻONE BANANY Z MILIONEM GWIAZD
KFC, jak go nazywam,
zabrał mnie na specjalność lokalnego targu,
malajskie danie — nasi lemak.
Jesteśmy w „strefie wojny nasi lemak”.
Jest tu pięć, może sześć, stoisk z nasi lemak.
- Skąd wiemy, który jest smaczny? - Nie wiemy.
Musimy spróbować z kilku.
Właśnie.
Nasi lemak zwykle jada się na śniadanie.
To mała rybka. Jaka to ryba?
- Makrela. Chyba makrela. - Makrela?
Wygląda na zabójczo ostre. Prawda?
Tak. Morderczo dobre.
„Morderczo dobre”.
To się nazywa nasi lemak, czyli „bogaty ryż”.
Nie pytaj czemu, ale jest ugotowany w kokosie
z kawałkami soli i liściem pandan. Czujesz?
- Słony, słodki i aromatyczny. - Piękny.
Ale w tym tutaj
są miażdżone szalotki, czosnek, suszone i świeże chili.
Niektórzy dodają krewetki, suszone krewetki, a nawet palczatkę
i mieszają to,
a potem smażą… Ile mamy czasu w programie?
A potem, by zadowolić wszystkich, na wierzch kładą coś smażonego.
Smażonego kurczaka, smażoną rybę i chrupiące…
sardele.
- To sardele. - Tak.
- Richard! - Cześć.
Co tam masz? Więcej?
To samo, ale z innymi dodatkami.
Tak, różne dodatki.
Tak jedzą ludzie, którzy nie znają nasi lemak.
Chcesz jeść mięso.
Jeśli jesteś koneserem nasi lemak…
robisz tak, bezcześcisz to.
Te dwa składniki to gwiazdy.
Gwiazdy to pasta chili i ryż kokosowy.
Właśnie. Reszta to aktorzy drugoplanowi.
- Drugoplanowi. - To jest najważniejsze.
Mamy znaleźć najlepszego aktora drugoplanowego.
I najlepszego aktora, i najlepszy film.
- Zaczynamy? - Możesz być najlepszym aktorem. Dobra.
Reszta to tylko imprezy towarzyszące.
- Tak. - I robisz tak.
Fajnie, że pokazałem ci, jak tego nie robić.
Jestem w tym bardzo dobry.
Tu jest też jajko sadzone.
- Kolejna impreza towarzysząca. - Tak.
Doskonałe. Smakuje mi.
To jakie całodniowe, narodowe śniadanie.
To mój kelner. Witaj, kelnerze.
Co tam masz? Parówka.
Wszystko jest dozwolone jako aktorzy drugoplanowi.
- Wszystko. - Tak.
Świetne.
- Poszukam tego. Pycha. - W Los Angeles?
- Tak! - Nie będzie tak dobre.
I na pewno nie tak tanie.
Ile byś za to zapłacił u siebie?
- Przyzwoicie. - Za to…
powiem 15 dolarów.
Słyszysz? Piętnaście dolców.
Dlaczego sprzedajecie to za cztery?
Czytałem, że przez to, że jedzenie na stoiskach jest tak tanie,
ludzie nie jedzą w domu.
Same publiczne stoiska wydają milion posiłków dziennie.
- Co? - Ludzie nie gotują,
bo rozpieszcza nas tania pyszność.
Jak zarabiają na życie?
- Dużo sprzedają. - Ilość.
Upadają, gdy nie są w stanie zarobić.
A to najdroższe miasto na świecie.
- Cóż za ironia, prawda? - Tak.
Czuję więź z tymi stoiskami.
Chronią naszą kulinarną spuściznę…
To kultura.
Zgadza się.
Przyjrzyj się wszystkim kucharzom.
- Wielu z nich jest starych. - Tak.
Obawiam się, że wiele stracimy, jeśli nie zrobimy więcej.
Całej tej kulturze grozi wymarcie.
Tak jak w domu, musimy cenić jedzenie i ludzi, którzy je robią.
Dlatego Seetoh i inni starają się chronić kulturę stoisk,
uznając ją za niematerialne dziedzictwo kulturowe.
Chciałem spróbować sosu z innego…
- Spróbuj wszystkich. - Tak.
Czujesz różnicę?
Chyba nie. A ty?
To bardzo miłe.
„To bardzo miłe”?
Ten był chyba najgorszy.
Najostrzejszy?
Daje słodkie uczucie, a potem wali w pysk, gdy nie patrzysz.
Jak moja żona.
Pewnie widzieliście film z akcją w Singapurze,
Bajecznie bogaci Azjaci.
Tan Kheng Hua grała tam mamę!
Spotykam się z nią w parku Gardens by the Bay,
gdzie w środku jest tropikalna dżungla.
Mają ich dużo na zewnątrz, ale chcą mieć ją też w środku.
- Chwileczkę. - Co?
To wygląda, jakby doszło do końca świata, to było kiedyś garażem,
a teraz jest tak.
To zupełnie inny park rozrywki.
- Tak. - Spójrz na to.
- To żywe pułapki na muchy. - Tak.
To muchołówka, roślina mięsożerna.
Mięsożerna. Uważaj na nos.
- To byłaby prawdziwa uczta. - I na palec.
Spójrz na to.
Wchodzimy tam?
Mam pytanie dotyczące filmu. Chodzi o tytuł.
Gdybyś powiedziała o kimkolwiek innym „bajecznie bogaci”,
to byłoby trochę obraźliwe.
Co ty na to?
- Będę mówić za siebie. - Tak.
Jesteśmy Azjatami,
przez to mam prawo, by się śmiać z siebie.
- Jasne. - I nie jest mi źle.
Jestem Żydem. To… cały nasz humor.
Tak.
Niesamowite.
O mój Boże.
To powinno być wyższe.
Nie mamy naturalnych wodospadów.
- Nie wiedziałem. - Nie mamy.
Więc musicie je mieć na lotnisku i w takiej kopule.
- Musimy je stworzyć. - Jasne.
Pięknie. Podoba mi się.
„Jeśli masz zawroty głowy, chorujesz na serce lub nadciśnienie,
albo masz lęk wysokości,
nie powinieneś wychodzić poza ten punkt”.
Bo spójrz na to, Phil.
Jesteśmy dość wysoko. Zdecydowanie.
To nie powinno być na dole, zanim tu się wejdzie?
Cześć!
Jak leci?
Wszystko gra!
- Patrzcie, co mam. - Co to jest?
A na co to wygląda?
Co to?
- Wygląda jak kokos. - Świetnie.
Czekaj, jest tu danie dla ciebie.
Kurczak z ryżem.
Można dodać ostry sos chili,
miesza się ryż i nakłada kurczaka.
To narodowe danie.
To miłe.
- To śniadanie, obiad czy kolacja? - Jedzą to cały czas.
Jest bardzo międzynarodowo?
Architekci z całego świata budują w Singapurze?
Jest pewien znany izraelsko-kanadyjski architekt, Moshe Safdie.
On i jego firma zbudowali największy bezkresny basen
na dachu ogromnego hotelu.
Nie da się z niego wypłynąć, prawda?
- Nie da się. - Jest zabezpieczenie?
Jest. Nie wypłyniesz za krawędź budynku.
Chciałbyś popływać w takim basenie?
Nie.
Nie lubię pływać w basenie. I kropka.
Lubi na niego patrzeć.
- Patrzenie wystarczy. - Widzisz? Proszę.
Masz jakiś żart?
Jaki jest jego ulubiony piosenkarz? Ten…
z gitarą? Jak się nazywa?
- Bruce Springsteen. - Springsteen.
Myślę, że Bruce Springsteen tam pojechał i nazwali miasto na jego cześć.
Po angielsku brzmi jak „śpiew biedaka”.
- To jego żart na dziś. - To żart na dziś?
„Śpiew biedaka”.
Zrozumiałem od razu.
Słaby piosenkarz.
Rozumiem. Im bardziej to wyjaśnisz, tym jest śmieszniej.
To nie może być żart! Musisz mieć dla mnie dobry żart.
Mam inny, ale nie wiem, czy możesz go wykorzystać.
Już jeden taki mamy, ale śmiało.
Państwo Goldberg poszli do lekarza.
Pani Goldberg pyta: „Może pan zbadać mojego męża?”.
Lekarz go bada i mówi:
„Mąż ma problem z seksem.
Mówi, że za pierwszym razem było dobrze, ale za drugim razem bardzo się pocił
i był przemoczony po męczarniach.
Może mi to pani wyjaśnić?”.
Odpowiada: „Jasne.
Pierwszy raz był w listopadzie, a drugi w lipcu”.
Bardzo dobry! To Max.
Znasz niejakiego Freda Summera?
Nie, a co?
Przedstawił mnie twojej matce.
I?
I umarł.
Przykro mi.
Dzięki za miłe zakończenie.
Taki jest show biznes.
O rany.
Do widzenia!
To mój ostatni przystanek
i spotykam się z Bjornem w jego restauracji Artichoke,
gdzie podaje klasyczne dania z Bliskiego Wschodu
z własną domieszką Singapuru.
Co to jest?
Pieczony bakłażan, soliród,
hummus i grzyby, burak i dukkah.
Świetne.
Chciałem się tym podzielić z nowymi przyjaciółmi, Damianem,
KF i naszym lokalnym pracownikiem, Miltonem.
Na zewnątrz padało.
Słuchajcie deszczu.
Czy jest coś lepszego, gdy pada deszcz?
- Fajnie, prawda? - Jest tu bardzo przytulnie.
Tak bywa tu w grudniu.
- Tak. - Tylko w grudniu.
Spytają cię: „Jak było w Singapurze?”. „Bardzo mokro i pysznie”.
„Mokro i pysznie”. Tak mnie nazywają.
Co to? Wygląda jak bajgiel z kawiorem i serem.
Krab suzuki
z kawiorem i skórą kurczaka.
Super!
Bliskowschodnie podejście do tej kuchni.
Jedzenie z Bliskiego Wschodu oczyma singapurskiego chłopca.
Świat jest świetny, gdy go mieszamy.
Uwielbiam ludzi, którzy mają talent i cenią pyszne rzeczy.
To czyni świat lepszym.
Każdy może dobrze gotować. To dobry kucharz.
Jeśli chcesz być dobrym szefem, musisz dzielić się doświadczeniami,
tworzyć wspomnienia, opowiadać o kulturze.
Myślisz, że tradycyjna kultura jedzenia na stoiskach zniknie?
Tak, jeśli jej nie uratujemy.
Trzeba zachować kulturę, doceniać kulturę.
I znaleźć nowe możliwości
dla skromnego, jednodaniowego
- przedsiębiorcy. - Tak.
Mamy mątwy.
To szoarma z mątwy i smalec.
- Tłuszcz z kurczaka? - Tak.
Kto jest gotów zginąć od miecza?
Spójrzcie na to, zabija nas.
- Krewetki z zieloną harissą. - Krewetki.
Uwielbiam to.
Wszystkiego po trochu.
- Tak jest. - Mini kanapki.
- Tak! - I mów, gdy jesz.
„I mów, gdy jesz”.
Życie jest krótkie.
Życie jest krótkie. Mów z pełnymi ustami.
Gdybyś miał opisać kuchnię singapurską w trzech słowach,
co to będzie?
- „Daj mi więcej”. - To prawda.
Kocham wszystkich. To przeuroczy ludzie.
Najpiękniejsza kultura.
Najlepsze jedzenie.
Połączenie tak wielu niesamowitych wpływów,
to zawstydzające bogactwo w Singapurze.
Krótki pobyt to za mało. To nie jest duże miejsce,
ale coś mi mówi, że ledwo drasnąłem powierzchnię.
Coś przegapiłem?
- Krab chili. - Tak, bak kut teh. Nie zrobiłem ich.
Nie. Jeszcze nie.
Nie zrobiłeś char hae mee, char kway teow.
To wina Richarda!
- Zdrowie! - Za Singapur.
- Za Phila. - Za powrót!
Dobra!
Niech ktoś, niech ktoś
Niech ktoś
Niech ktoś, niech ktoś
Niech ktoś
Niech ktoś, niech ktoś
Niech ktoś
Niech ktoś, niech ktoś
Niech ktoś
Niech ktoś, niech ktoś
Niech ktoś
Niech ktoś, niech ktoś
Proszę, niech ktoś Ktoś nakarmi Phila
Nakarmi Phila w mig
Napisy: Liliana Reguła