Jaka jest cena kłamstw?
Nie chodzi o to, że mylimy je z prawdą,
ale o to, że usłyszawszy dość kłamstw,
przestajemy rozpoznawać prawdę w ogóle.
Co wtedy?
Porzucamy nadzieję na poznanie prawdy
i zadowalamy się opowieściami.
Nieważne, kim są ich bohaterowie, my chcemy tylko wiedzieć, kto ponosi winę.
MOSKWA, 26.04.1988 R.
W tej opowieści winny był Anatolij Diatłow. Najlepszy wybór:
arogancki, nieprzyjemny człowiek.
Tamtego wieczoru on wydawał rozkazy.
Nie miał przyjaciół.
A przynajmniej na stanowiskach.
Diatłow spędzi kolejne 10 lat w kolonii karnej.
Oczywiście ten wyrok jest niesprawiedliwy.
Byli tam więksi zbrodniarze niż on.
To, co zrobił Diatłow, nie powinno być karane więzieniem,
tylko śmiercią.
On dostał 10 lat za „zbrodnicze złe zarządzanie”.
Co to znaczy?
Tego nie wie nikt. Nieistotne.
Liczy się to, że ich zdaniem...
sprawiedliwości stało się zadość.
Bo widzisz, dla nich...
świat sprawiedliwy to świat zdrowy na umyśle.
A w Czarnobylu nie było nic zdrowego.
To, co stało się tam wtedy i później, nawet to, co my zrobiliśmy dobrego,
wszystko to...
było szaleństwem.
Cóż, powiedziałem ci, co wiem.
Oni oczywiście się wyprą. Jak zwykle.
Wiem, że zrobisz, co w twojej mocy.
CZARNOBYL
PRYPEĆ, UKRAIŃSKA SOCJALISTYCZNA REPUBLIKA RADZIECKA, 2 LATA I MINUTĘ WCZEŚNIEJ
Ludmiła!
Towarzyszu Diatłow!
Co się stało?
Nie wiem.
Pożar w turbinowni.
W turbinowni.
Zbiornik awaryjny, wodór.
- Z Toptunowem wysadziliście zbiornik. - Nie...
To sytuacja awaryjna, zachowajcie spokój.
- Wybuchło! - Tak. Chłodzimy rdzeń reaktora?
Pręty kontrolne wciąż działają. Nie są całe w środku.
Rozłączę serwomechanizmy z zapasowej konsoli.
Wy dwaj włączcie pompy awaryjne, trzeba chłodzić rdzeń!
Rdzenia nie ma!
Wybuchł. Rdzeń wybuchł!
Jest w szoku. Zabierzcie go.
Pokrywa spadła, stos płonie. Widziałem.
Rdzenie reaktorów RBMK nie wybuchają. Akimow!
Wszystko zrobiliśmy jak należy. Stało się coś dziwnego.
- Czujesz metaliczny smak? - Akimow!
To fizycznie niemożliwe.
Rdzeń nie może wybuchnąć. To musi być zbiornik.
Tracimy czas. Usuńcie wodór z generatorów
- i pompujcie wodę do rdzenia. - Co z pożarem?
Wezwijcie strażaków.
- Remiza nr 2? - Tak.
Co się u was pali?
Wybuch w głównym budynku między blokiem III a IV.
- Są tam ludzie? - Tak.
Obudź dowódców. Zadzwoń.
Już zadzwoniłem.
Obudź wszystkich. Wszystkich oficerów.
- Straż pożarna. - W Iwankowie?
- Tak. - Wzywają was do Prypeci.
- Halo. - Słyszę.
Elektrownia jądrowa, między blokiem III a IV pali się dach.
Dziś nie masz dyżuru.
Ściągają wszystkich, wojskowych i cywilów.
Prypeć, Poliśke, Kijów.
Poważna sprawa.
Coś jest nie tak. Ten kolor...
Prawik myśli, że włączyli reflektory.
- A jeśli płoną chemikalia? - Chemikalia?
Dach się pali.
Smoła może się fajczyć do rana i będzie śmierdziało,
ale to wszystko. Nic gorszego się nie zdarzy.
Wracaj do łóżka.
GODZINA 1.25
- Wybuchła wojna? - Gdzie dozymetr?
Tu.
Zrzucają bomby?
- Co to, kurwa mać? 3,6 R? - Cały zakres.
Lepszy miernik jest w sejfie. Nie mam klucza.
Walera... twoja twarz!
Idę do Chodemczuka, do pompowni. A ty...
ściągnij Szaszenoka. Jest w 604. Idź.
Trzeba wszystkich wyprowadzić.
Bladź!
Musimy do hali reaktora! Winda zniszczona.
Dwa piętra w górę i na skos.
Dlaczego tam idziecie?
Widziałeś Chodemczuka?
- Nie. Gdzie Wiktor? - W pompowni.
Czekajcie tu, zaraz wrócę.
Wiktor!
Wiktor...
Wyciągnę cię stąd. Możesz stanąć?
- Chodemczuk... - Co?
Znajdź Chodemczuka.
- Opuściłem pręty z innego panelu. - Nie weszły do końca.
Tylko na jedną trzecią. Nie wiem dlaczego. Stażyści opuszczą je ręcznie.
- Pompy? - Nie złapię Chodemczuka.
- Telefon nie działa. - Jebać to! Pompy włączone?
Sterowanie nie działa. Wzywałem elektryków...
W dupie mam panel! Trzeba wody do rdzenia!
Idź tam, dopilnuj, żeby włączyli pompy.
Już!
- Wskazanie dozymetru? - 3,6 R.
Cały zakres miernika.
Tragedii nie ma.
Wszystko zrobiliśmy, jak należało.
GODZINA 1.30
Wasilij!
- Co to jest? - Nie wiem, Misza.
Zostaw. Tym się zajmij.
- Czujesz metaliczny posmak? - Tak, czemu?
Nie wiem.
Zawory, Misza. Zawory!
Czego trzeba?
Musimy wejść do hali reaktora i opuścić pręty kontrolne. Drzwi się zacięły.
Prętów już nie ma. Ani rdzenia.
Mylisz się. Akimow powiedział...
Chodźmy.
Ignatienko! Łap wąż!
Jesteście pewni?
Akimow mówił...
Pchajcie.
Mocno!
Chodźmy!
Szybko!
Ludmiła! Idziesz z nami?
- Dokąd? - Na most, stamtąd lepiej widać.
I tak nikt nie śpi przez te syreny.
Może być niebezpiecznie.
Czemu? Pali się tam, a my jesteśmy tu.
- Michaił! - Co?
Przepraszam.
- Czy Wasilij... - Tak.
- Powiedział, że jest źle? - Nie. Że to tylko dach.
Nigdy nic mu się nie stało. Ani innym.
Będzie dobrze.
Odpocznij.
Zbiornik jest dość duży,
żeby doszło do takiego wybuchu. 100 m sześciennych.
110.
110. To możliwe.
Nie ma go. Zajrzałem do środka.
Zajrzałem do rdzenia.
Opuściliście pręty kontrolne?
Zaprowadźcie go do infirmerii.
Toptunow, weźcie go!
- Gdzie Kudriawcew? - Upadł.
Sanitariusza, szybko!
Bredzi.
Jego twarz...
Pękły przewody skraplacza. Woda zasilająca jest lekko skażona. To nic.
Mamy wyjście telefoniczne na zewnątrz?
Akimow!
Wezwijcie zmianę dzienną.
- Ale jeśli... - Woda musi dopływać do rdzenia.
Potrzebni są elektrycy, mechanicy, ludzie!
Ile razy mam powtarzać?
Idę do biura.
Zadzwonię do Briuchanowa i Fomina. Będą chcieli pełnego raportu.
Nie wiem, czy mogę poprawić waszą sytuację,
ale z pewnością mogę ją pogorszyć.
Wezwijcie dzienną zmianę, Akimow.
Tak, towarzyszu Diatłow.
GODZINA 1.50
Wszystko dobrze.
Pomóż jej wstać.
Ta zacznie w ciągu godziny, ta rano.
- Jak jest na dole? - Spokojnie.
Jak zwykle.
O tej porze tylko rodzą się dzieci.
Zdarzyło mi się nie spać dwie doby. Dziesięć kobiet zaczęło jednocześnie.
- Opowiadałem ci. - Tak.
Na razie nie będziesz potrzebna. Odpocznij.
- Nie przywieźli nikogo z pożaru. - Jakiego?
W elektrowni jądrowej.
Czyli nie był groźny.
Mamy jod?
Jod.
Jodynę, do odkażania?
Nie, w tabletkach.
Niby po co?
Halo.
Kto jeszcze o tym wie?
Dzwoniłeś do Fomina?
Oczywiście! Jeśli ja wstaję, to on też.
Jakikolwiek był powód, to ważne, żeby żaden z nas...
GODZINA 2.30
Test bezpieczeństwa się nie udał?
- Panujemy nad sytuacją. - Tak?
- Nie wygląda na to. - Milcz, Fomin.
Muszę zawiadomić KC.
Powiedzieć Marinowi albo i Froliszewowi,
że moja elektrownia płonie.
- Towarzysza dyrektora nie obwinią. - Wiadomo!
Jak mogę za to odpowiadać? Spałem.
Mówcie, co się stało. Szybko!
Prowadziliśmy test, który zatwierdził inżynier Fomin.
Szef zmiany Akimow i inż. Toptunow napotkali trudności techniczne.
W zbiorniku awaryjnym nagromadził się wodór.
Niestety doszło do zapłonu, ogień przeniósł się na dach.
Zbiornik jest duży. To jedyne logiczne wyjaśnienie.
Zastępca naczelnego inżyniera Diatłow osobiście nadzorował test,
- zatem wie najlepiej. - Zbiornik wodoru, pożar.
Reaktor?
Staramy się utrzymać przepływ wody przez rdzeń.
Promieniowanie?
Tutaj nic, ale powiedziano mi, że w budynku reaktora jest 3,61 R/h.
- Niedobrze, ale tragedii nie ma. - Wcale. To od wody zasilającej.
Skróćmy zmiany do sześciu godzin.
Trzeba regularnie sprawdzać odczyt dozymetru.
Niech wezmą dobry miernik z sejfu.
No dobrze. Zadzwonię do Marina.
Niech obudzą Komitet Wykonawczy. Będą rozkazy.
Proszę.
Na pewno?
Jak myślisz, skąd te kolory?
- Wiadomo, paliwo. - „Wiadomo, paliwo”.
Co ty tam wiesz? Myjesz podłogi na dworcu.
Mam w elektrowni kolegę, Jurija. Mówi, że ona działa
bez gazu ani ognia. Tylko atomy.
Nie wolno podchodzić do paliwa.
Jak podejdziesz — szklanka wódki co godzinę przez 4 h.
- Jurij nie jest hydraulikiem? - Jest, w elektrowni.
Piękny widok.
Masz papierosa?
Potrzebujesz pomocy?
To koniec.
Stąd więcej nie zrobimy. Musimy się dostać na dach.
Wasilij!
Trzeba gasić.
Tędy, prosto.
Na samą górę.
Dalej!
Wchodzimy.
GODZINA 3.30
System pomocniczy?
Pompy nie działają. Instalacja elektryczna zniszczona.
- Rdzeń? - Nie wszedłem tam i nie wejdę.
Powinniśmy...
Trzeba doprowadzać wodę do rdzenia, inaczej się stopi.
- Otworzymy zawory. - Sasza...
Czego chcesz?
Jeśli to prawda, umrze milion ludzi. To chcesz usłyszeć?
- Trzeba otworzyć zawory. Ręcznie. - Ręcznie?
Jest ich mnóstwo, to potrwa kilka godzin.
- Pomóż nam. - W czym?
Pompować wodę do rowu? Tam nic nie ma!
Leonidzie, błagam.
- Obserwuj panel, gdy nas nie będzie. - Nie działa.
Obserwuj.
- Dlatego wezwali nas wcześniej. - Mówią, co się stało?
Podczas testu bezpieczeństwa turbin wybuchł zbiornik awaryjny.
Też tego nie rozumiem.
Może to sabotaż? Bomba?
Sitnikow!
Briuchanow kazał wziąć dobry dozymetr z sejfu.
- Nie możemy znaleźć klucza. - Jest w budynku 2.
Chodźmy.
GODZINA 5.20
Witam. Siadajcie, jest dużo miejsca.
Przepraszam za tę porę.
Zapewniam, że jesteśmy tu bezpieczni.
Schron wytrzymałby jądrowy atak Amerykanów.
Nic nam nie grozi.
Jak wiecie, zdarzył się wypadek.
Wskutek awarii zbiornika uszkodzony został blok reaktora
i wybuchł pożar.
Rozmawiałem
z zastępcą sekretarza Marinem. On rozmawiał z Froliszewem,
Froliszew z członkiem KC Dołgichem,
a Dołgich z sekretarzem generalnym KC Gorbaczowem.
Teraz...
Ponieważ Komitet Centralny
ma wielki szacunek dla prac Komitetu Wykonawczego Prypeci,
poproszono, bym przekazał wam, co się dzieje.
Po pierwsze, sytuacja po wypadku jest opanowana.
Po drugie, ponieważ działalność radzieckiego przemysłu nuklearnego
to tajemnica państwowa,
musimy zadbać,
aby wypadek nie miał złych następstw.
Aby zapobiec wybuchowi paniki,
KC wysłał do Prypeci
grupę milicjantów.
Jak dużą?
Od 2000 do 4000 ludzi.
Co się tu naprawdę dzieje? Jak groźna jest sytuacja?
Promieniowanie ogranicza się do elektrowni.
- Wcale nie. - Proszę?
Widzieliście wymiotujących ludzi.
Poparzonych. Poziom promieniowania jest wyższy, niż mówią.
Tu są żony i dzieci.
Ewakuujmy miasto.
Proszę! Jest tu moja żona.
Czy pozwoliłbym jej zostać, gdyby nie było bezpiecznie?
Briuchanow, powietrze świeci.
To efekt Czerenkowa.
Może wystąpić przy minimalnym promieniowaniu.
Ciekaw jestem, ilu z was zna nazwę tego miejsca.
Mówimy „Czarnobyl”,
ale jaka jest właściwa nazwa?
Czarnobylska Elektrownia Jądrowa im. W. I. Lenina.
Właśnie.
Włodzimierz Ilijcz Lenin.
Jaki dumny byłby z was dzisiaj.
Zwłaszcza z ciebie, młodzieńcze.
Z twojej troski o lud.
Czyż to nie jest jedyny cel aparatu państwowego?
Czasem zawodzi nas pamięć.
Czasem padamy ofiarą strachu.
Ale nasza wiara w radziecki socjalizm
zostanie nagrodzona.
Państwo mówi nam, że sytuacja nie jest groźna.
Miejcie wiarę, towarzysze.
Państwo chce zapobiec panice. Słuchajcie go.
Fakt, na widok milicji wielu się przestraszy.
Ale z doświadczenia wiem,
że gdy ludzie zadają pytania niebędące w ich interesie,
to należy im po prostu powiedzieć, by myśleli o pracy,
a sprawy państwowe pozostawili państwu.
Zamkniemy miasto.
Nikt go nie opuści. Odetnijcie telefony.
Opanujcie szerzenie pogłosek.
W ten sposób
sprawiamy, że ludzie nie niszczą owoców własnej pracy.
Tak, towarzysze.
Wszyscy zostaniemy nagrodzeni za to, co dziś tu robimy.
Teraz mamy okazję zabłysnąć.
Dziękuję.
I co?
Posłałem dozymetrystów do budynku reaktora.
- Duży dozymetr, o zakresie 1000 R... - Jaki odczyt?
Żadnego. Miernik się spalił.
- Typowe. - Moskwa!
Daje zły sprzęt i dziwi się, że są problemy.
Zdobyliśmy inny dozymetr. Od straży pożarnej.
Ma zakres 200 R. I tak lepszy niż te małe.
I co?
Maksimum. 200 R.
- W co ty pogrywasz? - Nie...
kazałem powtórzyć pomiar. To mój najlepszy człowiek.
Kolejny wadliwy przyrząd. Strata czasu.
- Sprawdzałem miernik. - Co z wami?
Taki odczyt od wody zasilającej z uszkodzonego zbiornika?!
- Niemożliwe. - Więc co?
Ja...
Obszedłem budynek IV.
Na ziemi, wśród gruzu, leży grafit.
Nie widzieliście grafitu.
- Widziałem. - Nie.
Nie widzieliście, bo go tam nie ma!
Mówicie, że rdzeń... wybuchł?
Tak.
Sitnikow...
Jesteś inżynierem jądrowym jak ja. Powiedz mi proszę,
jak wybucha rdzeń reaktora RMBK.
Nie jak się topi, tylko jak wybucha.
- Nie odpowiem. - Jesteś głupi?
- Nie. - Więc?
Bo...
nie wiem, jak mógłby wybuchnąć.
- Ale wybuchł. - Dość!
Pójdę na dach bloku chłodniczego. Stamtąd widać blok IV.
Zobaczę...
na własne oczy.
Przepraszam.
Straż!
Do lekarza z nim! Albo do szpitala.
Woda zasilająca. Całą noc miał z nią kontakt.
Ty idź.
- Co? - Idź na dach.
- i potem powiedz, co widziałeś. - Nie.
- Nie zrobię tego. - Zrobisz.
Wszystko będzie dobrze. Zobaczysz.
No, już.
No dobrze.
Zaczynajmy.
Leonid...
Odkręć do końca.
Przepraszam.
Nie ma powodu.
Mówiłem: nie zrobiliśmy nic złego.
Zrobiliśmy.
Halo.
- Walerij Legasow? - Tak.
Zastępca dyrektora Instytutu Energii Atomowej im. Kurczatowa?
- Tak, kto mówi? - Borys Szczerbina,
zastępca przewodniczącego Rady Ministrów i szef Biura Paliw i Energii.
W elektrowni jądrowej w Czarnobylu był wypadek.
Jaka jest sytuacja?
Bez paniki. Paliło się, już kończą gaszenie.
Wybuchł zbiornik awaryjny.
Zbiornik awaryjny. A rdzeń?
Kazaliśmy bez przerwy pompować wodę.
Rozumiem. Skażenie?
Nieznaczne. Dyrektor Briuchanow mówi, że 3,6 R/h.
To dużo. Trzeba ewakuować...
Jesteście specjalistą od reaktorów RBMK, tak?
Tak, studiowałem...
Sekretarz generalny Gorbaczow powołał komisję. Jesteście członkiem.
- Zebranie o 14.00. - Tak późno?
Przy takim napromieniowaniu...
W komisji macie odpowiadać na pytania
— ewentualne — o funkcjonowanie reaktora RBMK.
Nic więcej. Żadnej polityki, jasne?
Oczywiście. Nie chciałem...
REŻYSERIA
SCENARIUSZ
WYSTĄPILI
ZDJĘCIA
MUZYKA
Wersja polska na zlecenie HBO Start International Polska
Tekst: Karolina Bober