Brandvlei, więzienie o maksymalnym rygorze, RPA.
NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Przebywają tu najbardziej brutalni gangsterzy.
Morderstwa, pranie pieniędzy, porwania…
Ale nie są to zwykli gangsterzy.
Większość osadzonych to członkowie gangów Numbers.
Ciężko kochać to miejsce. Nie jest tu jak u mamy.
Żyją według brutalnego kodeksu.
Mój numer wymaga śmierci jednego ze strażników.
Ta sytuacja zagraża życiu strażników…
Dźgnięto mnie nożem.
…oraz życiu obcych, takich jak ja.
Stale tu mordujemy.
Nazywam się Raphael Rowe.
Spędzę tydzień w tym więzieniu w RPA,
w które zostało opanowane przez gangi Numbers.
To nie jest mój pierwszy raz za kratami.
Za morderstwo, którego nie popełniłem,
skazano mnie na dożywocie bez możliwości warunkowego zwolnienia.
O oczyszczenie z zarzutów walczyłem 12 długich lat.
Teraz podróżuję po świecie, poznając życie
w najgroźniejszych więzieniach świata.
JAK PRZEŻYĆ W NAJCIĘŻSZYCH WIĘZIENIACH ŚWIATA
Kapsztad, RPA.
Świetnie prosperujące nadmorskie miasto.
Na jego obrzeżach znajduje się dzielnica Cape Flats,
relikt ery apartheidu.
Ludzie, określani mianem kolorowych, byli zmuszeni do życia tam w nędzy.
Nadal wielu z nich tam mieszka.
Brutalne gangi zdeprawowały tę dzielnicę.
Dochodzi tam średnio do ośmiu zabójstw dziennie.
Jest tam tak niebezpiecznie, że samo wojsko musi przywracać porządek.
Kapsztad ma jeden z najwyższych wskaźników zabójstw.
Idę na akcję z oddziałem do walki z gangami.
Dołączę dziś do oddziału,
który poprowadzi nalot na gang narkotykowy.
Kapitan Althea Jefra prowadzi obławę
na jedno z najbardziej sławetnych osiedli Cape Flats.
Często ma pani do czynienia
z uzbrojonymi gangsterami,
a którzy grożą pani funkcjonariuszom?
Tak.
Półtora tygodnia temu w miejscu, do którego jedziemy,
gangsterzy zastrzelili policjanta na służbie.
Zatem to realne zagrożenie.
Nie pokazywać strachu.
Do środka i zamknąć drzwi.
Kazali ludziom się schować.
W Flats mieszka ponad sto tysięcy członków gangu,
którzy walczą o kontrolę nad osiedlami.
Co oznacza MG13? Członka Mongrel?
Tak.
O co tutaj chodzi?
Każdy gang ma swoje oznaczenia
i skróty na ciele.
To oznaczenie gangu Mongrel.
- To tatuaż członka tego gangu. - Zgadza się.
Ten blok należy do jednego gangu.
A tamten już do innego. Nie mogą wychodzić poza swój obszar.
Wchodzimy do jednego z bloków,
w którym według informacji wywiadu mieszkają dilerzy.
Jestem kapitan Jefra.
Podobno masz tu dużo pieniędzy.
Ile tu jest?
To kasa z proszku.
Z proszku do prania?
Sprzedaj mi go trochę.
- Za co jesteś na warunkowym? - Za morderstwo.
Do środka.
Zdejmij koszulkę.
Musimy sprawdzić, jakie masz oznaczenia gangów.
Mężczyzna ma wiele tatuaży.
Większość to oznaczenia jego ulicznego gangu, ale jeden to numer.
- To 26. - Tak.
Okazało się, że zatrzymany jest na warunkowym
za morderstwo.
Na ciele ma wytatuowany numer 26,
Jak sądzę, należy on do więziennego gangu Numbers.
Gangi, do których należą, całkowicie kontrolują ich życie.
A jeśli trafią do więzienia, podporządkują się
temu więziennemu gangowi,
z którym są powiązani.
Mowa o sławetnych gangach Numbers.
DZIEŃ PIERWSZY
Wielu wczoraj aresztowanych mężczyzn
zostanie umieszczonych tutaj,
w więzieniu Brandvlei o maksymalnym rygorze.
Wylewam w tym wozie siódme poty,
żeby w tydzień dowiedzieć się,
jak to jest być w więzieniu,
w którym rządzą gangi Numbers.
Jako obcokrajowiec i nowy więzień,
który nie ma powiązań z żadnym z gangów,
które rządzą w tym zakładzie…
nie wiem, jak mnie przyjmą.
Chcę sprawdzić, jak działa to więzienie,
skoro gangi mają tu tyle władzy.
Jak utrzymują kontrolę nad więźniami,
którzy mają własny system, własną hierarchię,
własne zasady i własny sposób działania?
Jak strażnicy dbają o bezpieczeństwo swoje
i takich jak ja, nowych więźniów?
Wyroki odsiadują tu najgroźniejsi zbrodniarze
z całej Prowincji Przylądkowej Zachodniej.
Fakt, że nie skuwają ci jedynie rąk, ale i nogi sugeruje,
że mają do czynienia z zatwardziałymi przestępcami,
wobec których trzeba stosować najwyższe środki ostrożności.
Wykonuj polecenia. Gdy uwolnię ci rękę, połóż ją na kolanie.
Następnym krokiem jest przeszukanie.
Zdejmij wszystko oprócz bielizny.
W międzyczasie sprawdzamy, czy masz jakieś tatuaże.
Odwróć się.
Podnieś ręce.
Członkowie Numbers
zwykle mają tatuaże.
Pokazują tak swoją rangę.
Nie mam żadnych tatuaży.
Więc nic nie wskazuje na to,
- że należę do Numbers? - Tak.
W afrikaans osoby, które nie należą do gangu nazywa się frans.
Więc radzę ci, nie pokazuj, że się boisz.
i rób, co ci każą.
Bo jako osoba spoza gangu
nie możesz robić niczego bez ich wyraźnego rozkazu.
Tak to działa. Mają własny kodeks postępowania.
- Kodeks, nad którym nie macie kontroli? - W rzeczy samej.
Moje dane już są w systemie i przydzielono mnie do jednego z bloków.
Przydzielono cię do bloku K-3.
Czego mogę się tam spodziewać?
Przebywają tam najbardziej aktywni członkowie gangu.
Wszyscy przestępcy, którzy są związani z gangiem więziennym,
znajdują się właśnie tam.
Coraz bardziej denerwuję się tym,
jak zostanę przyjęty.
Kim są członkowie Numbers?
Czego będą ode mnie chcieć?
To tutaj zostaniesz.
Zanim przydzielą mi celę,
mam zgłosić się do pana Hendry'ego,
przełożonego bloku K-3, by poznać panujące tam zasady.
Raphael Rowe.
Należysz do jakiegoś gangu?
Nie.
- Do żadnego. - Zgadza się.
Mamy tu trzy naczelne gangi.
Dwudziestki szóstki, dwudziestki siódemki i dwudziestki ósemki.
Istnieją pewne…
rytuały,
które praktykuje się w tutejszych więzieniach.
Nie można wejść do celi i zająć pierwszą lepszą pryczę,
którą zobaczysz.
Mogę dać ci pryczę i powiedzieć: „Raphael, śpisz tutaj”.
Ale kiedy zamknę za sobą drzwi, wyrzucą cię z tej pryczy.
Sami wyznaczą ci miejsce do spania.
Nie ma pan kontroli nad tym, co robią?
Staramy się to powstrzymać, ale…
to nie wychodzi.
Proszę zabrać więźnia do celi dziesiątej.
Podobno każdy osadzony w K-3
należy do jednej z trzech frakcji więziennego gangu Numbers.
Są to dwudziestki szóstki, siódemki i ósemki.
Trzymajcie się z dala od paki. Ciężko ją kochać.
Nie jest tu jak u mamy.
Ci ludzie tkwią za tymi żelaznymi kratami.
Zaraz trafię do celi, gdzie poznam swoich współwięźniów.
Będę dzielić ciasną celę z ośmioma gangsterami z Cape Flats.
Wszyscy są członkami Numbers.
Mogę tutaj?
Jak leci? Raphael.
Próbuję przedstawić się kolegom z celi,
ale całkowicie mnie ignorują.
Pierwszy raz doświadczam takiego powitania.
Zamiast tego pozdrawiają się na migi
i rozmawiają w dziwnym języku.
Nie mam pojęcia, co robią.
Jestem zamknięty w celi, a oni mają pełną kontrolę.
- Znasz angielski? - Tak.
- Dlaczego tu jesteś? - Jestem Raphael.
Dlaczego jesteś w więzieniu?
- Jestem nikim. - Nikim?
Co masz?
Pieniądze?
Masz cokolwiek?
- Nic nie mam. - Tak?
- Wszystko mi zabrali. - No popatrz.
Będziesz mieć problem, jak coś znajdziemy.
Kapitanie, do roboty.
Porozmawiają z tobą.
Zdaje się, że to, co powiedziałem, przekazali dwóm współwięźniom,
Lee i Curtisowi, którzy chcą ze mną rozmawiać.
Siadaj. Ja zadaję pytania, ty odpowiadasz.
Dobrze.
- Nazywasz się Raphael? - Tak.
Skąd jesteś?
- Z Anglii. - Naprawdę?
Z Londynu.
Widzę, że masz niezłe kiksy.
Niestety przyszedłeś z niczym.
- Wszystko mi zabrali. - Wszystko?
Zostawili mi tylko te buty.
Głupek z ciebie.
Było pomyśleć o ludziach, którzy będą je chcieli.
- Nie miałem szans. - Nie w tym rzecz.
Porozmawiamy później.
Masz ładne kiksy, więc wszystko gra.
Jaki masz numer buta?
- Mam 42. - Twój rozmiar?
- Tak. - Zobacz tylko.
Pięknie wyglądają.
- Nowe? - Bardzo ładne.
To coś więcej niż kradzież butów.
Chcą mnie upokorzyć.
Chaba pasują.
- Mogę je wziąć? - Załóż oba.
- Nie bardzo. - Masz coś przeciwko?
- Załóż tego. - To jak?
To nie jest pytanie. Zabieramy je.
Wiesz dlaczego?
Jesteś biały i masz dużo kasy.
Śmiało, zakładaj.
Nie masz tu prawa głosu.
- Rozumiesz? - Tak.
Zabijemy cię nawet dla pary kiksów.
- Rozumiem. - Czyli wszystko gra?
- Nie cieszy mnie to, ale rozumiem. - Nie obchodzą nas twoje uczucia.
Jesteśmy z ósemek. Stoimy na ich czele.
Jeśli nie sprawisz kłopotów, to ja też nie.
- Jestem bezkonfliktowy. - Super.
Musisz sobie pościelić łóżko. Pokażę ci, o co chodzi.
Lee i Curtis rządzą tutaj, są z frakcji 28.
Wygląda na to, że dadzą mi do wiwatu.
Przeżyjesz tu tylko dzięki forsie.
Wiem, że biali mają forsę.
- Nie jestem biały. - To proste.
- Jak to? - Nie jestem biały.
Ojciec jest czarny, a mama biała.
Tylko wyglądasz jak biały, a w środku jesteś czarny.
- Prawda. - Dobrze.
Chodź.
To twoje łóżko.
Tu będziesz spał.
Gdy Lee przydzielił mi już łóżko,
przedstawia mnie innym członkom gangu.
To Kłopot.
Jest z frakcji 26.
Ma siedmiokrotne dożywocie za morderstwo. Jest z Wasbanku.
Widzisz go?
Próbują mnie zastraszyć.
Muszę powiedzieć, że się im udało.
Ten gość…
to Klope.
Jest z frakcji 27.
To osławiony płatny zabójca z Manenberg.
Rozumiesz?
Koleś myśli, że wyglądamy jak on.
To białas, brachu.
Dają mi do zrozumienia, że nie jestem jednym z nich.
Słyszałeś, co powiedział?
Tylko przytakujesz.
Patrz, jak wyglądasz.
Powiesz strażnikom, że wzięliśmy ci kiksy?
- Oczywiście, że nie. - Na bank?
Nikomu nic nie powiem.
Moi współwięźniowie, którzy wiele razy mordowali,
mają dla mnie zadanie.
Dziś twój pierwszy dzień.
Wypierzesz nam ubrania.
- Mam to uprać? - Dokładnie.
Masz wyprać to wszystko.
Nauczę cię prać ręcznie.
Zostałem mianowany praczką.
Próbują mnie zastraszyć.
Mam robić różne rzeczy.
Jak na razie robię wszystko, co mi każą.
I musisz je wysuszyć.
Musisz to robić, bo jesteś frans.
Kim jestem?
Jesteś frans.
Posłuchaj, jeśli nie masz na ciele
numeru 26, 27, 28… Kapujesz?
Jeśli nie masz takiego znaku, musisz nam służyć.
A jeśli go masz, dajemy ci spokój.
To znaczy, że jesteś jednym z nas. Rozumiesz?
Tak to tu działa.
Jako osoba spoza gangu czy frans,
jestem na samym dole więziennej hierarchii.
Wykonasz telefon.
Podam ci numer konta, na które twoi ludzie wyślą moim kasę.
To na przetrwanie.
A jeśli odmówię?
To nie wchodzi w grę.
- Rozumiesz? - Tak.
Mam trzy opcje.
Zapłacić za ochronę, zostać członkiem gangu
albo ich niewolnikiem.
Więzienia, w Anglii…
Jesteśmy w RPA, a nie w Anglii.
Wszyscy w tym pokoju…
Po prostu zabijamy. Nie mam czasu dyskutować.
Skończymy z tym, bo za dużo gadasz.
Chyba mnie sprawdzają.
Nie odmówię im, wykonywania poleceń,
bo mogliby mnie nie polubić.
Nie chciałbym, żeby tak się stało już pierwszego dnia.
To dopiero pierwszy dzień, ale jeśli tak żyją frans,
to rozumiem dlaczego tak wielu dołącza do Numbers.
DZIEŃ DRUGI
Następnego ranka cieszę się, że nikt nie zwraca na mnie uwagi,
bo szykują się do śniadania.
Każdy czeka na swoją kolej.
Na śniadanie wychodzą pojedynczo.
Tak zaczyna się dzień.
Nie mogę się doczekać, aż wyjdę z tej ciasnej celi
i zaczerpnę świeżego powietrza.
Gdzie jadacie śniadania?
Tutaj.
Nie można jeść na zewnątrz?
To więzienie o maksymalnym rygorze.
Jest tu wielu zabójców.
Uważają, że jesteśmy niebezpieczni.
- A jesteście? - Czy jesteśmy niebezpieczni?
Powiem za siebie. Jestem niebezpieczny.
Nie chcę się z nimi kumplować, bo nie są moimi kumplami.
To oznacza mój numer.
Zanim wyjdziemy na śniadanie, przeszukują nas na obecność broni.
Po chwili znów zamykają nas w celi.
Dlaczego masz większą tacę? Dostaniesz więcej niż ja.
Poprosiłem o taką.
Nie lubię jeść małych porcji.
Podczas śniadania chcę dowiedzieć się czegoś
na temat tej dziwnej inicjacji,
którą wczoraj przeszedłem.
Mogę o coś zapytać? Gdy wczoraj tu przyszedłem,
mówiliście w języku,
którego nie znam.
To nie afrikaans ani angielski. Co to za język?
W jakim języku rozmawialiście podczas narady?
- Sabela. - Co to za język?
Jakiś specjalny?
To język, którym mówi się w Numbers.
Język gangu.
Naprawdę?
Znają go tylko członkowie Numbers.
Inni nie mogą się go uczyć.
KŁOPOT
Więc kiedy tamten facet przyszedł do mnie
i zadawał mi pytania, potem zdawał wam raport…
- Pytał, kim jesteś? - Tak.
Chcemy wiedzieć, kim jesteś w więzieniu.
Dlaczego to takie ważne?
Tak zdobywasz szacunek.
Jeśli kłócimy się z Kłopotem,
Curtis musi umieć nas powstrzymać.
A kiedy zaczyna mówić, musimy go wysłuchać.
Jest najwyższy rangą. My jesteśmy pod nim.
Jesteś tu najwyższy rangą?
Tak.
Wasz gang ma rangi?
Od zwykłych żołnierzy w górę.
Zauważyłem, że moi współwięźniowie mają różne tatuaże
z gwiazdami lub klapami, które wyglądają jak wojskowe stopnie.
Jak awansować do wyższej rangi?
Trzeba być dobrym dyplomatą? Musisz dobrze negocjować?
Chwileczkę.
Raphael, gdy mówisz o członku Numbers,
musisz bardzo uważać, co o nim mówisz.
To, o co teraz pytasz,
jest poufne, rozumiesz?
Masz na myśli pytania o…
Członka Numbers.
Gdyby nie członkowie Numbers…
nawet strażnicy nie mieliby kontroli nad więzieniem.
Dzięki członkom Numbers…
panuje tu dyscyplina.
Panuje porządek.
Tak jak władze mają swoje zasady, tak i my mamy swoje.
Każdy z nas je ma.
Dorastaliśmy w tym środowisku.
Nie zostawimy tak łatwo tego,
co znamy i co mamy.
Nie chcesz, żeby ludzie to rozumieli…
To nie ma dla mnie znaczenia.
To dla jego dobra. Za to można zginąć.
Wyzwanie albo hańba.
Moi współwięźniowie, jak wszyscy na tym bloku,
są niezwykle niebezpieczni.
Ale czemu nie możemy jadać wspólnie,
skoro wszyscy należą do jednego gangu?
Gdy wołasz strażnika, musisz nazywać go szefem.
Szefie! Pozwolisz na chwilę?
Możemy porozmawiać?
Dzień dobry.
Więźniowie nie mogą wychodzić i jeść przy tych stołach.
Dlaczego?
Łatwiej nam opanować dziesięciu osadzonych…
niż sześćdziesięciu.
Może jeden osadzony ma z innym problem.
Ale my tego nie wiemy.
Dźgnie go lub coś w tym rodzaju.
I wiesz, co z tego wyniknie?
Zaatakują nas.
Strażników?
Zaatakują nas.
Więzień nie wyjdzie z celi i nie dźgnie strażnika bez powodu.
W 1995 zostałem dźgnięty bez powodu.
- Naprawdę? - Tak było.
Przechodziłem obok grilla. Wbił mi nóż.
Zapytałem dlaczego ja, a on na to, że stałem najbliżej.
Znalazł się w nieodpowiednim miejscu.
Właśnie.
Wszyscy wiedzą, że jeśli dołączysz do Numbers…
rok odsiadki może zmienić się w 20 lat.
Podejmują tę decyzję świadomie.
Niebezpieczni więźniowie wychodzą na zewnątrz
tylko na krótkie zajęcia fizyczne.
Po śniadaniu zostaję zabrany
na mecz krykieta z więźniami z innej celi.
Jeden facet ma na twarzy tatuaże i…
Właśnie do mnie idzie.
Cześć. Jak się masz? Wszystko gra?
Dobrze. Jak się masz?
- Jestem Raphael. - Masalino.
- W więzieniu nazywają mnie Pogrzebacz. - Pogrzebacz?
- Poważnie? - Tak.
- Umiesz grać w krykieta? - Tak.
Nie jestem mistrzem, ale coś potrafię.
Chodź ze mną.
To jest Raphael.
Chce z nami zagrać.
Ma ciekawą ksywę: „Pogrzebacz”.
Nietrudno zgadnąć,
że Masalino należy do gangu więziennego.
Na czole ma wytatuowany numer 28.
Pokażę mu, jak to się robi.
Pokażę ci.
Pierwsza rzecz…
Nie mam już tyle pary w rękach.
- Nie. Jak to? - Bo jestem stary.
- Jesteś stary! - Starzeję się. To nie takie łatwe.
Szybka piłka!
- Jaki odsiadujesz wyrok? - Dożywocie.
Dożywocie.
- Za co cię skazali? - Za różne zbrodnie.
Morderstwo, pranie pieniędzy, porwanie,
usiłowanie zabójstwa.
I temu podobne.
A wcześniej na ile cię skazali?
Na 12 lat.
- A to za co? - Morderstwo.
Kogo zabiłeś?
- Wuja. - Zabiłeś wuja?
A tym razem, kogo zabiłeś?
Członka gangu.
Popełniłeś dwa morderstwa? Czy więcej?
Więcej.
W aktach mam wpisane 24 sprawy.
Zabiłeś 24 osoby?
- Jak zabijasz? - Bronią.
- Strzelasz do ludzi? - Tak.
- W więzieniu należysz do frakcji 28? - Tak.
Jaki masz stopień?
Generał broni.
Mam wiele gwiazdek.
Sześć na sześć.
- Na drugim ramieniu też? - Tak.
Co to znaczy, że jesteś generałem broni?
Jak osiągnąć taki stopień?
Wymaga to krwi.
- W więzieniu? - Tak.
Czyjej krwi?
Strażników.
Jeśli któryś z moich braci uderzy dwudziestkę szóstkę lub siódemkę…
- Jak się pobiją? - Tak, i pojawi się krew.
Jeśli poleje się krew, trzeba uzupełnić jej braki.
Muszę wziąć nóż lub coś ostrego
i dźgnąć strażnika.
Tylko tak można to naprawić.
Dlaczego strażnicy, którzy nie są zamieszani w sprawy Numbers?
Dlaczego stają się celem ataku?
- Tak to już jest. - Rozumiem.
Masalino jako pierwszy otwarcie mówi,
dlaczego członkowie gangów atakują strażników.
Sądzę, że to możliwe,
bo wśród członków Numbers osiągną stopień generała broni.
To, co musiał zrobić, by znaleźć się tutaj,
nie mieści się w głowie.
Żeby…
awansować w hierarchii
lub pomścić śmierć jednego ze swoich
i utrzymać spokój, muszą zabić strażnika.
Zastanawiam się, co czują tutejsi strażnicy
podczas pracy z więźniami,
którzy w każdej chwili, bez powodu mogą ich zabić.
Po pół godzinie na zewnątrz
wracam do celi, w której spędzimy pozostałą część
dzisiejszej doby.
Uczucie klaustrofobii jest nie do zniesienia.
Mamy tylko źle odbierający telewizor, którego nie kontrolujemy,
i planszę do gry narysowaną na prześcieradle.
- Zbijasz. - Oba pionki?
- Tak. - Zbijasz oba.
Zabiłeś go!
- Teraz zabijesz. - Kogo zabiłem?
- Mnie. - Spróbuje cię dopaść.
Jesteś poszukiwany.
- Dorwę cię. - Uważaj.
- Pierwszy raz w więzieniu? - Siedziałem za morderstwo i napad.
Użyłeś broni w tym napadzie?
Muszę wam to wyjaśnić.
Sami zdecydujecie, czy mi uwierzycie.
Poznamy, jeśli kłamiesz.
Poznacie, czy kłamię.
W porządku. Możecie myśleć o mnie, co chcecie.
Ale zostałem oskarżony
o bycie członkiem gangu.
Nie w RPA, ale w Anglii.
Chodziło o napady…
na bogatych ludzi.
Trafiliśmy przed sąd…
który skazał nas na karę…
dożywocia za morderstwo i napady.
Po 12 latach…
znaleźli dowody na to, że tego nie zrobiłem.
Ale co z cierpieniem, którego doświadczyłeś?
Straciłeś 12 lat życia.
To nie 12 dni czy godzin.
Ktoś tu przejmuje się twoim cierpieniem?
Gdy poznali moją historię,
w końcu zaczynają mnie akceptować.
Wszyscy należymy do Numbers.
Jesteś tu jedynym frans.
Musimy zdecydować, jaką przydzielić ci pozycję.
To konieczne? Nie ma innego sposób?
Prędzej czy później trzeba podjąć decyzję.
By tu przetrwać.
Większość z nas nigdy stąd nie wyjdzie.
Wygląda na to, że chłopaki się dogadują,
więc czemu potrzebują do tego członkostwa w więziennym gangu?
Na zewnątrz też mamy gangi…
do których należymy.
Poza więzieniem należę do Americans.
- To kolejny gang? - Na zewnątrz jest ich wiele.
Tam jesteśmy wrogami.
Walczymy o teren, towar do przemytu…
Tu natomiast jesteśmy braćmi.
Na zewnątrz to całkiem co innego.
Nawet po tym, co tu razem przeszliście?
Nawet po 20 latach razem,
jeśli złapię go na zewnątrz, zabiję.
Wydaje się, że przynależność do Numbers jednoczy tych ludzi przeciwko władzom.
Bez względu na to, jak nienawidzą się poza więzieniem,
gdy przekroczą jego bramy, zapominają o wszelkich urazach.
DZIEŃ TRZECI
To mój trzeci dzień.
Wysłano mnie do pracy na bloku o średnim rygorze,
gdzie moi współwięźniowie mogliby trafić,
gdyby nie angażowali się w przestępczą działalność Numbers.
Widać, że ta część znacznie różni się od tej o maksymalnym rygorze.
W przeciwieństwie do odnowionej części, z której przychodzę,
ta wygląda na kompletnie zaniedbaną.
Część dla najgroźniejszych więźniów jest zadbana.
Natomiast tu wszystko jest zużyte, a osadzeni muszą sobie jakoś radzić.
Panuje tu jednak inna atmosfera.
W porównaniu z więźniami z bloku K-3,
których zamyka się na 23 i pół godziny dziennie,
ci tutaj, przez większość dnia, mogą swobodnie się poruszać.
To jak prowizoryczne kino.
Gdy czekam na przydział obowiązków,
poznaję pewnego więźnia.
Powiedz, kim jesteś i co tu robisz?
Dlaczego pytasz?
Taka praca. Muszę się dowiedzieć, kim jesteś.
Żeby powiedzieć innym.
Rozumiesz?
Jestem z frakcji 27, a on z 28. To mój kumpel.
Dziś damy ci już spokój, dobra?
- Ale jeszcze się spotkamy. - Dobra.
To, co zauważyłem też na bloku o średnim rygorze,
to że gdy gdzieś sobie przystanąłem,
zaraz ktoś podchodził.
Kilka razy poczułem się niezręcznie,
bo jakiś obcy facet gapi się na mnie
i pierwsze, o co pyta to, skąd jestem i co tu robię.
Mimo że jest tu inaczej, a atmosfera jest mniej napięta,
to miejsce i tak zostało skażone ideologią, kulturą i działaniami Numbers.
Przenosi się tu tylko tych osadzonych,
którzy udowodnią, że podporządkują się więziennym zasadom.
Aż 85% tych więźniów pracuje.
Blok o średnim rygorze żywi cały zakład karny
dzięki jego 6000 hektarów ziemi, na której będę pracować.
- To część o maksymalnym rygorze. - Byłem tam.
Mijanie maksa w drodze do pracy
przypomina im, że za dobre zachowanie czeka ich nagroda.
Byłem tam trzy i pół roku.
- Trzy i pół roku? - Jestem tu 14 lat.
- Ciężko tam jest? - Tak.
Piękne widoki.
Jeśli kilka lat siedzisz w maksie,
a potem zasłużyłeś na transfer do zakładu o średnim rygorze…
Mimo że nie jest idealnie,
to wciąż przywilej.
Tym się zajmują.
Hodują marchewki.
- Proszę pana? - Tak?
Do obierania.
- Marchewki? - Tak.
Wy zbieracie, oni obierają? Co jest łatwiejsze?
- Nie ma tu łatwej pracy. - Dobra odpowiedź.
- Nie ma. - Dobra odpowiedź.
Mogę się przyłączyć?
Skazany za rabunki, Senador,
pracuje tu już od siedmiu miesięcy.
- Co mam robić? - Obierać to.
W ten sposób?
Ile skrzyń mamy zapełnić?
Chyba powiedzieli dziś, że sto.
Sto takich skrzyń?
Za co zostałeś skazany?
Jaki wyrok dostałeś?
Dostałem pięć lat za napad.
- Pięć lat za napad. - Niedługo wychodzę.
Twój wyrok prawie dobiega końca.
Mam dość takiego życia, rozumiesz?
Siedziałem już kilka razy
i próbowałem się zmienić, ale…
Wtedy było to zbyt trudne, ale teraz naprawdę coś zmienię.
Dlaczego sądzisz, że tym razem faktycznie się zmieniłeś?
Bo przyjąłem do serca Chrystusa, mojego Zbawiciela.
Zamierzam żyć uczciwie.
Znajdziesz pracę po wyjściu?
Na ogół mało kto chce zatrudniać takich jak ja,
zwłaszcza gdy masz na sobie takie ślady i tatuaże, ale…
Jakie ślady?
Masz wytatuowane: „Witaj, słońce 26”.
„Nienawidzą mnie za moją dumę”.
Podobno w szpitalu mogą to usunąć.
Zrobisz to?
Chciałbym. Zgłoszę się.
Chciałbyś, ale nie wiesz, czy możesz?
Nie wiem, czy mogę, ale sprawdzę.
Nie jestem już niewolnikiem. Jestem dzieckiem Boga.
W więzieniu członkowie gangu nadal mają mnie za brata,
ale mówię im, że już nim nie jestem.
Senador to pierwsza osoba, jaką znam,
która chce odejść z gangu.
Możesz odejść?
Możesz przestać być jednym z nich, jeśli tego zechcesz?
Nie chcę teraz o tym rozmawiać.
- Rozumiesz? - Dobrze.
Zmarnowałem już dość życia.
Chcę zbudować w życiu coś dobrego.
Wszystko w twoich rękach.
Ciekawe, czy Numbers pozwolą Senadorowi odejść
i jakie życie czeka go, gdy wróci do Cape Flats.
DZIEŃ CZWARTY
Dziś w części o średnim rygorze
będę pomagać jednemu współwięźniowi w jego obowiązkach.
Bradley!
Gdzie Bradley?
- Witaj, to Raphael. - O co chodzi?
- Jak się masz? - Miło mi.
Pomoże ci na dziedzińcu w twoich obowiązkach.
Tak nosimy stroje. Teraz jest dobrze.
Wyglądasz jak nowo przybyły.
Wszyscy mi to robią.
- Macie pojedyncze czy wspólne cele? - Mamy jedno duże pomieszczenie.
Bradley jest w tej części od siedmiu miesięcy.
Tak jak ja nie należy do gangu, więc jest frans.
Razem 48 osób.
- Równo 48? - Tak.
To moje łóżko.
- Aż 48 osób w każdej celi. - Zgadza się.
Sądziłem, że w mojej celi w maksie jest ciasno.
Przynajmniej większość dnia Bradley spędza na zewnątrz,
wzywając więźniów na spotkania z urzędnikami i doradcami.
Dostaję taką listę codziennie.
Do psychologa, pracownika socjalnego, na komisję od zwolnień.
- Wymówisz to imię? - Co to za imię?
Ampendulo Yakelo?
Ampulo Yakelo!
- Ale masz ten południowoafrykański… - Idzie.
Jest Ampendulo Yakelo?
Jest na zewnątrz. Dzięki.
Zwykle muszę strasznie krzyczeć.
Tak?
Pan Moore powiedział, że masz spotkanie z pracownikiem socjalnym.
Nie zapomnij jutro przyjść.
Dziękuję.
Bradley pasuje do reszty jak pięść do oka.
Ale wygląda na to, że znalazł sposób, by pracować
bez problemów ze strony gangów.
Pochodzę z innego środowiska.
Wywodzę się z klasy średniej.
Nie należę do Numbers.
Mam też jasny kolo skóry i tak dalej.
Było mi tu dwa razy ciężej.
Ostatecznie trzeba było dużo…
pieniędzy i to sporo.
- Naprawdę? Musiałeś kupić sobie… - Zgadza się.
Najprościej mówiąc, musiałem zapłacić za ochronę.
Ale co robiłeś,
gdy kolejne osoby chciały, byś coś im dał?
Mam rozwiązanie.
Raz w miesiącu idę do sklepu i kupuję
po dwie paczki tytoniu, kawy i cukru.
To wystarczy.
- Kupujesz podwójnie. - Zgadza się.
- Zadziałało? - Tak.
Nadal żyję.
I nie byłem do niczego zmuszany, molestowany i tak dalej.
Nigdy cię nie pobili. Udało ci się wykupić sobie spokój.
Zgadza się.
By przetrwać jako frans w tych więzieniach i uniknąć przemocy,
więźniowie tacy jak Bradley wolą zawrzeć układ.
Nie musi wstępować w szeregi Numbers,
bo zdołał kupił sobie ochronę
przed atakami, prześladowaniami czy rabunkami ze strony osadzonych.
DZIEŃ PIĄTY
Dziś wracam do maksa.
Porozmawiam z Curtisem,
który zaraz na początku pokazał mi, że jest twardy.
Ale według mnie coś w jego stylu bycia sprawia,
że pozycja, jaką zajmuje w gangu,
mocno mu ciąży.
Jesteś z Cape Flats?
Dorastałem tam.
Odsiadujesz bardzo długi wyrok.
- Dwadzieścia pięć lat. - Za co aż tyle?
Skazano mnie za morderstwo
i napad z bronią w ręku.
Nie poczuj się urażony tym, co powiem.
Zauważyłem, że na twojej twarzy
maluje się coś jakby zmartwienie.
Jest to spowodowane twoją pozycją
i obowiązkami jakie na tobie spoczywają.
Na przykład dwóch gości z gangu wdaje się w bójkę.
Okładają się i jeden zaczyna krwawić.
Musisz podjąć decyzję.
To twój obowiązek jako lidera, prawda?
- Musisz zdecydować o ataku na strażnika. - To prawda.
Szczerze, spotkałem się już z taką sytuacją.
Pięć lat temu, gdy tu trafiłem,
jeden więzień pobił strażnika kłódką.
Stało się to na moim bloku.
Ataku dokonał jeden z dwudziestek ósemek,
który zmarł w wyniku obrażeń, jakich doznał podczas tego incydentu.
Od tej pory nie doszło tu odwetu
ze strony dwudziestek ósemek.
Pobito go na śmierć.
Niestety, mój numer wymaga
śmierci jednego ze strażników.
Kto miałby to zrobić?
To należy do moich obowiązków,
bo byłem tam wtedy.
Nadal wisi to nad dwudziestkami ósemkami
jak czarna chmura.
Niewyobrażalne.
Jeśli Curtis weźmie udział w zabójstwie z zemsty,
skarze się na resztę życia w więzieniu.
A jeśli niczego nie zrobisz?
W takim wypadku…
zostanę ukarany.
- Przez swoją frakcję? - Tak.
Muszą mnie zabić.
Jeśli do tego dojdzie, będę musiał podjąć decyzję,
a nie ma wtedy czasu na przemyślenia.
Wóz albo przewóz.
Szkoda mi Curtisa.
Wydaje się być uwięziony w obowiązkach jako 28.
Dotarł tam, gdzie chciał.
Ale ma to swoją cenę.
W tym momencie
tą ceną jest krew strażnika.
DZIEŃ SZÓSTY
Dziś postaram się zrozumieć, co czują strażnicy,
którzy narażeni są na ciągłe agresję ze strony gangów.
Od jak dawna pan tu pracuje?
W maksie pracuję od czterech lat.
Jaką pełni pan tu rolę?
Jestem członkiem zespołu do wsparcia w sytuacjach nagłych.
Jesteśmy szkoleni do prowadzenia specjalnych operacji,
kontrolowania zamieszek, przeszukiwania cel
i tym podobnych.
Gerber kontroluje gangi na co dzień.
Co stanowi największe wyzwanie w tym więzieniu?
Największym wyzwaniem z jakim się zmagamy,
jest praca z przestępcami, którzy są członkami Numbers.
Stale mamy do czynienia z agresją,
ale nie wiemy, kiedy ona eskaluje.
Jedną z takich sytuacji odnotowano sześć lat temu.
Doszło tu wówczas do dramatycznego incydentu,
w którym na skutek konfliktu ze strażnikami więzień stracił życie.
Co pan o tym wie?
Niektórzy z członków gangu, którzy brali w tym udział, wciąż tu są.
Uważają, że naprawią to tylko wtedy,
jeśli zabiją jednego z nas.
Wyczekujemy tego każdego dnia.
Nigdy nie wiemy, kiedy coś się stanie.
Jak to jest pracować w ciągłym strachu?
Staram się robić to z dnia na dzień
i nie myśleć o tym za dużo, bo inaczej
to cię zniszczy od środka.
A wtedy człowiek się załamie.
To nieuniknione.
Co można zrobić,
by zburzyć tę hierarchię
i wszystko, co reprezentują Numbers?
Szczerze mówiąc,
wątpię, że kiedykolwiek to się uda.
Ale to, co możemy i aktualnie robimy,
to wdrożyć system kontroli nad gangami
i rozdzielić tych, którzy podejmują decyzje.
Jeśli zdecydują się przelać krew
jednego ze strażników,
zrobią to jeszcze zanim się o tym dowiemy.
Jak na razie, władze więzienia postanowiły izolować
aktywnych członków gangu w małych grupach,
żeby utrudnić im spiskowanie.
SEGREGACJA
Ale niektórzy członkowie gangu są tak niebezpieczni,
że nie powstrzyma ich nawet więzienie Brandvlei.
Takich więźniów przenosi się tutaj
do Ebongweni Super Max,
najlepiej chronionego więzienia w RPA.
Spotkam się tu z George'em Thomasem.
Jako przywódca dwudziestek ósemek
uznano go winnym przestępstw związanych z działalnością gangu
oraz siedmiu morderstw.
Niektóre z jego ofiar miały przeciwko niemu zeznawać.
Został uznany winnym zlecenia ich zabójstw,
którymi kierował z więziennej celi.
Teraz odbywa karę wielokrotnego dożywocia w tym betonowym pomieszczeniu,
które ma uniemożliwić mu wpływ na sprawy gangu Numbers.
Usiądź obok mnie.
Wiele czytałem i słyszałem o George'u Thomasie.
- Nie byłem aniołem. - Istotnie.
Kiedy po raz pierwszy dopuściłeś się zbrodni?
Byłem zwyczajnym dzieciakiem.
Potem związałem się z gangami.
Były jeszcze inne gangi.
Mieli dwa miejsca,
gdzie szmuglowali towar.
Pojechaliśmy tam jednej nocy.
Mieliśmy ze sobą karabin R4,
trzy Z-88 kaliber dziewięć milimetrów,
granat ręczny i zaatakowaliśmy ich.
Zaczęliśmy strzelać.
- Ilu zginęło? - Zastrzeliliśmy dziewięciu.
Chyba dziewięciu.
Nie wiem, ilu zginęło, ale zastrzeliliśmy dziewięciu.
Większość swojego życia George spędził w więzieniu.
Opowiedz o swoich tatuażach, dlaczego wytatuowałeś sobie twarz,
szyję i ciało.
Gdy trafiłem do więzienia w czasach apartheidu,
mieliśmy bardzo dużo wolnego czasu,
więc zaczęliśmy się tatuować.
Tatuaże George'a opowiadają mroczną historię
jego drogi na szczyt.
Bardzo poważnie potraktowałeś swoją pozycję w gangu.
Byłem wtedy generałem. Nie ma wyższego stopnia.
W latach 1994, 1995
zadźgaliśmy 27 strażników.
- Aż 27? - Dokładnie tylu.
- To było w Brandvlei. - Dlaczego?
Z powodu sytuacji, jaka panowała wtedy w więzieniu.
Nie wysłuchali naszych skarg.
Poza tym gang dwudziestek ósemek
był zwykłą organizacją,
która powstała w czasach apartheidu.
Ale większość strażników niczym się od ciebie nie różniła.
Cierpieli tak samo jak ty.
- Doświadczyli apartheidu. - Zgadzam się. Dlatego mówię,
że nie zgadzam się z tym, co się dzieje.
Bo w czasach demokracji powinniśmy móc rozmawiać.
Tkwisz w tym betonowym grobowcu.
Jako generał dwudziestek ósemek,
jaki masz wpływ masz stąd…
z tego grobowca?
- W środku czy na zewnątrz? - Tu i tu.
Mam kontakt z wieloma przyjaciółmi.
Ale głównie próbuję zachęcić ich,
by odeszli od starych zwyczajów.
Nawet George Thomas,
najwyższy rangą członek gangu, jakiego znam,
zdaje się odchodzić od brutalnego kodeksu Numbers.
Przyznał,
że gdyby tylko chciał mógłby nadal wpływać
na ludzi z zewnątrz.
Powiedział jednak, że obecnie
nakłania jedynie do dobrego.
Najważniejsze pytanie brzmi, czy się zmienił?
Czy pozostał…
bardzo wpływowym i niebezpiecznym człowiekiem?
DZIEŃ SIÓDMY
Zapytam naczelnika,
czy więzienie może pozytywnie wpływać na życie tych mężczyzn,
jeśli tak wielu z nich pozostaje pod kontrolą Numbers.
Numbers mają własny system, według którego działają,
a który różni się od porządku, który chce pan tu zaprowadzić.
- Czy to utrudnia resocjalizację więźniów? - Zdecydowanie.
Ale obecnie głównym problemem w RPA jest ubóstwo
i zły system społeczno-gospodarczy.
Na zewnątrz brak miejsc pracy.
Ludzie decydują się dołączyć do gangu,
bo za coś muszą przeżyć.
Część przestępców, zwłaszcza członkowie gangów,
to głównie przestępcy, którzy nic w życiu nic nie osiągnęli.
Nic nie mają.
Część o zaostrzonym rygorze jest nowa.
Co się teraz zmieniło?
Dawniej nie było mowy o żadnej resocjalizacji.
Kiedyś…
tylko wpuszczaliśmy i wypuszczaliśmy.
Nastąpiły u nas duże zmiany w więziennictwie.
Zamiast na karaniu koncentrujemy się na resocjalizacji.
Ci, których nie interesuje gangsterka, zmienią się.
Takim możemy pomóc.
Staramy się pomóc im w resocjalizacji,
wspierać ich, by po wyjściu stali się porządnymi obywatelami.
Mój pobyt w Brandvlei dobiega końca.
Kultura gangów jest nieodłączną częścią życia
więźniów w RPA.
Numbers może i utrzymują pokój między rywalizującymi gangami z zewnątrz,
ale utrudniają tym władzą więzienia prowadzenie resocjalizacji.
Wykorzenienie tego jest właściwie niemożliwe.
Gdy zostaną naznaczeni 26, 27 lub 28,
to piętno pozostanie z nimi do końca życia.
Napisy: Wioletta Sarapata