NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Nuuk Maksimum Güvenlikli Hapishanesi, Grönland.
Açılalı dört ay olmuş.
Ülkenin en azılı suçlularına ev sahipliği yapıyor.
Çok hızlı gelişti.
Tam o an öleceğine karar verdim.
Eskiden Grönland'ın en kötü suçluları, geçmişte sömürgesi olduğu
Danimarka'ya yollanırmış.
Artık aldıkları cezaları ilk defa olarak
Grönland'ın ilk maksimum güvenlikli hapishanesinde çekecekler.
Sence cezalandırılıyor musun?
Bana göre otel.
Cesur, insancıl bir deney gerçekleştiriliyor.
İnsanları içeri tıkıp anahtarı atarsak
durum daha iyiye gitmeyecektir bence.
Peki çok sıkı bağları olan bu toplumda,
gardiyanlar, birlikte büyüdükleri azılı suçluları kontrol edebilecek mi?
Bence mahkûmlardan korkuyorlar.
Gardiyanlardan korkuyor musun?
Niye bu kadar güldün?
Benim adım Raphael Rowe.
Bu maksimum güvenlikli hapishanede bir hafta geçireceğim.
Parmaklıklar ardında ilk kez bulunmuyorum.
İngiltere'de, işlemediğim bir cinayetten hüküm giydim
ve şartlı tahliyesiz ömür boyu hapis cezasına çarptırıldım.
Adımı temize çıkarmak 12 yılımı aldı.
Şimdi ise dünyanın en zorlu hapishanelerindeki hayatın
nasıl olduğunu öğrenmek için dünyayı dolaşıyorum.
Grönland, dünyanın en büyük adası.
Ama burada sadece 57.000 kişi yaşıyor.
Bunca güzelliğine rağmen bu Arktik ülkesinin geçmişi karanlık.
Danimarka'nın yönetimi altında
geleneksel avcı topluluklar şehirlere taşınmaya zorlanarak
yaşam tarzları yok edilmiş ve nesillerce süren sorunlar yaratılmış.
Bugün, Grönland'daki şiddet içeren suç ve cinsel saldırı oranları
dünyanın en yükseklerinden biri.
Cinayet oranı ise ABD'nin iki katı.
Buna rağmen ülkenin tamamında sadece 148 polis memuru görev yapıyor.
Şu an herkesin birbirini tanıdığı ufak bir topluluk olan Nuuk'tayım.
Sıkı bağları olan bu topluluğu denetleyen polislerle devriyeye çıkacağım.
Denetlenen insanların çoğu polislerce tanındığında
kanunların nasıl uygulandığını merak ediyorum.
Aman Tanrım.
Şiddet içeren bir saldırı bildirildi.
Şapka taksa da kim olduğu bayağı belli oluyor. Acaba…
Onu tanıyoruz. Tutuklayacağız.
Polis, saldırganı bulmak üzere yola çıkıyor.
Sizce Grönland'da polis memuru olmanın en özgün yanı nedir?
Neredeyse herkesi tanımamız olabilir.
Belki de beraber okudunuz.
-Evet, bazen olabiliyor. -Peki.
Bazen tanımak iyi oluyor, daha rahat konuşabiliyoruz.
Tutuklamaya veya konuşmaya geleni tanıdıklarında
daha kolay sakinleşebiliyorlar.
Polisin saldırganı bulması gerekiyor.
Bu küçük toplulukta bu iş pek uzun sürmüyor.
Yakalandığında hapse atılma ihtimali var.
Grönland'ın bugüne kadar maksimum güvenlikli bir hapishanesi yoktu.
Şiddet suçu işleyenler cezasını Danimarka'da çekerdi.
Ama artık var.
Sebepsiz yere saldırı gerçekleştiren bu gibi adamlar
şu an bulunduğumuz başkent Nuuk'taki yeni hapsi boylayabilir.
Son derece modern inşa edilen bu hapiste bir hafta geçireceğim.
Sadece dört aydır açık olan hapis
ülkenin en azılı suçlularına ev sahipliği yapıyor.
Burada, Grönland'da yeni bir hapishane inşa ettiler
çünkü Grönlandlı mahkûmların cezalarını burada,
kendi ülkelerinde, kendi toplumlarının içinde
çekmesi gerektiğini düşünüyorlar.
Bu, büyük bir kumar.
Gardiyanlarla mahkûmların aynı toplulukta büyüdüğü bu ülke
en azılı suçlularına bakmaya hazır mı?
Alabildiğine kar ve kaya var.
Ve de deniz. Çok güzel bir manzara.
Nelerden mahrum kaldıklarını hatırlayacaklar.
Özellikle de çok ama çok uzun süre mahkûm olanlar.
İşte geldik.
Burası.
Kalbim çarpıyor.
Biraz kaygılıyım çünkü neyle karşılaşacağımı bilemiyorum.
İçeride ciddi suçlular var.
Gardiyanların çoğu eğitimden yeni çıkmış Grönland yerlileri ama hepsi değil.
-Merhaba. -Selam.
Beni işlemden geçiren kişi,
birkaç deneyimli gardiyandan biri olan Karsten.
Kelepçeleri çıkaralım.
Tüm kıyafetlerini çıkarmalısın.
Ceplerini boşalt.
-Saatimi de mi? -Evet.
Ağzını aç. Dilini çıkar.
-Evet, güzel. -Tamam.
Geç.
Giyinebilirsin.
Bir mahkûmun kıyafetlerinde ne ararsınız?
Cep telefonu, silah.
-Haşiş. -Haşiş, en çok kullanılan.
En çok kullanılan, evet.
Tamam.
Sert davranmayıp elimi sıktığın için beni şaşırttın.
Evet.
-Bu, beni rahatsız etti. -Evet.
Buraya gelen her mahkûmun elini sıkarız.
-Selam. -Selam.
Bu yeni hapishanenin kapasitesi sadece 48 kişi.
Beni takip edersen…
Çoğu mahkûm Danimarka'dan getirilmiş ve son derece tehlikeli.
Buna rağmen daha önce hiç hapishanede çalışmamış
yeni bir gardiyan beni hücreme götürüyor.
Eğer şöyle gelirsen…
Asansör var lan!
Sanki hapishanede değil de apartmandayım.
Daha şimdiden…
Buranın havası, buranın tasarımı,
görünümü, kokusu, buranın hiçliği şimdiden gardımı düşürdü.
İşin komik yanı, zaten rahatlatıcı olması için tasarlanmış.
Burada yatacak mahpus için yani.
En güvenlikli kanada doğru yol alıyorum. A Kısmı.
En tehlikeli olduğu düşünülen mahkûmlar burada tutuluyor.
İşte sen de burada kalacaksın.
-Blok bu mu? -Evet.
Buradan mı?
-Evet, buradan geçeceksin. -Peki.
Aman Tanrım, şuraya bak.
Burası pek hücre bloğuna benzemiyor. En azından benim…
Aşina olduklarımdan değil.
Buraya başım dik, çarpışmaya hazır mı gelmeyi bekliyordum, emin değilim.
Tamam.
-Burada mı yatacağım yani? -Evet.
Şu ana dek gördüğüm her şey yepyeni.
Bu, acil durum butonu. Acil durumlar için.
Şuna basacaksın. Herhangi bir şey olursa veya kendini güvende hissetmezsen.
Peki.
Televizyon, lamba, birkaç dolap, buzdolabı ve pencere var.
Duş ve tuvalet var. Yani…
Hapishane hücrelerini düşünürsek,
bundan iyisi can sağlığı.
Suç işlemiş bir mahkûma bunca imkân sunmak biraz fazla
diye düşünebilirsiniz.
Merhaba.
Sen yeni elemansın.
-Öyle. N'aber? Raphael ben. -Kali.
-Raphael mi?
Raphael, evet, öyle.
-Nerelisin? -Londralıyım.
-Londra mı? -Londra.
Ya sen? Grönlandlı mısın?
Evet, harbi Grönlandlıyım.
Peki sen de mi bu kanattasın?
Evet, komşuyuz. Hemen yanındayım.
Peki. Burası bana bir garip geldi.
Başka hapishanelerden çok farklı.
-Çünkü öyle. -Gardiyanlar şey olur…
Yok, gardiyanların hepsi yeni. Ne yapacaklarını bilmiyorlar.
Buraya gelen bir garip oluyor. "Ne?" falan oluyor.
-Peki. -İyi gibiler ama…
-Bana etrafı gezdirsene. -Tamam.
İlk şunu göstereyim.
-Peki. -Bu ne sence?
-Sigara yanığı mı bunlar? İnsanlar… -Hayır, haşiş.
Cigaralık mı sarmışlar?
Burada eskiden kardeşim kalıyordu.
-Kardeşin mi? -Buradaydı.
Bu yanık izleri hep…
Çünkü burada oturup karıştırırlardı.
Haşişin bir kısmı da yere düşünce…
-Yanık olurdu. -Söndürünce izi çıkardı.
Bloğumdakilerin uyuşturucudan böyle serbestçe bahsetmesi beni afallattı.
Çamaşırı siz mi yıkıyorsunuz yoksa görevli mi?
Hayır, görevli var ve o görevli de benim aslında ama…
Yani sen çamaşırcısın. Herkesinkini yıkıyorsun.
Evet.
Hapishane sana bu işi vermiş ve ödeme alıyorsun.
-Evet. -Ne kadar alıyorsun?
Sadece şey…
Saatte 12 kron.
Öyle…
İhtiyaçlarını karşılamaya yetiyor mu?
-Hiç yeter mi? -Hayır mı?
-Dışarıdan para yollayabiliyorlar mı? -Evet.
Burada yaşamak istiyorsan, güzelce yaşamak…
Bir şeyler satmak gerekir, anlıyor musun?
Bir şeyler mi? Ne gibi şeyler?
Haşişten tut da…
-Artık ne satabiliyorsan. -Peki.
Burası oturup konuşabileceğiniz ortak alan mı?
Evet. Televizyon izler, yemekleri burada yeriz.
Ortam çok sakin gözükse de
bu adamlar ne yapacağı belli olmayan ciddi suçlular.
Etrafta gardiyan da yok.
Başınızda gardiyan olmadan mı bırakıyorlar sizi?
Evet.
Gardiyanlar bize bulaşmıyor.
Mahpusların kendi yemeklerini yapması isteniyor.
Böylece kendilerine yetmeyi öğreniyorlar.
Aralarından biri olan Marshall bana sandviç teklif ediyor.
Evet.
Daha ne kadar yatacaksın?
Daha belli değil.
Nasıl bir suçtan hüküm giydin de ne zaman çıkacağın belli değil?
Bir uyuşturucu satıcısını dövdüm.
Ondan haşiş alıyordum ama bana götlük yapıyordu.
Bu kişiyi ne kadar fena dövdün?
Kafasının arkasına yumruğu indirdim. Bayıldığı gibi onu orada bıraktım.
Daha önce hapse girdin mi?
Evet.
Evet, daha önce de polis memuru,
gardiyan ve başka insanları da dövmüşlüğüm var.
Evet.
Marshall altı hafta önce Danimarka'daki hapishaneden getirilmiş.
Toplumuna kavuşmanın ona yarayıp yaramadığını
öğrenmek istiyorum.
Seni onlar mı geri gönderdi, kendin mi gelmek istedin?
Gelip gelmek istemediğimi sordular.
Sonuçta Grönlandlı olduğumdan elbette kabul ettim.
Ailen burada mı? Kardeşin var mı?
Sekiz tane kardeşim var.
Küçük kardeşim polis memuru. Diğerleri de çalışıyor.
Polis kardeşin mi var?
Yani duvarın iki ayrı tarafındasınız, öyle mi?
-Seni hiç tutukladı mı? -Hayır.
Hayır.
Sisimiut'taki bütün polislerin beni yakalamaya geldiği çok oldu.
Tüm teçhizatlarını falan giyip.
Neden şiddete bu kadar meyillisin?
Belki de çocukken çok dayak yediğimdendir.
Ne zaman para çalsam…
Ne zaman para çalsam dayak yerdim.
Gardiyanlardan korkuyor musun?
Hayır.
Buradaki gardiyanlar Danimarka'dakilerden farklı mı?
Tabii ki.
Niye bu kadar güldün?
Evet, çok farklılar.
Sence saflar mı?
Evet.
Danimarka'dayken onları kontrol ederdim.
Ama burada bunu yapmak istemiyorum.
Grönland'a geri gelmek Marshall'ın otoriteye karşı tavrını
değiştirmişe benziyor.
Bana gelince, ben buradaki bu düzeni neye yorsam bilemiyorum.
Nasıl desem bilemiyorum. Buranın hücre bloğuyla alakası yok. Şey…
"Huzursuz." diyesim geliyor.
Fazla rahat.
Bir de Marshall ile tanıştım.
Marshall ve diğer mahkûmların tehlikeli adamlar olduğu söylendi bana.
Grönland, en tehlikeli mahkûmlarını Danimarka'dan geri alıyor.
Ben de tam ortalarına düştüm.
Saat akşam dokuz ve artık herkes tüm gece kilit altında.
Gidip duş alabilirim. Buzdolabından soğuk bir şeyler içebilirim.
Ama yine de saat dokuzdan sonra şu kapıdan dışarı çıkamam.
Öyle bir yerdeyim ki kısıtlamalardan dolayı
kafayı yiyebilirim.
İKİNCİ GÜN
Bugün ilk sabahım ve katılmam gereken bir terapi seansı var.
-Nasılsınız? -Noel hazırlığı var.
Noel hazırlığı mı?
-Demiştim. -Peki.
Peki onu ne yapacaksın?
Asacağım.
-Duvara mı asacaksın? -Evet.
Peki bunu kim organize etti?
-Siz mi ettiniz? -Evet.
Dışarıdan mısınız, buranın çalışanı mı?
Çalışanım.
-Siz de mi çalışansınız? -Evet, sosyal görevliyim.
-Ben de halka dizeyim mi? -Evet, dizebilirsin.
Tamam, buradaki amaç dekorasyon mu, yoksa bu bir terapi mi?
Noel havasına giriyoruz.
Peki. Bu, çok insancıl bir şey, değil mi?
İyi bir şey mi bilemedim çünkü neleri kaçırdığını anımsatıyor.
Çok naziksin, sağ ol Kali.
-Dikkat et, sıcak. -Tamam.
-Siz gönüllü müsünüz peki? -Hayır, öğretmenim.
Anladım, öğretmen.
Hapishanede mi öğretmensiniz, yoksa dışarıda mı?
-Dışarıda. -Tamam.
Aslında benim okulumda öğretmendi.
-Okulunda… Yani gençliğini biliyorsunuz. -Evet.
Haylaz gençliğimi bilir, evet.
Hâlâ öyle mi?
Hayır. İyi biri.
Bu gerçekten delilik. Yani onu gençliğinden beri tanıyorsunuz.
-Hikâyesini biliyorsunuz. -Evet.
Yeni hapishaneyi nasıl buldunuz?
Daha çok otel gibi.
-Bu iyi mi, kötü mü? -Bence iyi.
Bu aktivite iyi niyetli olsa da
doğru bir rehabilitasyon terapisi olmadığı kesin.
Mahkûmların, hapishane çalışanlarını
çocukluktan tanıması da karmaşık bir dinamik oluşturuyor.
Sonra bir bakıyorum, mahkûmla gardiyan sigara paylaşıyor.
Eski dostlar gibi.
Tanışmamıştık, adım Raphael. Nasılsınız?
-Mikael. -Mikael.
-Burası sigara odası mı? -Evet.
-Odanızda içemiyor musunuz? -Hayır.
Odada tütün bulundurmaları yasak.
-Gizlice sokmazsan. -Sorun yok,
-ben içeride içmem. İyi olmuyor. -Peki.
-Ne zamandır içeridesin peki? -Yedi ay oldu.
Bir yıl, yedi ay daha yatacağım.
-Peki. -Evet.
Ne için girdin?
Danimarka'dan Grönland'a haşiş kaçırmaktan.
-Uyuşturucu ticareti. -İnkâr etti.
Düşünebilmesi için iki haftası kaldı, itiraz edebilir.
-Doğru. -Peki itiraz edecek misin?
Deneyeceğim, edeceğim. Önce avukatımla konuşacağım.
-Peki sen uyuşturucu taciri misin? -Hayır.
-Belki bazen biraz. Evet. -Peki, bazen.
-Tamam o zaman. -Evet.
"Uyuşturucu taciri değilim ama belki arada öyleyim."
-Kesinlikle. -Peki.
-Daha önce hapse girdin mi? -Evet, on ay. Şeyden…
Kokain ve amfetaminden.
-Yine uyuşturucu. -Evet.
-Ticaret. -Evet.
-Adamın işi uyuşturucu. -Evet.
Danimarka'ya kıyasla bu hapishane nasıl?
Burası yeni açıldı.
-Şu an sistem tam oturmuş değil. -Evet.
O yüzden henüz tam iyi değil… Gardiyanlar iyi ve dışarısı çok güzel.
-Bu oda güzel. -Evet.
Danimarka daha iyi.
Gardiyanlarla mahkûmların
bu şekilde takılması çoğu hapishanede görülmez.
Mutfakta öğle yemeği vakti geldi
ve ben komşun Kali'yi daha çok tanımak istiyorum.
Ne zamandır buradasın?
Buraya ilk geldiğimde zaten yedi yıldır içerideydim.
-Peki. -O yüzden…
-Danimarka'da mı? -Evet.
-Danimarka'dan getirilen mahkûmlardansın. -Evet.
-İsteyerek mi geldin? -Evet.
Burası benim şehrim, memleketim.
Bu hava bile benim.
Danimarka'daki hapishane nasıldı?
Göze çarpan ilk fark, buraya nazaran orada bize çok daha iyi davranmaları.
Danimarka'dakiler daha konuşkan olur. İnsanı tedavi ederler.
Kötü bir gün geçirdiğinde yanına gelirler.
"İyi misin?" diye sorarlar. "Dışarı çıkalım mı? İster misin?"
"Yemek ister misin?" Sıkıntın varsa seninle ilgilenirler.
Çünkü deneyimli ve eğitimliler,
-hep senin gibilerle beraberler. -Evet.
Sinirlenirsem, "Ne oldu, neden sinirlendin?" diye sorarlar.
"Lütfen söyle." derler ve yardım ederler.
Buradakiler bize bulaşmaz, biz de onlara.
Birini yemeğe davet edecek olsam…
…korkar, ne yapacağını bilemez, kalakalır.
"Buna izin var mı bilmiyorum." der. Yürür gider.
"Çok kötü bir gün geçiriyorum, çok üzgünüm." dersem de
tehlikeli olurum, beni içeri kapatabilirler.
Danimarka'da iyi davranırlar.
Bu bölümde ne var?
En çok saldırı suçluları.
Araç çalma.
Ufak tefek bir sürü şey ve cinayet.
Aslında bir ben varım. Öyle…
-Cinayetten mi içeridesin? -Evet.
Ne oldu?
Yetimhanede büyüdüm. Çok kötü bir hâldeydim.
Dostlarım da ölmeye başladı, birer birer.
-Ölmeye mi? -Evet, intihar.
-Cidden mi? -Evet.
Grönland'da çok büyük bir sorundur bu.
Neden bilmiyorum, insanlar sürekli ölüyor.
Bu konuda konuşmaya çalıştım ama…
Bu kahrolası Grönland'da her şeyi kesip atarlar.
Oturup konuşmayız.
Bütün Grönlandlılar etrafta şöyle dolaşıyor,
"Bizim hiç sorunumuz yok.
Bizden iyisi yok, ülkemiz dünyanın en güzel ülkesi."
Hadi lan oradan!
Hayır, değil.
İnsanlar ha bire ölüyor.
İntihar, çocuk istismarı…
Tecavüz çok büyük bir sorun.
Adam öldürmem öfkeden, nefrettendi.
Nefretten.
O sırada kendi çevremden nefret ettiğimden.
Şöyle diyordum…
"Herkes beni terk edip gidiyor.
Ben de ya kendimi öldürürüm ya da başka birini."
Öldürdüğün kimdi?
Tanımadığın biri miydi?
Tanımıyordum. Arkadaşlarımla bir partideydim.
Şeyden bahsediyorduk… Siyaset konuşuyorduk.
Ben komünist taraftayım.
Ve…
Çok hızlı gelişti. Derken…
Tam o anda karar verdim. "Bu adam halkımın düşmanı, ölecek."
Sonra öldürdüm.
Aslında ne yaptığımı bilmiyordum. Bana safi nefret ve öfke hâkim olmuştu.
Göremiyordum, düşünemiyordum.
Öfkelendiğimde kendimi diğer her şeye kapatıyorum.
-Düşünmüyor, hissetmiyorum. -Nasıl yaptın?
Dövüp çatıdan aşağıya attım.
-Ellerinle mi dövdün? -Evet.
İşte o gündem sonra kafam gitti.
Artık hiçbir şey umurumda değildi.
Tabii bundan şu an bahsetmek farklı.
Benimle paylaştığın için sağ ol.
Yedi yıldır hapistesin. Yaptığın şeyi artık kabullenmişsin.
Ama en önemlisi, yaptığın şeyden pişman mısın?
-Tabii. -Vicdan azabın var mı?
Hem de her gün var. Her gün kendime aynada bakıyorum.
İçimde, "Sen bir katilsin." diyen bir adam var.
Ömür boyu bu böyle.
Şu an için Kali'nin mahpusluğunun bir sonu yok
çünkü hakkındaki karar henüz kesinleşmemiş.
Vicdan muhasebesini tamamlamaktan henüz çok uzakmış gibi geliyor bana.
ÜÇÜNCÜ GÜN
Nuuk, Grönland'ın en tehlikeli mahkûmlarını barındıran
yüksek güvenlikli bir hapishane olabilir ama rehabilitasyonlarına destek olmak için
sorun çıkarmayan mahkûmların çalışmak için çıkmasına izin veriliyor.
Nikolai adında biriyle buluşacağım.
Dışarıda çalışmak üzere her gün hapishaneden çıkmasına izin veriliyormuş.
Çalıştığı yere beraber gitmek üzere beni davet etti.
İlerici bir düşünce, değil mi?
-Nikolai. -Evet.
Selam. Raphael.
-Günaydın, memnun oldum. -Memnun oldum.
Sabah işe giderken seninle gelebileceğimi söylediler.
-Sabah erken saat… -Elbette.
-Bu, her gün yaptığın bir şey mi? -Evet.
Nikolai her sabah bu maksimum güvenlikli hapishanenin kapısından çıkıp
tersanede çalışmaya gidiyor.
-Ne zamandır çalışıyorsun? -Cezam kesildiğinden beri diyebilirim.
-İşe nasıl girdin? -İş arkadaşım burada çalışıyor.
Ben de ne yapayım? İşi kabul ettim.
-Para kazanıyor musun? Maaşın var mı? -Var.
Bayağı iyi para kazanıyorum. Gardiyanlardan iyi kazanıyorum.
-Öyle mi? -Evet.
-Biliyorlar mı? -Sanırım.
-Hapisten kârlı çıkıyorsun yani. -Evet, öyle görünüyor.
İşte geldik.
Hapishane, Nikolai'ın limandaki bir boyahanede tekne onarmasına
müsaade ediyor ki cezası bitince iş bulabilsin.
Bir mahkûma bu kadar güvenilir mi bilemiyorum.
Tekne hemen köşeyi dönünce şurada.
İşte bu.
-Bu tekne üzerinde mi çalışıyorsun? -Evet.
Buradaki koku çok ağır değil mi?
Şunları yeni açtım da ondan. Ben alıştım, burnum almıyor.
Ben de onu diyecektim ama benim kafa hafiften güzel oldu.
Şöyleyim… Vay be!
-Evet, bedava kafa. -Evet.
Bilemiyorum, Nikolai ortalıkta dolanıyor. İşi bu. Hapishaneden çıkıyor ve çalışıyor.
Çok ilginç. Beraber çalıştıklarından başka kaç kişi biliyor?
Çalışmakla da kalmıyor, şehre de iniyor.
Suçlu gibi gözükmüyor çünkü suçluların belirli bir tipi olmaz.
Sıradan biri gibi sokakta yürüyor.
Ama günün sonunda hapse dönüyor. Çok az insan bunun farkında.
Senin gibi biri nasıl hapse düşer?
Ülkeye kaçak yoldan üç kilo haşiş sokmaya çalışırken yakalandım.
Danimarka'dan buraya.
-Ne yani, uyuşturucu satıcısı mısın? -Evet.
O miktarda haşiş sokakta ne kadar para eder?
Bir milyondan fazla.
Yani sokak değeri yaklaşık bir milyon…
-Evet. -…paunt.
-Sokak değeri, evet. -Amma çok paraymış.
O miktarda uyuşturucudan dolayı ne kadar ceza aldın?
-İki yıl, iki ay. -İlk defa mı hapse düşüyorsun?
-Hayır. -Peki.
Danimarka'da araba çalmaktan içeri girdim.
Peki. Hayatım suçla geçti diyebilir misin?
Suça bulaştım, evet. Ama hapse çok girip çıkmadım.
-Çünkü yakalanmadın, değil mi? -Kesinlikle.
-Peki. -Ama artık 35 yaşındayım
ve bakmam gereken iki çocuğum var.
Bu mesele kapandığında, benden artık bu kadar.
-Bitecek yani. -Evet.
Cazip mi geliyordu yoksa…
Birinci sınıf uçar, güzel otellerde bolca tatil yaparsın.
-Uyuşturucunun kârı. -Evet.
Artık bunlardan vazgeçeceksin.
Evet, kesinlikle.
Peki nasıl yakalandın?
Bavulumdaydı.
-Öylece yani? -Evet.
Ama önemli olan nasıl paketlediğin. Köpekler koklayamaz.
Sadece…
-Fazla detaya girmeyelim. -Girmem, biliyorum.
Yeni hapiste yatmak nasıl bir duygu? Soruyorum çünkü…
Sonuçta geceleri kilitlisin.
Saat altıdan sonra o hapishaneden çıkamıyorum mu demiştin?
Geceleri gelip ön kapıyı kilitliyorlar.
-İçeride dolaşabiliyorsun. -İçeride, evet.
Peki sence cezalandırılıyor musun?
-Hapis gibi değil mi? -Yok, hiç değil.
Otel gibi.
Buraya geliyorum, gidip yatıyorum ve sabah yine çıkıyorum.
Bana otel gibi.
-Hikâyeni paylaştığın için sağ ol. -Rica ederim.
Sonra görüşürüz.
Tamamdır, süper. Ben beş civarı oraya dönmüş olurum.
-Tamam. -Ama altıda tekrar çıkarım.
Bu akşam bir randevum var da.
-Güzel. -Evet.
-Çapkınsın. -Yapacak bir şey yok.
Aynen öyle. Tamamdır Nikolai, sonra görüşürüz.
Tamam, sonra görüşürüz.
Dilediği gibi girip çıkabiliyorken devlete yük olup
Nikolai'ı geceleri kilit altında tutmanın pek bir manası yok gibi.
Daha önce hiç böyle bir şey görmemiştim. Hapishanede olmak bayağı işine gelmiş.
Yanından ayrılırken bu akşam randevusu olduğunu söyledi.
Ceza çekmekte olan bir mahkûm ama randevusu var.
Hapishanede rehabilitasyon kilit önemdedir
ama onun yaklaşımı daha çok "Kampa tatile geldim." şeklinde.
Hüküm giymiş katil Kali ile tekrar A kanadındayım.
Onun şehre inmesi yasak.
Tam tersine, akşamı yine hücresinde geçirecek.
Burası hücrem.
-Canım sıkkınken biraz dağılıyor. -Burası senin, sana kalmış.
-Televizyonun mu? -Evet, öyle.
Sadece üç kanal çekiyor.
-Televizyon mu? -Evet, boktan kanallar. Boktan programlar.
Bu da Blu-ray oynatıcım.
-DVD izleyebiliyor musun? -Evet.
-Bu da PlayStation'ın mı? -Evet.
Bazıları şey diyebilir, "Mutlaka cezasını çekmeli.
Bu tip şeylere izin verilmemeli."
Bu şekilde düşünen insanların bir boktan haberi yok.
Çünkü…
Cezayı özgürlüğümü alarak veriyorlar zaten.
Kali bana Playstation'ını gösterirken gözüme bir cep telefonu çarpıyor.
Akıllı telefon değil, hapishane telefonu.
Hapishane mi verdi yani?
Fotoğraf çekemez, internete giremez.
Düz bir telefon gibi.
Bu durumu aklım almıyor çünkü hapishanenin
dışarıyı aramakta kullanılacak bir cep telefonu vermesi
daha önce hiç duymadığım bir şey.
Bence harika bir fikir.
Kısıtlı çünkü fotoğraf çekemiyorsun.
İnternete giremiyorsun. Peki kimi arayabiliyorsun?
Ailemi.
İstediğim bir numarayı. Dinliyorlar, ne konuştuğunu biliyorlar.
-Konuşmalarını takip ediyorlar. -Evet.
-Seni de arayabiliyorlar mı? -Evet.
Ailen seni arayabiliyor.
-Günün her saati. -Her saati, gece yarısı.
Etkilendim açıkçası.
Hayat kurtarıyor çünkü gece yarısı canım sıkkın olduğunda
bundan başka konuşacak kimsem yoktu.
Ben de annemi aradım. Kardeşimi, ailemi aradım.
Ben onlarla, onlar da benimle konuşabiliyor.
Kendi ailenle bu şekilde konuşabilmek muhakkak ki iyi bir şey.
Ümitsiz bir gelecekle başarılı rehabilitasyon arasındaki fark.
Dördüncü günüm.
A Kısmı'ndaki mahkûmların günde bir saat dışarıda egzersiz hakkı var.
Çalışmak için dışarı çıkıyoruz.
Arktik'in böyle yakınındayken bu, kar küremek anlamına geliyor.
Bu adamların ne zaman çıkacağı belli olmadığından
Grönland'ın çarpıcı manzarası onlara biraz teselli sunuyor.
Şunu bilmelisin ki Raph, biz bunu özledik.
Tekneleri görebiliyoruz. Fokları görebiliyoruz.
Bazen balinalar bile geliyor.
-Öyle mi? -Evet, görüyoruz.
Çok iyiymiş.
Bazen de bu manzaraya baktığımızda
atalarımızın nasıl yelken açtığı aklımıza geliyor.
Benim geliyor.
-Dışarıda olmak güzel, biliyor musun? -Evet. Soğuk olsa bile.
-Makineyle de oynayabiliyorsun. -O iş tembellere göre.
-O iş en iyilere göre. -Peki.
Ben de bunu kolay sanmıştım. Zormuş!
Biraz aşağıya bastır.
İşte başlıyor.
Bu, hiç kolay değil.
Fena gitmiyor.
Bütün bunları da küreyeceğim.
Danimarka'da hapse atılmış Kali gibi Grönlandlılar için
bu, benliklerinin ayrılmaz bir parçası.
Özlemişim, memleketim benim.
-Eskiden de böyle miydi? -İyi yağmış.
Sen çocukken de böyle miydi?
Evet. Karı hep sevmişimdir.
Çok pastoral bir çocukluk mu geçirdin?
-Hayır, geçirmedim. -Hiç iyi deneyimin yok mu?
Evet, elbette var.
Ama sistem bizi mahvetti.
Ailem bir kriz geçirdi.
Abim bir kazada hayatını kaybedince kriz geçirdiler.
Nasıl oldu?
Boğuldu.
-Cidden mi? -Evet.
Öyle işte.
Her şey altüst oldu.
Annemler artık bize bakamaz oldu.
Bizi yetimhaneye götürdüler.
Yetimhaneye gittiğinde kaç yaşındaydın?
Yedi civarı.
O zaman mı biraz raydan çıkmaya başladın?
E, tabii ki. Sonuçta evimi özlüyordum. Annemleri özlüyordum.
Bizi alacaklardı.
Ama sonra…
Yetimhane çalışanları gelip şöyle dedi,
"Yok, sizi istemiyorlar. Sizi sevmiyorlar."
-Cidden mi? -Evet.
Yalan söylediler. Elbette annem…
Ailem yetimhaneye gelip bizi almaya çalışmış
ama onları yollamışlar.
-Kim yollamış? -Çalışanlar.
Çalışanlar nereliydi?
-Onlar da Grönlandlı mıydı yoksa… -Devlet.
Devlet diyorsun. Sen bir…
Peki.
Kali'nin korumaya alındığı zamanlarda
onun ailesi gibi Grönland yerlileri
Danimarkalı yetkililer tarafından ayrımcılığa maruz bırakılmış
ve ebeveynliğe uygun görülmemişler.
Bu tarz yaklaşımlar Kali'de ve daha pek çok
Grönland yerlisinde derin yaralar bırakmış.
O zamanlar ailemi hor görüyordum.
Çünkü bir sürü yalan söylediler ve ben çocuk hâlimle inandım.
Bu durum bizde kalıcı yaralar açtı.
Anlarsın işte.
Sana ailenin seni sevmediğini söylüyorlar.
Hiç aklım almıyor.
Artık ailenle ilişkin var mı?
-Annenlerle. -Evet, hepsiyle var.
Hepsini seviyorum.
-Ziyaretine geliyorlar mı? -Evet.
Kendinle barışık gibisin.
Sonuçta şiddete meyillisin. Korkunç bir cinayet işledin…
Şey…
Yaptığımdan dolayı kendimi asla affedemem.
Ve…
Bu suçlulukla ne yapacağımı şu an hiç bilemiyorum.
Ama benzer suçlar işleyip kafayı yiyen çok mahkûm gördüm.
Ben öyle kafayı yemek istemiyorum. Bunu böyle kabulleniyorum.
Hapishane seni rehabilite etti mi dersin?
Ben kendimi rehabilite ettim.
Kali böyle söylese de
onu bu kadar incittiğini düşündüğü toplumun içine geri karışması
rehabilite olma sürecini sekteye uğratabilir.
Hapishanedeki gardiyan sayısının azlığı beni çok şaşırtıyor.
Bugünümü onlarla geçireceğim.
İlk olarak güvenliğin başı Karsten'leyim.
Merhaba.
Selam.
BEŞİNCİ GÜN
-Demek burası kontrol odası, öyle mi? -Evet.
-Çok sayıda ekran olduğunu görüyorum. -Evet.
Hapishanenin her yerinde kamera var. Girişi de buradan açabiliyoruz.
Hapishanenin ışıklarını açabiliyoruz.
Dışarıda her köşeyi görüyoruz.
Sanırım burası Kuzey Avrupa'daki en yüksek teknolojili hapishane.
Bu kapalı devre kamera sistemi etkileyici olsa
ve daha az gardiyan anlamına gelse de
çalışanların mahkûmlara verebileceği değerli desteğin yerini asla tutamaz.
Lene, sıkı bir Danimarkalı gardiyan.
İşleri Danimarka yöntemiyle yürütmeye alışık.
Yeni Grönland hapishanesinin yaklaşımından rahatsız oluyor.
Bu hapishane ve işleri yürütme şekilleri Danimarka'daki yöntemle nasıl ayrışıyor?
Burada sistem diye bir şey yok.
İki ay önce buraya geldiğimizde ortada hiçbir şey yoktu.
-Düzen mi yoktu? -Düzen yoktu.
-Disiplin mi yoktu? -Yoktu.
Üstüne bir de aptalca şeyler yapıyorlardı.
Haşiş içmek gibi şeyler yapıyorlardı.
Bana en ilginç gelen şey
ortada doğru dürüst gardiyan olmaması.
-Ortada bir başıboşluk hissi var. -Evet.
Ben düzenli hapishanelere alışığım.
-Yedide kalk, kapıya dikil… -Evet. Öylesini severim.
-Burada bu yok. -Yok. Hiç iyi değil.
Bu kadar az nüfuslu bir topluluk olmaları…
Evet, böyle yürümüyor çünkü meslektaşlarımdan biri,
içeride yatanlardan birinin komşusu çıkabiliyor.
Babası ya da annesi çıkabiliyor.
Sizce bu…
Gardiyanların mahkûmlardan korkmasına neden oluyor mu?
Bence oluyor.
Bence mahkûmlardan korkuyorlar.
Çünkü cezaları bittikten sonra dışarıda onlarla yaşamak zorundalar.
-Bir hapishane bu şekilde işleyemez. -Hayır.
Sizce bu bir hata mı?
Bu hapishanenin inşa edilmesi, bu fikir sizce hepten bir hata mı?
Hayır, bence bu hapishaneyi kurma fikri kötü değil.
Ama bence…
…buraya Danimarka'dan birkaç gardiyan getirilse…
Dörtten fazla, şu an sadece dört kişiyiz.
-Gerçekten mi? -Evet.
Bunun çok faydası olacaktır.
Bana az önce söylediklerine inanamıyorum.
Çalışanlar, mahkûmlardan korkuyor. Düzen yok. Disiplin yok.
Bence bunun nedeni mahkûmların sert, kaba
veya gardiyana zarar verecek kadar tehlikeli olması değil.
Daha çok buranın küçük bir topluluk olması ve birbirlerini tanımaları.
Nasıl manipüle edeceklerini biliyorlar.
Doğrudan tehdit etmeden tehditkâr olmayı biliyorlar
çünkü kardeşleri, onları tutan gardiyanın komşusu olabilir.
Tek yapmaları gereken bir bakış atmak ya da onlara üstü kapalı mesaj vermek.
"İstediğimi alamazsam, rahat vermezsen…"
Haşiş içtiklerini ve kimsenin bir şey yapamadığını söyledi.
Kontrolsüzce yapıyorlar bunu.
Hapishane yeni olsa da
gardiyanların saygı görmesi ve sözlerinin geçmesi hayati önemdedir.
Herkesin birbirini tanıdığı bir yerde bunu sağlamak zor.
Hapishane duvarlarının ötesindeki haşin, buzlu topraklar,
her Grönlandlının içine işlemiş olan avcılık kültürünü hiç akıldan çıkarmıyor.
Bu hapishane, mahkûmların ata miraslarıyla
ilişiği kesilmesin diye radikal bir yaklaşım denemekte.
En ciddi suçlularının bile av gezisine çıkmasına müsaade ediyor.
Şu an bir mahkûm olan Aku,
iki gardiyan ve bir av tüfeğiyle fok avlamaya gidiyorum.
Aracın arkasından tüfeği çıkarmak üzere.
Mahkûmlar bunu kullanacak, ben de kullanacağım.
Umarım.
Günaydın. Raphael. Memnun oldum.
Jonas. Ben de memnun oldum.
Fiyortlarda bol fok olduğu bilinen bir bölgeye gidiyoruz.
Fok eti Grönland'da çok sevilen bir yiyecek.
Fok vurabilirsek hemen parçalara ayrılacak
ve akşam yemeği için hapishaneye götürülecek.
İçeri girmeden önce ava çıkar mıydın?
-Evet. -Öyle mi?
-Evet. -Fok mu avlardın?
Evet.
En çok fok çıkan bölgeye geldik.
Tüfeğe mermi sürüldü ve hazır.
1.800 metre menzili var.
Artık bize beklemek düşüyor.
Ne zamandır içeridesin?
Bir yıl, sekiz aydır.
Kaç yıl ceza aldın?
Sekiz yıl.
Niye hapishaneye koyuldun?
Birini öldürdüm.
-Birini öldürdün. -Evet.
Aşırı derecede alkol aldıktan sonra.
Şimdiden hapishanenin dışına çıkmana izin veriliyor. Çok liberal.
Hatta pek çok insana göre kabul edilemez. Sen ne diyorsun?
Dışarıda olmak iyi bir şey.
Tanıdığın biri miydi? Arkadaşın mıydı?
Yabancıydı. Tanımıyordum.
Nasıl oldu?
Onu dövdüm ve…
Suya attım.
Seni bu kadar kızdıracak ne yaptı?
Bilmiyorum ki. Hatırlamıyorum.
Ne yaptığımı bir tanık anlattı.
Başka birini öldürdün, bunun hakkında ne hissediyorsun?
Ben ağlıyorum.
Vaktimin çoğunu depresif geçiriyorum.
Evet.
Bir insan olarak kendini nasıl görüyorsun?
Çünkü buradaki toplum sana katil gözüyle bakacaktır.
Birini öldürdüğüm gerçeğini atlatırsam
ve iyi davranışlar sergilersem sorun olmaz belki.
Sanırım böyle. Evet.
Tekrar denize açılmama…
…ve avlanmama izin verilmesi…
…bence harika.
Bu eşsiz ayrıcalık, mahkûmlar kendi ülkelerine dönebildiği için mümkün.
Rehabilite ediyoruz ki
mahkûm tekrar insan arasına karışmaya hazır olsun.
İnsanları zincire vuracak hâlimiz yok.
Pek başarılı bir fok veya balık avı olmadı.
Ama mesele bu değil. Asıl mesele, mahkûmları alıp,
ki bu durumda hüküm giymiş
ve sekiz yılının sadece birini yatmış bir katili
hapisten çıkarıp, tekneye bindirip ava götürmeleri.
Şiddete meyilli mahkûmlar Grönland'da farklı muamele görüyor.
Sanırım dünyanın hiçbir yerinde bunun örneği yoktur.
Hapishaneye geri döndüğümde mahkûm arkadaşım Marshall'ın
özel misafirleri olduğunu görüyorum.
Kardeşi, yengesi ve yeğeni gelmiş.
Marshall ve diğer Grönlandlı mahkûmlar 3.200 kilometre ötedeki Danimarka'dayken
aile ziyaretleri nadir olurmuş.
Kardeşi, Marshall'ı ziyarete gelmiş.
Kendisi bir polis memuru oluyor.
Terazinin iki kefesi. Biri suçlu, biri suçla savaşıyor.
-Ziyaretin tadını çıkar. Yemek yapmışsın. -Evet, yaptım.
Ailesine yakın olmak,
şiddet içeren bir geçmişi olan bu adama iyi geliyor gibi.
Mesele rehabilitasyon, değil mi?
Özlediğin şeylerin hatırlatılması, ufak şeylerin.
Marshall'ı Danimarka'dan ailesinin yakınına getirdiler.
Bu tip anların hayatını değiştirmesini umuyorlar.
Bu yeni ve cesur, deneysel hapishanedeki sürem doluyor.
Hapishanenin müdürü Tina'ya ileride neler beklediğini soruyorum.
Grönland'daki bu hapishanenin felsefesi nedir?
İki yanı var. Toplumu korumakla yükümlüyüz.
Ama asıl odağımız rehabilitasyon.
İnsanları iyileştirmek istiyorsak
parmaklıklar ve cezalar kullanarak ve onları hor görerek bunu yapamayız.
Onlara insan muamelesi yapmalıyız ki
diğer insanlarla pozitif şekilde etkileşime geçmeyi öğrenebilsinler.
Kurbanları ne olacak?
Çoğu kurban kilit altında olduklarını biliyordur.
Daha iyi biri olmak için çabalamaları gerektiğini de biliyorlar.
Burada durum zor çünkü failiniz salıverildikten sonra
onunla karşılaşmaktan kaçınmanız gerçekten zor.
Aynı şehirde kalırlarsa karşılaşmaktan kaçamazsınız.
Biz buna biraz alışığız.
Bir sürü sosyal sorunumuz var.
Bazıları için bunlar iki üç nesildir süregeliyor.
Kurumunuzu neler bekliyor?
Umarım daha iyi bir rehabilitasyon bekliyordur.
Suçu azaltacak bir rehabilitasyon.
Çünkü insanları içeri tıkıp anahtarı atarsak
durum daha iyiye gitmeyecektir bence.
Müdürün, sorunlu mahkûmların
iyi yanlarını ortaya çıkarmak konusunda net bir vizyonu var.
İşe yaracak olursa da
Grönland'ın en azılı suçlularının rehabilite edilmesine çok katkı sunar.
Yetkililer, mahkûmlarla başa çıkmanın en iyi yolu rehabilitasyondur diyor.
Bunu başarmanın yolu da Grönlandlı mahkûmları buraya getirmek,
3.200 kilometre ötedeki Danimarka'da tutmak değil.
Ama mahkûmlar ve gardiyanlar yeni hapishane
ve yeni düzenle baş etmekte zorlanıyor.
Ama yetkililer işe yaracağına inanıyor. Ben de onlara katılıyorum.
Alt yazı çevirmeni: Yurdakul Gündoğdu