NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Manila Şehir Hapishanesi, Filipinler.
Dünyanın en kalabalık hapishanelerinden biri.
Hükûmetin uyuşturucuyla tartışmalı savaşı,
mahpus nüfusunu akıl almaz bir noktaya taşımış durumda.
Uyuşturucu, yine uyuşturucu, cinayet.
-On kere mi girdin? -Evet.
Sadece 1.200 kişi için inşa edilmiş bu hapishaneye
5.000 kişi tıkılmış durumda.
Gördüğüm şeye inanamıyorum.
Açıkçası, kelimeler kifayetsiz kalıyor.
Her 400 mahpusa bir gardiyan düştüğünden
cezaevinin bazı kısımları hapishane çeteleri tarafından yönetiliyor.
Çocuklarımın bu insanlara kurban gitmesini istemem.
Benim adım Raphael Rowe.
Bu kalabalık hapishanede, azılı suç çeteleri arasında
bir hafta geçireceğim.
Daha altı ay önce rakip çeteler çatışıp birbirlerini öldürmüşler.
Şahit olduğum şey âdeta…
Bir savaştı.
Parmaklıklar ardında ilk defa bulunmuyorum.
İngiltere'de, işlemediğim bir cinayetten hüküm giydim
ve şartlı tahliyesiz ömür boyu hapis cezasına çarptırıldım.
Adımı temize çıkarmak 12 yılımı aldı.
Şimdi ise dünyanın en zorlu hapishanelerindeki hayatın
nasıl olduğunu öğrenmek için dünyayı dolaşıyorum.
Manila, Filipinler.
Bu ülke, büyük bir suç dalgası
ve çete savaşlarına yol açan bir uyuşturucu salgınının pençesinde.
Oğlunuz mu?
Başkan Rodrigo Duterte,
üreticileri, satıcıları ve kullanıcıları öldürerek
uyuşturucu sorununu çözeceği sözüyle iktidara yürüdü.
Vurmanız gerekiyorsa vurup öldürün.
İnsan hakları gerzekleri işte bundan şikâyet ediyor.
Bu gece, Başkan'ın uyuşturucuyla savaşını ön saflarda amansızca yürüten
birimlerden biriyle uyuşturucu baskınına katılacağım.
Filipinler Uyuşturucuyla Mücadele Dairesinin karargâhındayım.
Görebildiğiniz gibi ajanları operasyon hazırlığı yapmakta.
Hedefleri de muhtemel bir uyuşturucu satıcısı.
Uyuşturucu, Filipinler'de ne kadar büyük bir problem?
Şu anki başkan göreve gelmeden önce ulusal boyutta büyük bir problemdi.
Ama bence artık savaşı kazanıyoruz.
-Şu an yaptığımız da o. -Savaş olarak görüyorsun.
Evet, bu bir savaş.
İnsanlığa karşı açılmış bir savaş.
Hedef, Doğu Manila'daki bir gecekondu semti.
-Tamam, şimdi. Hadi. -Hadi hadi.
-Hadi. Devam. -Hadi.
Gidelim!
Sanırım hedefe ulaştılar.
Şüpheli, çocuğu olan genç ve hamile bir kadın.
Benim değil o!
Bir şey buldular.
Lütfen bana merhamet edin.
Küçük paketler hâlinde uyuşturucuya benziyor, sanırım meth.
Ben uyuşturucu satıcısı değilim.
Kristal meth güçlü bir uyarıcı.
Hayatta kalmak için uzun saatler çalışması gereken
fakir Filipinlilerin tercih ettiği bir uyuşturucu.
Kadın tamamen kendinden geçti.
Hiç durmadan ağlıyor.
Söylediklerinden anlayabildiğim tek kelime de "bebek".
Çocuğunun elinden alınacağını biliyor olmalı.
Uyuşturucu sattığından şüphelenilen bu kadın
kaderinin hapse düşmek olduğunu biliyor.
Bu kadın, her gün uyuşturucudan tutuklanan sayısız kişi gibi
Manila hapishanelerinden birine düşecek.
Ben de bir haftayı mahpus olarak geçirmek için en zorlusunun,
Manila Şehir Hapishanesinin yolunu tuttum.
Hükûmetin iddiasına göre 2016'da iktidara geldiğinden beri
Duterte'nin uyuşturucu savaşı
sokaklardan 500 milyon dolar değerinde uyuşturucu temizledi
ve 160.000'in üzerinde tutuklama yaptı.
Bu amansız tasfiye
zaten kalabalık olan hapishane nüfusunu kırılma noktasına taşımış.
Beni en çok korkutan şey
400 mahkûma sadece bir gardiyan düştüğü gerçeği.
Mahkûmları şiddet tehdidinden nasıl koruyabilirsin?
Söylenene göre mahkûmları yine mahkûmlar koruyormuş.
Hapse girdiğim zaman neyle karşılaşacağımı bilmiyorum.
Manila Şehir Hapishanesi 1.200 mahpusa göre inşa edilmiş
ama şu an neredeyse 5.000 mahkûmla dolup taşıyor.
Burası mı?
-İsim. -Adım, Raphael Rowe.
Bana doğru.
Kolları kaldır, böyle.
İlk defa ulu orta aranıyorum.
Damga ne için?
-ÖKK olduğun belli olsun diye. -ÖKK mi?
Özgürlüğü kısıtlanmış kişi.
Bu damgalar özgürlüğü kısıtlanmış kişi olduğumu gösteriyor.
Sağ işaret.
Biyometriğimi çıkartıyorlar.
Devam edebilirsiniz.
Çok ayırt edici bir renk.
"Hayat değiştirmek, güvenli toplum inşa etmek için."
Acaba tam olarak ne anlama geliyor?
Beni işlemden geçirdikten sonra
hücreme götürmek üzere gardiyanlara değil mahpuslara teslim ediyorlar.
Dopdolu. Üstümdeki sarı tişörtten giyen o kadar çok insan var ki.
Arı kovanı gibi.
Ağzına kadar dolu.
Sadece mahkûmlar değil, ziyarete gelen aileleri de var.
Beni dört numaralı koğuşa yolluyorlar.
Nihai hücresi belirlenmeden önce
tüm yeni mahkûmlar buraya koyuluyor.
Kalacağım üst kattaki yere götürülüyorum.
Gördüklerime inanamıyorum.
Açıkçası, kelimeler kifayetsiz kalıyor.
İçinde bulunduğum alanın boyutu ve buradaki insanların sayısı karşısında.
Çünkü burası sürekli aşırı kalabalık.
Daha önce hiç böylesini görmemiştim.
Buraya mı?
Beni arka tarafa yolluyorlar. Geceyi burada geçireceğim.
Yeni hücre arkadaşlarımla tanışıyorum.
-Nasılsınız? Benim adım Raphael. -JR ve…
-TJ. -TJ, Raphael.
-Ading. -Ading.
Neyle suçlandın ve ne ceza aldın?
Uyuşturucu.
Ne kadar süre için içeri atıldın?
Yedi ay.
Daha önce hapse girdin mi?
İlk girişim.
-Tercih ettiğin uyuşturucu hangisi? -Meth.
-Evet.
Uyuşturucu kullanırken mi yakalanıp hapse atıldın?
-Evet. -Satarken değil.
-Çünkü satıyorsan. -Satmak yok.
-Kullanıcısın. -Evet.
Hapishanede gibi değilim. Sanki büyükbaş hayvan ahırındayım.
Şu an bulunduğumuz duruma katlanmaktan başka çaremiz yok.
400 kişi barındıran bu kalabalık koğuşta
bana işin inceliklerini öğretmesi için JR'a teslim oluyorum.
Bana etrafı gezdirir misin? İşleyişi öğrenmek isterim.
Tamam, olur. Evet, gel.
-Şu an istediğimiz yere gidebilir miyiz? -Evet.
Nereye baksam mahkûm var.
Hiç boş yer yok.
Bunlar, dördüncü koğuşun yazılı kuralları.
"Patakaranan ng Dorm 4." yazıyor.
Yani, "Dördüncü koğuşun hiyerarşisine saygı gösterin."
Hapishane yönetimi.
-Hayır, mahkûmlar. -Yüksek rütbeli mahkûmlar.
-Evet. -Ha, tamam. Peki.
-Bunlar yazılı kurallar yani. -Evet.
Yazılı olmayanlar nedir?
Ziyaretçilere çarparsan
50 kere kürek yeme cezası alırsın.
-Ne cezası? Sopa gibi mi yani? -Evet.
Şunu mu demek istiyorsun? Ziyaretçiye şöyle çarptın.
-Evet. -Kazara mı?
Kazara. Aynı zamanda… Sorgusuz sualsiz.
Peki, 50 mi?
Aynı bunun gibi bir kalasla.
Bacaklarının arkasına mı vuruyorlar? Ne kadar sert?
Tamam.
-50 kere. -50.
-Mahkûmlar vuruyor. -Evet.
Sağlam vurdun.
Kuralların mahpuslar tarafından yazılmakla kalmayıp
cezaların da onlar tarafından uygulanması çok şaşırtıcı.
Saat 22.00 ve koğuşu üstümüze kilitliyorlar.
Balık istifi koğuşa kapanıyoruz.
Buraya kapatılan insanlara yetecek kadar yer olmayan bir alanda
nasıl uyuyacağız?
Uzan.
Bu şekilde uyuyacaklar.
Böyle.
-Bacağını niye üstüne attın? -Biraz yer açmak için.
Burada hayatta kalmak için başkalarıyla iyi geçinmeyi öğrenmelisin.
Bu durum ve mahpusların bunu kabullenişi beni şoke ediyor.
"Hayatta kalmalıyız" diyorlar.
"Başka seçeneğimiz yok" diyorlar.
Acı gerçek şu ki, gerçekten yok.
İki kişi, "Artık canıma tak etti.
Ben buna katlanamam. İsyan etmeliyiz
çünkü ne olursa olsun, bu muameleyi hak etmiyoruz." dese yeter.
Bu, canımı sıkıyor.
İKİNCİ GÜN
Dünyanın en aşırı kalabalık hapishanelerinden birindeki ikinci günüm.
Doğruca temizlik ekibiyle işe koşuluyorum.
Üyeleri hapishanenin LGBTQ topluluğundan oluşan bu ekipte
beraber çalışmayı kendileri seçmiş.
LGBT topluluğu!
-Selam. -Selam, ben Raphael.
-Bana… -Ben, Akashi.
-Neydi dedin? -Akashi.
Akashi.
Akashi, bugün siz ve temizlik çetenizle çalışmam gerektiği söylendi.
Gösterin, yapayım.
-Tamam. -Yeri süpür.
-Süpüreyim, tek başıma mı? Kiminle? -Yeri süpür.
-Karşıya kadar mı? -Sıraya girin kızlar.
Yeri süpür.
Ne zamandır içeridesin?
-Üç aydır, fena değil. -Ne için girdin peki?
Uyuşturucudan.
Ceza aldın mı, yargılanmayı mı bekliyorsun?
-İlk cezamı aldım. -Evet, ilk cezam.
İlk cezası.
-Sen de mi ilk cezanı aldın? -Evet.
-Evet, o da. -Ne kadarlığına?
İki yıl.
-İki yıldır mı buradasın? -Evet.
Partnerin kim peki?
-Benimki burada. -İkiniz mi partnersiniz?
Aynı benim gibi, çok güzel ve kalbi var.
-Evet. -Öyle.
Bunu kime iade edeyim?
Teşekkürler.
Süpürme işi bitince,
danışman Hannah Nario-Lopez'le görüşmeye gidiyorum.
Yeni mahkûm olduğum için burada geçireceğim süre boyunca
nerede kalacağımı seçecek.
Selam Raphael. Ben, Hannah.
Öncelikle aile destek sistemim hakkında sorular soruyor.
Ailen hakkında daha çok şey öğrenmek isterim.
Ailenin yanında mı büyüdün? Kardeşlerinle ilişkin nasıldı?
Ailemin yanında büyüdüm, kardeşlerim var.
İlişkimiz de son derece sağlıklı ve iyi.
-İçeri girdiğini biliyorlar mı? -Evet, biliyorlar.
Mahkûmlar bu tip sorulara normalde cevap veriyor mu?
Çünkü geçmişlerini bu şekilde kurcalamak
onları savunmaya geçmeye itebilir.
Bunu anlıyoruz.
O yüzden geçmiş deneyimlerini soruyoruz.
Ne eğitim aldıklarını, uyuşturucu sorunlarını.
Hapishane bu bilgiler sayesinde
bana uyacak rehabilitasyona karar verecek.
Hapishanenin çok kalabalık olduğunu düşünürsek,
yapacağım herhangi bir talebin yerine geleceğinden nasıl emin olabilirim?
Dışarıdan yardım alabilmek için elimizden geleni yapıyoruz.
Bir sorunumuz da bu.
Çünkü buradaki memurların sayısı o kadar az ki
ÖKK'ler ile geliştirdiğimiz anlayışa
ve onlarla ortak yönetim şekline
bel bağlamak durumundalar.
Yani bazı mahkûmlar diğer mahkûmları kontrol mü ediyor?
Ortak yönetim bu mu oluyor?
Kontrol demeyelim. Daha çok hesap sorulabilirlik.
Her koğuşun bir mayores'i var.
Çete lideri veya pangkat da denilebilir.
Ama Filipinler'de pangkat veya çetenin kendisi
alternatif bir yönetim yapısının pozitif şekilde uygulanmış hâlidir.
Mayores'ler herkesin hapishane kurallarına harfiyen uyduğundan emin olur.
Ama bu da kötüye kullanılamaz mı?
-Evet. -Bir mahkûma böyle bir…
Bunu inkâr edecek değiliz ama elden ne gelir ki?
Mahpuslar ile gardiyanlar arasındaki iş birliği çok önemli
çünkü yeterli personelimiz yok
ve bir mahpus, yani bir ÖKK bir şekilde
karmaşıklığa neden olursa…
-Daha büyük bir şey tetiklenebilir. -Evet, öyle.
Bu durum beni şoke etti.
Hayatımda ilk defa
düzen için mahkûmlarına bel bağlamış bir hapishane duyuyordum.
Çetelerde geleneksel olarak bir hiyerarşi mevcuttur.
Bir elebaşı, bir ağa, bir ana gangster vardır.
Altında da bütün diğer rütbeler sıralanır.
O yüzden benim merak ettiğim şey, burada da
geleneksel çete mantalitesi ve kültürü var mı,
yoksa bambaşka bir şey mi söz konusu?
Günlük işlerini bitiren mahpuslar
sosyalleşmekte ve hayatta kalmak için gerekli olan
yiyecek gibi şeyleri alacak parayı bulmak için çabalamakta serbest.
Bazı mahpuslar ufak işler bile kurmuş.
Ne bulurlarsa satıyorlar.
Yerdeki bu kıyafetler bile satılık.
Kömür parçaları satıyorlar ki
galiba ateş yakıp yemek pişirmede kullanılıyor.
Mahkemeler, uyuşturucu davalarının oluşturduğu çığ altında ezildiği için
burada bulunan 5.000 mahkûmun çoğu daha yargılanmayı bekliyor.
Çoğu yargılanana kadar yıllarca hapis yatacak.
Hans, ters giden bir kabul töreninde bir arkadaşlarını
öldüresiye dövmekle suçlanan bir grubun üyesi.
İçeri atılmadan önce hukuk öğrencisiydim.
Tamam.
-Zamanının çoğunu burada mı… -Evet.
Ne zamandır bu koğuştasın?
-Neredeyse iki yıldır. -İki yıl mı?
-Hüküm giymedin yani. -Hüküm giymedim.
Üstelik masumum.
Neden yargılanmadın?
Aslında davamız, diğer davalara göre
çok daha hızlı ilerliyor.
İki yıla hızlı demezdim.
Önceki mayores 14 yıldır içerideydi.
Daha sonra beraat etti.
-Hapiste 14 yıl geçirdi yani. -Evet.
Ailen masum olduğuna inanıyor mu?
Evet. Hemen her hafta sonu ziyaretime geliyorlar.
Gelip beni ziyaret ediyorlar. Yemek getiriyorlar,
hiç değilse mideme dışarıdan bir şeyler girsin diye.
-Çete kültürünün parçası mısın? -Hayır.
Bana querna damgası vurdular.
Bir ÖKK, querna damgası yiyince…
Querna hiçbir çete bağlantısı olmayana denir.
Tamam, peki.
Çetede olmanın faydası nedir peki?
Şey, destek sisteminiz olur.
Ama benim çete desteğine ihtiyacım yok.
O hâlde destek için yemek getirecek, para gibi şeyler verecek ailen yoksa,
bunları çete üyelerinden temin ediyorsun.
Bir topluluğa katılmak gibi bir şey.
Çetelerin şeyi… Nasıl derler?
Kendi fonları var. Kendi programları, kendi projeleri var.
Çete üyelerinden beklenti nedir o zaman?
Bu ödüller karşılığında bir şeyler yapmaları beklenir mi?
Evet. Çetenin kendi Magna Carta'sı var.
Kendi kuralları var.
O kurallara uyarsan teşvik alıyorsun.
Uymazsan da disiplin cezası alırsın.
En kötü disiplin cezası nedir?
-Sakıncası var mı? -Sana kalmış, istersen.
Peki, benim gördüğüm kadarıyla
çok fena dayak yersin.
Senin çetenden biri,
başka bir çetenin üyesine kötü bir şey yaparsa
senin çeten kendi üyesine ceza verir.
İki çete arasında savaşa dönmesindense biz disipline ederiz.
Yani bu, hapishanede huzuru korumanın bir yolu oluyor.
Peki.
Hans şanslı.
Parası olduğu için çetelerin desteğine muhtaç değil.
Fakat şu ana kadar duyduğum her şey bu hapishanenin başında
gardiyanların değil, çetelerin olduğu gerçeğine işaret ediyor.
Yarın yeni bir hücre bloğuna gönderileceğim
ve beni bekleyenler beni korkutuyor.
Taşınma günü geliyor.
Cezamızın geri kalanını çekeceğimiz hücrelere transfer edileceğiz.
-Nasılsın? İyi misin? -Sen nasılsın?
Herkes gardiyanların gelip
nereye gideceklerini söylemesini mi bekliyor?
Evet.
Şuradaki işaret, Bahala Na Çetesi.
Bahala Na Çetesinin koğuşuna düşersem iyi olur yani.
Öyle olmasını mı umuyorsun?
Evet. Bahala Na Çetesinde bir sürü tanıdığım var.
Çoğu çocukluk arkadaşım.
İlk ne zaman çete üyesi oldun?
20 Ocak'ta yakaladığımda.
Polis merkezinde bir mahkûm gördüm.
Onu tanıyordum, komşumdu.
Hapishanede ayrıcalıklı olabilmek için çeteye katıldım ben de.
-Sana bakacaklar. -Evet.
-Karşılığında ne yapacaksın? -Ziyaretçi gelirse…
Yani onlara yemek ve para vereceğim.
Bahala Na, hapishanenin içinde de dışında da faaliyet gösteren
Filipinler'in dört büyük suç çetesinden biri.
JR, korunmak için çeteye katılsa da
onların kontrolündeki koğuşa düşeceğinin garantisi yok.
Eşyalarınızı yanınıza alın.
Sağ el, sağ omza. Takip edin.
Mahpusların hangi hücreye gideceğine hapishane yetkilileri karar veriyor.
Ama yeni koğuşlarımızdan bizi toparlayanlar, mayores olarak bilinen
çete liderleri oluyor.
Pekâlâ, oturun. Hizaya girin.
Otur şuraya.
Sekizinci koğuş, Raphael Rowe.
-Raphael Rowe. -Evet.
Cordero. Cordero!
Bahala Na Çetesinin yönetimindeki sekizinci koğuşa veriliyorum.
Ama görünüşe bakılırsa JR oraya gönderilmiyor.
Daha çağrılmadığı için yüzüne yayılan endişeyi görmeniz lazım.
Sekize gitmiyor musun?
Adını söylemedi mi?
-Sanmıyorum. -Hayır mı?
-Bilmiyorum. -Peki.
-Bol şans. -Bol şans.
Gidelim. Hadi gidelim.
Kötü namlı Bahala Na Çetesinin yuvası olan sekizinci koğuşa götürülüyorum.
Buraya düşen pek çok kişiye sebep olan uyuşturucu işinin başında olmaları ironik.
Koğuşa girince çete lideri yeni mahpuslara kuralları bir bir anlatıyor.
Yoldaşlar. Sizden istenen tek şey ne?
İnsan olun ki sizinle sorun yaşamayalım.
Yoldaşlarımız ya da başka gruplarla büyük sorunlarınız varsa
mayores olarak beni bilgilendireceksiniz.
Gereğini yerine getireceğiz.
Anladınız mı mahpus dostlar? Artık tek önemli olan, sevgi ve kardeşlik.
Buna daha önce hiç rastlamamıştım.
Bu insanlara birbirlerini kontrol etme sorumluluğu verilmiş.
Ağızlarında sürekli kendi uydurdukları saygı ve disiplin lafları var.
Bu koğuşta hiç hapishane gardiyanı yok.
Kuralların meali şu gibi, "Biz bir kardeşliğiz
ve burası çetenin yönetiminde."
Daha yeni hücremi dahi göremeden
Arsenio beni bir işe koşuyor.
Selam. İyi akşamlar. İsmim, Roger.
Bana mutfakta yardımcı olabilir misin?
Tamam.
Roger'ın mutfak hamalları ekibine katılıyorum.
Sekizinci koğuş için
merkezî mutfaklardan günde üç kez yemek alıyorlar.
Ben pilavı alıyorum ama belli ki sıkı porsiyon kontrolü var.
Kişi başına 300 gram ölçmeye başla.
300 gram, başka?
Öğle yemeğinde…
Pilav ve bir parça tavuk var.
Tamam.
Acaba…
Ağır kaldırma işi bende. Başka türlüsü olmaz.
Vay be, amma ağır ya.
Koğuşumda bekleyen bütün mahpuslara yemek taşıyoruz.
Pilav elimde yürürken dert ettiğim şey ağırlığı değil,
yemeği döküp insanları aç bırakmaktı.
O yüzden çok endişelendim.
Bu yemeklerin belirli bir ücreti var mı?
Kişi başı yetmiş beş peso.
Yani yaklaşık bir dolar, yirmi sent. Kişi başı. Her gün.
Her gün.
Bu kadar az yemek ve bu kadar çok insan varken
porsiyonları çok dikkatli tartmalıyız ki sıranın sonundakiler yemeksiz kalmasın.
Aştın.
-Aştım mı? -300 gram.
-Oldu. -Oldu.
Sebzeler nerede?
-Chop suey. -Nerede?
Tamam.
Tamam, rica ederim.
Teşekkürler.
-Sağ ol dostum Raphael. -Tamam.
Pilav dağıtımı bitince
aslında burada başta olanın gardiyanlar değil
onun çetesi olduğunu teyit etmek için Arsenio'ya gidiyorum.
Burada işler nasıl yürüyor? Çünkü ortada hiç gardiyan yok.
Burada disiplini koruyoruz çünkü kurallarımıza uyuyorlar.
Çete liderleri bana itaat etmeli. Koğuşun kurallarına ve yönetmeliklerine.
-Uymazlarsa? -Onlara yaptırım uygularız.
Pek çok yaptırımımız var. Mıntıka temizliği.
Sabahtan başlayıp akşama kadar.
Kurallara uymazlarsa yaptırım uygulanır.
Uymazlarsa…
Hapishane Yönetimi ve Ceza Bürosuna sevk ederiz.
Tamam.
Ve…
Onlar icabına bakar. Onlar…
O insanı onlar disipline eder.
Fakat suç çeteleri kurallara uymayanlara
iyi davranmakla bilinmezler.
Diğer mahpuslar şiddetten dolayı mı çete liderlerinden korkuyor?
Belki eski çete liderlerinden.
Biz birbirimize destek oluruz, özellikle de nefret söz konusuysa
veya aileleriyle ilgili sorun varsa.
Finansal yardım da yapabiliriz.
Dışarıda olan tanıdık eski mahkûmlar ve çete üyeleri de…
Yardım eder.
Çetenin buradaki anlamının çok farklı olduğunu keşfetmeye başlıyorum.
Bu koğuşta bir tane bile hapishane gardiyanı yok.
Mahkûmları ne gözlemlemek ne yönetmek ne de disipline etmek için.
Kendileri yapıyorlar.
Ama tam da bu kontrol nedeniyle mahkûmların saklanacak hiçbir yeri yok.
Hatta kontrol yetkililerde olsa onlar için daha iyi olabilir.
Yarın, sıradan bir mahkûm için
çetelerin kral olmasının anlamını öğrenmeye çalışacağım.
Saat 22.00'ye yaklaşıyor. Hücreme dönme vaktim geldi.
İlk koğuşumdaki gibi çetede rütbeli olmayan
veya yer satın alacak parası olmayan herkes yerde uyuyor.
Buraya oturabilir miyim?
Janard, gece bekçisi.
Çeteye ödeyecek parası olmadığından Arsenio için bu işi üstlenmiş.
Herkes istediği yerde uyuyabilir mi,
yoksa herkesin bir yeri var da orası onun yeri mi?
Ben. Nerede kalacaklarına ben karar veriyorum.
Yeni bir kişi gelse yerde ona yer var mı?
Hâlâ birkaç yer var.
Yerde yatan insanlar her köşeyi kaplamış gibi
ama sen yerde uyumuyorsun.
Ben insanları ve eşyalarını kolluyorum.
Herkesin güvende olduğundan emin oluyorum.
Acil bir duruma karşı her şeyin güvende olduğundan emin oluyorum.
Geceleri olmaması gereken ama olan nelere şahit oluyorsun?
Bazen bazı şeyler kayboluyor…
…veya insanlara uyuyacak yer kalmıyor.
Gözlerime inanamıyorum.
Tamamen delilik bu.
Yerdeki bütün boşluklarda, yukarıdaki, aşağıdaki, her köşede,
uyumak için birbirlerinin yanına sıkışmaya çalışan
üst üste çıkmış koca koca adamlar var.
Evet, dördüncü koğuştan daha iyi
ama yine de klostrofobik.
Bizim kıymetini bilmediğimiz basit şeyler
bu adamların elinden alınmış.
Özellikle de en değer verdiğimiz şeylerden biri…
Mahremiyet.
DÖRDÜNCÜ GÜN
Bahala Na Çetesinin koğuşundaki ilk tam günüm.
Burayı mahpusların yürüttüğü düşünürse
bu kadar organize olması beni hayrete düşürüyor.
TÜKÜRMEK
Ama ben, bir suç çetesinin yönetimi altında yaşayan
sıradan mahpuslar için hayat nasıl, onu bilmek istiyorum.
Bir mahpus bana etrafı göstermeyi teklif ediyor.
-Nasılsın? Raphael. Senin adın ne? -Jin Ragan.
Jin Ragan.
Ne zamandır bu hapishanedesin?
Sekiz ay. Yok, dokuz ay.
-Dokuz ay. -Evet.
-İlk seferin mi? -Hayır.
Hayır. Daha önce girdin mi?
Ben… On kere.
-On kere mi hapse girdin? -Evet.
Neden?
Çünkü… İlk dava, cinayet.
-Şimdiden cinayetten içeri girdin. -İkincisi de silahlı soygun.
Üçüncü ve dördüncü de uyuşturucudan.
Beşinci, soygun, kapkaç hırsızlığı.
Tüm mesele uyuşturucu, hep uyuşturucu.
Kimi öldürdün?
İki gangster.
Düşman.
Düşman gangster, evet. Arabayla geçerken öldürdüm.
Jin, para ve rütbenin bu hapishanede ne satın alabileceğini gösteriyor.
İlk durağımız çete liderinin kaldığı yer.
Burası mayores'in odası.
Tamam. Bakabilir miyim?
Bahala Na Çetesinin başındaki babamız oluyor kendisi.
Tüm hapishanede gördüğüm en iyi yer.
Burası saray gibi.
Kendine ait televizyonu, ufak çift kişilik yatak koyacak yeri var.
Çok iyi ödüllendirilmiş.
Neden sadece onda var bunlar?
Çok iyi dost olduğu için onu seçtik. Bizi hiç yarı yolda bırakmadı.
Onu biz seçtik. Biz oraya getirdik, oy verdik.
Çetenin başka rütbelilerine de ödül olarak
diğer tüm mahkûmlara kıyasla daha iyi hücreler veriliyor.
Bunlara kubol diyoruz. Bu hücreler sadece on kişilik.
Bu odaya nasıl hak kazanıyorsun?
Bunları sadece baştaki çete lideri dağıtabiliyor.
Hoşça kalın.
Hapishane çalışanları yetmediği için üyelerine çete kurs verdiriyor.
-Burası mı? -Bu da derslik.
Okuma yazma bilmeyenler
burada mahkûmların verdiği derslere katılıyor.
Çete üyelerinin okuma yazma öğrettiği sekizinci koğuşun
yıldızlarından biri de Suzuki.
-Hapishanenin ünlü rapçilerinden biri. -Peki.
Birçok kişi hapishane cehennem der Mahkûmlar şeytan gibi insanlar der
Çok acı verici, kabul etmesi zor Bu yerde çok fazla insan var
Ben çok çabuk düşünürüm Geceleri rüyanda kâbus olurum
Bravo.
Okuma yazmayı mahkûm arkadaşlarım sayesinde öğrendim.
Ne zamandır Manila Hapishanesindesin?
Girip çıkıyorum ama bu defa bir aydır.
Girip çıkmak hoşuna gidiyor sanki.
Buradan çıkmak tatildir. Gerçek yuvamız hapistir.
Hapishanenin yuvan olduğunu söylemeni duymak…
Çok yazık.
Dışarıda muhakkak ki buradan daha iyi bir hayat sürersin.
Kimse bize yardım etmiyor. Ailemde para yok, karımda para yok.
Peki burada nasıl para kazanıyorsun? Burada kazanıyor musun?
Evet, insanlara borç veriyorum.
Bu işten iyi para kazanıyor musun?
Can sıkıcı olabiliyor çünkü bazen insanlar geri ödeyemiyor.
Peki birinin geri ödeyecek parası olmazsa ne oluyor?
Elimizden bir şey gelmiyor. Canlarını yakarsan, o zaman sorun oluyor.
Rap'ini paylaştığın için sağ ol. Çok iyiydi.
Memnun oldum.
Ama bu yeteneği dışarıya çıkar. Dışarıda kullan.
Söz veremem.
Şoke oldum ve üzüldüm.
Suzuki burayı yuvası olarak görüyor.
Dışarısıyla başa çıkamıyor.
Ama hapishanede okuma yazma öğrenmesiyle gurur duyuyor.
Daha önce sahip olmadığı bir şeyle dışarı çıkacak.
Sanırım en önemli nokta da bu.
Hayatta kalmak için birlikte çalışıyorlar.
Kendilerini eğitmek için.
Bu da çok etkileyici.
BEŞİNCİ GÜN
Hapishanedeki gözle görülür sükûnete rağmen
Bahala Na Çetesi aslında buradaki birbirine rakip birkaç çeteden biri.
Ve dünyanın her yerinde olduğu gibi
çeteler sürtüşünce şiddet patlak verir.
Altı ay önce bu hapishanedeki iki rakip çete arasında savaş çıktı.
32 mahkûm yaralandı
ve Sputnik Çetesi, BCJ Çetesinin iki üyesini öldürdü.
Ben, Raphael. Nasılsın?
-BCJ'densin, öyle mi? -Evet efendim.
Rakip çete Sputnik
ayaklanma sırasında Ryan'ın çetesi BCJ'den iki kişi öldürmüş.
-Burası Sputnik. -Sputnik. Kavga burada oldu.
-Şimdi her şey yolunda mı? -Yolunda.
Bazen işler karışır ama hemen düzeltiriz.
Ortam gerildiğinde ne olur peki?
İletişim kurarız.
Önünü alırız. Konuşup anlaşırız ve hemen çözmeye gayret ederiz.
Peki. Beni yukarıdaki mayores ile tanıştır.
Ryan, Sputnik Çetesinin liderleri olan
Ferdi ve Jonathan ile düzenli toplantısına beni de davet etti.
O gün olanlar hakkında bana neler anlatabilirsiniz?
Şahit olduğum şey âdeta…
Bir savaştı. Yoldaşlarıma hâkim olamadım.
BCJ iki yoldaşının ölümünden ötürü daha sonra intikam almaya yeltendi mi?
Hayır, gerek kalmadı.
Ölenlerin geride kalan ailelerinin masraflarını karşıladık.
Cenaze ve anmalardaki masrafları.
Artık gruplar köşelerine çekildi. Biz kardeşiz, bu olay bize ders oldu.
Ufak sorunları konuşarak çözüyor, yanlış anlaşılmaları düzeltiyoruz.
Onlar da biz de kendi yoldaşlarımızın sorununu çözmekle yükümlüyüz.
Paylaşım için teşekkürler.
İki mahkûmun ölümü bunun, bu şartların
istikrarsız bir doğasının olduğunun…
…acımasız bir hatırlatıcısı.
O yüzden bu tehdit hep var,
bu tehdit hep gerçek.
Birkaç ay önce yaşanan,
iki insanın hayatını kaybettiği olaylar tekrar yaşanabilir.
Bu akşam koğuştan arkadaşım Jin ile arayı kapatıyorum.
Aşırı kalabalığın sorunlarından biri
mahpusların kafa dağıtacak alanının olmaması.
Ama Bahala Na Çetesi buna bir çözüm bulmuş.
Her hafta, tüm bloğun katıldığı
bir egzersiz dersi koymuşlar.
Alkışla.
Alkışla hadi.
Eğleniyor musunuz?
-Evet! -Evet!
Mutlu musunuz?
-Evet! -Evet!
Görev başındaki bir gardiyanın dans ettiğini hiç görmemiştim.
Mutlu musunuz?
-Evet! -Evet!
Pekâlâ.
-Bir daha! -Bir daha!
Ben bir daha almayayım. Bittim ben.
Çok yaşa Filipinliler!
Hapishanedeki dertlerimizden uzaklaşmamızı sağlıyor.
Zumba sayesinde coşkumuzu yitirmiyoruz.
Bir an ailelerimiz için endişelenmiyor, sevdiklerimizi düşünmüyoruz.
Seni tekrar görmek güzeldi.
Oldukça gergin ve can sıkıcı olabilen bir yerde
birazcık müziğin, havanın biraz değişmesinin
ve biraz katılımın neler yapabileceğini görmek harika.
Daha istikrarlı bir ortam yaratılmasına katkı veriyor.
ALTINCI GÜN
Dünyanın en aşırı kalabalık hapishanelerinden birindeki altıncı günüm.
Bugün taraf değiştirip gardiyanlara katılıyorum
ve Kıdemli Memur Hakabe ve güvenliğin başı Başkomiser Malamata ile
bir hücre bloğunun aramasına katılıyorum.
Bu aramalarda ne bulmayı bekliyorsunuz?
Kaçak mallar, uyuşturucu.
Mahpusların çoğu ortak yönetim yaklaşımına ayak uydurmuş.
Acaba aramaların yapılış yöntemine…
Bu sistem de dâhil mi?
Aslında yaptığımız şey bu hücre liderlerine güç vermek.
Böylece ortak yönetimde bizim ortağımız oluyorlar
ve bütün hücrenin yönetimi onlara geçiyor.
Sağa dön!
O kadar büyük bir çalışan eksikliği var ki koğuşları güvenle arayabilmek için
hapishaneye gardiyan adayları alıyorlar.
Yeni adaylar bugün aramayı burada gerçekleştirecek.
Oldukça askerî bir havaları var.
Bütün mahpuslara uyarı işareti olmalı bu.
Siyah tişört ve postal giymiş,
sıra hâlinde yürüyen memurların koğuşlarına girdiğini görünce
arama yapılacağını anlıyorlardır.
Öncelikle mahpusların dışarı çıkması emrediliyor.
Koğuştan çıkmadan önce mahkûmları arıyorlar ki
içeride aradıkları yasak malları dışarı çıkarmasınlar.
İnanılır gibi değil ama gardiyanlar koğuşu aramak için
çete lideri T'den izin alıyor.
Anlaşılan o ki hapishaneye
uyuşturucu sokmamak paylaşılan bir sorumluluk.
Bu, çok sık olur mu?
Gardiyanlar gelip koğuşu arar mı?
Sık olur, genelde ayda iki veya üç kere.
Hapishane müdürü bize, mayores'lere, koğuşları temizlememiz gerektiğini
söyledi.
Tüm mayores'lerin hapishaneyi temiz tutma, içeri uyuşturucu sokmama sorumluluğu var.
Peki sen bu konuda ne düşünüyorsun, mahkûmlar ne düşünüyor?
Bir şey bulabilme ihtimalleri olduğu için biraz gerginim.
Sen neden geriliyorsun ki?
Risk altında olan benim.
Mayores'leri olarak sorumluluk bana ait, herkes bana itaat etmeli.
Benim lafımdan çıkan biri olursa onu gardiyanlara teslim ederim.
Arama sona eriyor ve gardiyanlar çıkanları inceliyor.
Bu hapishane şu açıdan çok sıra dışı.
Koğuşu asıl temiz tutan kişi
gardiyanlar değil de bir suç çetesinin lideri.
-Aramanın ganimetleri bunlar mı? -Evet.
Sence en ciddi kaçak mal hangisi?
Bu küçük kalem.
Kaleme izin yok mu?
Yok çünkü bunu birine saplayabilirler.
Peki, tamam.
Şey yapmasınlar diye…
Kalem sizce tehlikeli bir silah mı?
Evet çünkü öldürmek için kullanılabilir.
-Ama şu… Dokunabilir miyim? -Evet.
Ama bu kesin kalemden daha tehlikeli.
-Evet evet. O da tehlikeli bir şey. -Peki.
Dünyanın her yerindeki hapishanelerde mahkûmların aranması normaldir.
Koğuştaki ana liderle konuştum
ve bana kendisinin ve ekibinin de
mahkûmları bizzat aradığını söyledi. Duyulmuş şey değil.
En büyük endişesi, doğrudan üzerinde
veya koğuşta bir şey bulunsa başına geleceklerdi.
T gibi koğuş liderleri için tehlikede olan çok şey var.
Hadlerini aşarlarsa gardiyanlar onları görevden alır
ve bu da rütbenin getirdiği bütün ayrıcalıkları kaybetmek demek.
Çok kısıtlı bütçe olmasına rağmen,
mahkûmların uyuşturucu suçundan uzaklaşması için
hapishane, birkaç rehabilitasyon kursu veriyor.
-Nasılsın? -İyiyim, sağ ol.
Bu kursun başında Gardiyan Achapero var.
Biz buna "geçim programı" diyoruz.
Masaj terapisi uygulayacaklar.
Hapishaneden çıkınca da
ek bir gelirleri olacak.
Ayrıca kanunlara uyan, üretken vatandaşlar olacaklar.
Öncelikle böyle oturun efendim.
-Peki. -Üstünüzü de çıkarın.
Çıkarıyorum.
Bu, soğuk basınçtır.
-Yumru eline geldi mi? -Evet.
Düğüm gibi.
-Ne zamandır yapıyorsun? -Beş gündür.
Ne zamandır içeridesin?
-Neredeyse bir yıl. -Bir yıl.
-Neyle suçlanıyorsun? -Uyuşturucu efendim.
Hangi uyuşturucu?
Shabu.
-Shabu, meth mi oluyor? -Evet.
Neden başına geldi bu?
Kota yüzünden efendim.
Filipinler polisinin her gün yapması gereken
minimum sayıda tutuklama olduğu sıkça iddia edilmekte.
Bu da yozlaşmış memurların masum insanlara tuzak kurmasına neden oluyor.
Polis bizi durdurdu efendim. Sadece motosiklete biniyorduk.
-Peki üstünde uyuşturucu var mıydı? -Hayır.
Bizden bir şey çıkmadı. Onlar yerleştirdi.
Tutuklandığımda bana şöyle dediler: "Sen itiraf et,
en fazla altı ay ceza alırsın."
Yani senin gibi masum insanları sokaktan alıp içeri mi atıyorlar?
Evet, çoğumuzun durumu böyle.
Ne kadar öfkelensek de buraya tıkılıp kaldık. Kabullendik artık.
-Sence masaj sana yeni bir kapı mı açacak? -Evet.
Başka bir ülkeye gidersem işe yarar.
Şimdi pudra sürüyorum.
Çok iyi geldi. İyi öğrenmişsin.
Hikâyen doğruysa acıklıymış.
Duyduğuma üzüldüm.
-Bol şans ve masaj için sağ ol. -Sağ olun.
Polis, Edison'un iddia ettiği gibi tutuklama hedeflerine
ulaşmak için insanların üzerine uyuşturucu yerleştiriyorsa
hapishanenin bu kadar dolu olmasına şaşmamalı.
Bunun gibi iyi niyetli rehabilitasyon girişimleri de
aşırı kalabalık üzerinde etkili olmakta zorlanacaktır.
Yarın buradan çıkıyorum.
Binlercesi çıkamayacak.
YEDİNCİ GÜN
Manila Şehir Hapishanesindeki son günüm.
Bu kadar büyük bir kalabalığa bu kadar az kaynak varken
hapishaneyi gelecekte ne beklediğini anlamak istiyorum.
Rahat.
-İyi günler. -Müdür Latoza, memnun oldum.
Hapishanenin başındaki Müdür Latoza ile buluşuyorum.
Gördüklerimden sonra şunu açıkça anladım ki
aşırı kalabalıkla ilgili sorun var.
Bu tesis ideal olarak sadece 1.200 kişiye hizmet vermeli.
Ama şu an neredeyse 5.000 kişi var. Bu da bizi zorluyor.
Buradaki insanların yüzde 72'si uyuşturucu suçlamasıyla tutuluyor.
Yüzde 40 ila 50'si tekrar içeri düşenler ve bu bizim için büyük bir sorun
çünkü bazen dışarıda bir aile ortamı olmayan insanlar
çıktıklarında şunu yeğliyorlar.
"Tekrar suç işleyeyim. Dışarıda hayatta kalmamı sağlayacak bir şeyim yok.
Ben yine bir suç işleyeyim ki tekrar hapse düşeyim.
Ailem orada, içeride çetem var."
İnsanların hapse girmesi bir kısır döngüye dönüşüyor.
-Bu, çok üzücü bir durum. -Çok üzücü, evet.
Ortak yönetim içeride sık sık dile getirilen bir şey oldu.
Bu, nasıl başladı ve neden gerekli?
Aslında hapishanedeki ortak yönetim konsepti
elimizdeki kaynakların yetersizliğiyle başa çıkma mekanizmamız.
Koğuşları yönetecek yeterli insanımız yok. 14 tane koğuşumuz var.
Koğuşlara personel, gardiyan yerleştirecek olursak
kulelere koyacak adamımız kalmaz.
O zaman çitleri aşıp kaçarlarsa ne olacak?
O hâlde neden yapıyorsunuz?
Bu zorlu şartlar altında bu işi neden yapıyorsunuz?
Sonuçta hepimiz insanız.
Bu insanların bazıları
dışarıdaki sosyal adaletsizliğin kurbanı olabiliyor.
Benim şu an bir insan olarak katkım,
hayatlarını yenilemekte yardımcı olduğumu bu insanlara göstermek,
karakterlerinin…
Gelişmesine yardım etmek. O zaman dışarı çıktıklarında…
Suç işlemezler.
Çocuklarımın da bu insanlara kurban gitmesini istemem.
-Teşekkür ederim. Çok ilginçti. -Ne demek.
-Size işinizde bol şans. -Elbette.
Müdürün daha çok şey yapmak istediği belli.
Ama mahkûmlarının sayısı ve bu kadar kısıtlı bütçesiyle
hapishanenin işi çok zor.
Manila Şehir Hapishanesindeki sürem sona erdi.
Şunu açıkça görüyorum ki Başkan Duterte
ve hükûmetinin uyuşturucuya açtığı amansız savaş,
zaten dünyanın en kalabalık,
en düşük bütçeli ve ilkel hapishanelerinden birindeki
aşırı kalabalığı daha beter hâle getirmiş.
Ama buna rağmen yönetim, çeteler ve mahpuslar
ortak yönetim yaklaşımına ayak uydurmuşa benziyor.
Şartların iyileşip rehabilitasyonun işe yaraması içinse
bu hapishane yatırıma ve kaynağa muhtaç.
Alt yazı çevirmeni: Yurdakul Gündoğdu