Nhà tù Plzeň ở Cộng hòa Séc.
Một trong những lò sản xuất ma túy đá lớn nhất châu Âu.
Chúng tôi sản xuất 105 kg ma túy đá chỉ trong hai năm.
Gần một phần ba các tù nhân người Séc
từng sử dụng ma túy đá trước khi bị đưa vào tù.
Tôi bắt đầu tiêm ma túy đá, và mọi thứ trở nên rất tệ.
Khi phê thuốc, anh chẳng cần ăn ngủ gì nữa.
Anh cứ phê thôi.
Nhà tù gặp thách thức phải ngăn chặn ma túy xâm nhập.
Thấy đoạn dây thòng xuống kia không?
Đó là cách chuyền ma túy giữa các buồng trong lúc giới nghiêm.
Ma túy có cách xâm nhập vào khắp nơi. Bản chất nó là như vậy.
Tôi là Raphael Rowe.
Tôi sẽ dành một tuần để chịu bị nhốt trong nhà tù Séc này,
nhưng đây không phải lần đầu tôi ngồi tù.
Tôi từng vào tù 12 năm vì bị kết án oan tội giết người.
Giờ tôi sẽ đi khắp thế giới
để khám phá cuộc sống thật sự
trong những nhà tù khốc liệt nhất thế giới.
BÊN TRONG NHỮNG NHÀ TÙ KHỐC LIỆT NHẤT THẾ GIỚI
Cộng hòa Séc.
Thủ đô ma túy đá của châu Âu.
Hai mươi phòng bào chế ma túy, thường là tự chế,
được dựng lên ngay trong nhà ở,
bị cảnh sát ở đây đột kích mỗi tháng.
Ở đây phổ biến hình thức tiêm ma túy đá
hơn bất cứ nơi nào khác trong khối Liên minh châu Âu.
Thậm chí còn có nghiên cứu phát hiện rằng cá từ các con sông ở Séc
có dấu hiệu bị nghiện ma túy đá.
Bằng chứng là không nơi nào khác ở châu Âu
có tệ nạn ma túy đá dữ dội hơn Cộng hòa Séc.
và với các đầu nậu sản xuất hay buôn bán ma túy,
họ kiếm ra được hàng bộn tiền.
Thứ ma túy này gây nghiện đến mức
người dùng nó thường sẽ phạm tội để kiếm tiền cho cơn nghiện của họ.
Đại tướng Jakub Frydrych, tức Giám đốc Văn phòng Phòng chống Ma túy Quốc gia,
giữ trọng trách kiểm soát đại dịch gây ra bởi thứ ma túy đá
còn được gọi là "Pervitin" này.
Xin ngài hãy mô tả về mức độ của tệ nạn này ở đây.
Hiện tượng methamphetamine là một thứ rất xấu xa.
Pervitin chắc chắn là thứ ma túy ở Cộng hòa Séc
gây ra nhiều nguy cơ về sức khỏe, xã hội
và tội phạm liên quan đến ma túy nhất.
Chúng tôi tìm thấy nó trong các nhóm tội phạm liên quan đến trộm xe.
Đây thường là những kẻ
lợi dụng tác dụng kích thích của ma túy đá
và họ sẽ dùng đến ma túy đá khi thực hiện hành vi phạm tội.
Giờ đây, các phòng bào chế cỡ nhỏ đang được tiếp sức bởi các tay chơi lớn.
Chúng tôi đã trải qua một sự chuyển mình trong năm năm qua.
Đó là bởi vì methamphetamine
đang được nhập khẩu với quy mô lớn vào châu Âu.
Họ từng bắt được một tấn, một tấn rưỡi trong một năm,
nhưng bây giờ thì đã lên đến tầm sáu hoặc bảy tấn
methamphetamine bị tịch thu ở châu Âu.
Đại dịch ma túy là thách thức lớn với các nhà tù ở Séc.
Có đến 30% tù nhân đã sử dụng ma túy đá trong vòng 12 tháng
trước khi họ thụ án.
Tôi sẽ dành cả tuần tới ngồi tù tại Plzeň,
một trong những nhà tù lớn nhất nước,
để tìm hiểu xem họ đối phó với vấn đề ra sao.
Nghe nói nhà tù này có cách tiếp cận táo bạo để đánh bại cơn nghiện,
một chương trình chống ma túy nghiêm ngặt mà tôi sẽ đến tham gia trong tuần tới.
Tôi không biết liệu nhà tù này có thật sự
giúp được những người nghiện thứ ma túy nặng đến vậy không.
Nhưng có lẽ tôi sắp tìm hiểu được rồi.
Nửa số tù nhân, những người ít nguy hiểm hơn,
được hướng dẫn cách tự tìm đường đến nhà tù.
Lần đầu tiên tôi đi bộ để vào tù.
NGÀY 1
Có nhiều dây thép gai hơn cả nhà máy sản xuất dây thép gai.
- Rộng quá. - Đi theo đồng nghiệp của tôi.
Nó làm tôi nhớ đến một nhà tù ở London tôi từng vào
tên là Wandsworth, một trong những nhà tù nổi tiếng nhất nước Anh.
Cảm giác không mấy dễ chịu khi ở tại một nơi khiến bạn nhớ về
một nơi mà bạn đã từng phải ngồi tù.
Rồi, hãy cởi hết đồ đạc ra.
Là người từng có tiền án chung thân, tôi được xem là một tù nhân rất nguy hiểm
và là đối tượng phải chịu khám xét có xâm lấn đặc biệt.
Anh có thể cởi những thứ kia ra.
Tạm thời cứ mặc quần lót đi.
Anh có dùng ma túy không?
Không, tôi không dùng ma túy.
Hãy quay lưng về phía tôi và ngồi xổm ba lần.
Ngồi xuống hết luôn.
Dang tay ra.
Thè lưỡi với tôi nào.
Nhấc lưỡi lên.
Được rồi.
Giờ thì nâng bìu lên cho tôi xem.
Tốt. Được rồi, mặc đồ vào đi.
Khám xét rất kỹ.
Bắt tôi nâng bi lên rồi đủ thứ.
Giờ thì nhận cái chăn này và cho mọi thứ vào trong đó.
Buồng giam của tôi sẽ nằm ở cánh cai nghiện đặc biệt của nhà tù,
nơi mỗi năm có 80 tù nhân được chọn để vào cai nghiện trong mười tháng.
Tôi nghe nói nó kết hợp các quy định nghiêm ngặt
với các hoạt động trị liệu bắt buộc.
- Xin chào. - Khỏe chứ?
Tôi khỏe. Chỗ này hả?
Ừ, đúng rồi.
Nếu có chuyện gì xảy ra thì trên tường có một nút gọi khẩn cấp.
Anh nhấn nút, tôi sẽ đến.
Tạm biệt.
Được rồi. Cậu khỏe không?
- Chào, tôi là Petr. - Petr.
- Chào, tôi là Luca. Vâng. - Cậu khỏe không? Kuba hả? Kuba.
- Chào, tôi là Marek. - Marek.
Cậu có thể dẫn tôi đi một vòng không? Nệm của tôi ở đây phải không?
- Ừ, chỗ này của anh. - Đây là chỗ cậu hả, Petr?
- Phải. - Được.
Đây là chỗ hai người…
Anh ấy ngủ ở đây. Tôi ngủ ở đây.
Và các cậu có một bồn cầu và bồn rửa mặt.
- Không có vòi tắm à? - Không.
Vậy hầu hết các tù nhân ở khu này, nếu không phải là tất cả,
đều nghiện ma túy à?
Ừ, về cơ bản, hầu hết mọi người vào đây
là vì ma túy hoặc là rượu.
Họ đến đây để được chữa trị.
Hãy cho tôi biết thêm về cách hoạt động của chế độ ở đây đi.
Thì kiểu như, họ bắt anh làm công việc dọn dẹp
để quên đi cơn thèm ma túy.
Nếu muốn đạt được gì đó, anh phải ra sức vì nó.
Anh phải tự chỉnh đốn mình.
Nhưng ở đây còn có những người "tốt" nữa, anh biết không?
Chẳng hạn như những tên hotovci đi lòng vòng và tra xét các thứ.
Họ làm như họ là lính canh nên họ thấy họ thượng đẳng hơn anh.
Đó là những kẻ các cậu gọi là chỉ điểm, mách lẻo, hay…
Họ báo lại với lính canh.
Những người bị gọi là hotovci
là nhóm gồm các tù nhân đã hoàn thành chương trình mười tháng
và sau đó được chọn ở lại trong cánh đó
để hỗ trợ và giúp giám sát những người bạn tù của họ.
Chào.
Tôi đã được triệu tập để báo cáo với người trưởng hotovci.
Tôi là Raphael.
Tôi là Mates.
- Mates? - Vâng.
Vậy tôi phải tuân theo những quy định nào?
Tôi cần biết những gì để không bị anh báo cáo?
Ừ thì, tôi đoán quy tắc cơ bản là
khi đi xuống hành lang phải ăn mặc chỉnh tề.
Ngược lại, cấm hút thuốc trong buồng giam. Có phòng dành để hút thuốc.
Nếu bị bắt gặp, anh sẽ bị phạt kỷ luật.
Mỗi ngày hai lần, vào lúc 8:00 sáng
và lúc 6:00 tối, sẽ có một cuộc kiểm tra buồng giam,
và buồng giam phải sạch sẽ, được chứ?
Được, vậy thì cũng khá là… Hiểu rồi.
Ngoài ra, hãy cẩn thận lúc đi ăn trưa,
đừng nói chuyện với bất cứ ai thuộc cánh khác.
Nếu lính gác nhìn thấy, anh sẽ nhận được thông báo kỷ luật vì liên lạc trái phép.
Đó là cách thức hoạt động ở đây.
Nếu không hài lòng với nó, anh sẽ thể báo với văn phòng lính canh
và rời khỏi cánh này.
Ở đây rõ ràng họ rất coi trọng kỷ luật.
Trở lại buồng giam, tôi muốn đảm bảo cho chắc
mình không vi phạm bất kỳ quy định nào.
Khi mặc áo khoác, cậu phải cài nút lại à?
- Ừ. Phải cài. - Cài thẳng hàng?
Tại sao? Có thể xảy ra vấn đề gì? Hậu quả là gì?
Nếu liên tục không tuân thủ luật lệ
và bị lính canh khiển trách, anh có thể sẽ bị biệt giam đấy.
Rất nghiêm ngặt.
Như anh ấy mô tả, họ là một cộng đồng nhỏ.
Họ có luật lệ riêng.
Họ muốn ở lại đây nên họ phải tuân theo những quy tắc đó.
Đây là một nơi ở rất nghiêm túc qua việc họ nhìn nhận
những việc họ làm ở đây rất nghiêm túc.
Và khi nói vậy, ý tôi là chưa gì tôi đã cảm thấy bị kiểm soát rồi,
và đây là cách nó bắt đầu.
NGÀY 2
Đây là buổi sáng đầu tiên của tôi bên trong nhà tù Plzeň ở Cộng hòa Séc.
Cửa buồng giam của chúng tôi được mở vào lúc 5:00 sáng.
Trước bữa sáng, tôi được Petr, Jakub và Marek dẫn đi một vòng.
Một trong những người liên lạc chính của họ ở cánh này
là một thường dân thì đúng hơn là một sĩ quan nhà tù.
Đây là phòng của nhân viên hỗ trợ.
Họ có mặt ở đây gần như cả ngày.
Nếu anh cần thứ gì thì cứ việc tới đây.
Đây là một dạng nhân viên xã hội à?
Là người mà cậu tìm đến để nói về
bất kỳ vấn đề nào cậu gặp phải hay gì đó à?
Đúng vậy.
Tù nhân phải thường xuyên vượt qua bài kiểm tra ma túy
và không như ở khu chính của nhà tù,
họ phải thường xuyên đến gặp cố vấn,
hoàn thành các công việc nhà và các hoạt động trị liệu.
Nếu không chịu hợp tác, họ có nguy cơ bị đuổi khỏi cánh này.
Tôi chỉ đang nhìn hai mảng tường có màu khác nhau.
Tôi đang cố nghĩ xem ý nghĩa thật sự của việc này là gì.
Những người sắp hoàn thành chương trình được ở bên này.
Khi có tiến bộ trong chương trình, anh sẽ được ở trong phòng tốt hơn.
Sau khi lấy vài cuộn bánh để ăn sáng
rồi điểm danh thì công việc thường nhật sẽ bắt đầu
với việc dọn dẹp mọi ngóc ngách trong cánh.
Chẳng biết sao tôi lại có một lính canh đi đằng sau để theo dõi công việc.
Trời ơi, nhìn xem.
Tôi đã đánh mất sự tự tôn của mình.
Đã xong.
- Đã xong! - Đã xong? Xong việc rồi hả?
Nói thật, tôi thấy việc này hoàn toàn vô nghĩa.
Những người đàn ông trưởng thành
đang cố gắng đánh bại cơn nghiện ma túy
lại được chỉ cách quét nhà.
Trong mắt tôi, đây là việc làm rất tầm thường và vô nghĩa.
Cho đến giờ, tôi vẫn chưa có cơ hội tìm hiểu thêm về các bạn cùng buồng giam.
Một người bắt đầu sử dụng và buôn bán Pervitin, món ma túy đá,
từ lúc còn đi học. Marek hiện chỉ mới 22 tuổi.
Cậu biết đọc và viết chứ?
Ừ, cũng biết.
Nhưng cậu vẫn chỉ biết ở mức cơ bản như hồi đi học.
Tôi đã học xong lớp chín ở trong tù
vì đã có bản án đầu tiên khi còn là trẻ vị thành niên.
Rốt cuộc cậu lại trở vào tù
trước khi có thể làm gì đó có mục đích cho đời của cậu hơn.
Tôi lại ngựa quen đường cũ vì chỉ biết làm mỗi việc ấy.
Tôi lại bắt đầu bán ma túy.
Tôi bắt đầu bán hết mẻ này đến mẻ khác
tới khi họ tóm được tôi.
Tôi chẳng có thời gian cho việc học, mà tôi còn chẳng nghĩ về chuyện đó.
Petr cũng từng gặp rắc rối ở tuổi thiếu niên
và bị bắt phải rời xa gia đình.
Lần trước, sau khi thụ án xong và được thả,
tôi đã cưới vợ.
Bản án trước của cậu là gì?
Tội gây thương tích nghiêm trọng.
Vậy cậu đã vào tù mấy lần rồi?
Tôi ngồi tù từ năm 13 tuổi đến năm lên 18,
rồi tôi được ra tù một năm rưỡi,
sau đó tôi lại bị nhốt thêm hai năm rưỡi.
Cậu đã làm gì vào năm 13 tuổi?
Bố tôi là một tên sâu rượu,
ông ấy thậm chí đánh cả vợ con mình.
Tôi đánh nhau với bạn cùng lớp rất nhiều.
Nhiều đến mức họ quyết định nhốt tôi vào tù luôn.
Năm tôi được 18 tuổi, họ thả tôi về, bố tôi đã treo cổ tự tử,
thế là tôi bắt đầu tiêm Pervitin.
Rồi tôi đánh gãy chân một gã,
và thế là họ lại nhốt tôi vào tù.
Khi được thả, tôi thật sự muốn làm lại cuộc đời,
và tôi đã có bạn gái.
Tôi đã cầu hôn cô ấy.
Rồi cô ấy lừa dối tôi.
Cô ấy đã cắm sừng tôi với một gã nên tôi đã đập hắn một trận.
Giờ thì tôi bị kết án đã làm hại đến người khác bốn lần.
Cậu ấy là một người chịu rắc rối.
Còn rất trẻ mà phải gặp rắc rối. Cậu ấy mới 25 tuổi.
Cậu ấy còn cả một cuộc đời phía trước nếu cậu ấy có thể nắm bắt được
những thử thách cần vượt qua vào lúc này.
Tội nghiệp Marek. Cậu ấy mới 22 tuổi,
và không cần cậu ấy nói, bạn cũng có thể thấy rõ cậu ấy lo sợ.
Cậu ấy lo sợ cho tương lai của mình.
Tất cả những người này sẽ ra tù, nơi thử thách thật sự bắt đầu.
Điều này có hiệu quả không?
Vào buổi chiều, tôi và các bạn tù
được dẫn ra ngoài để lao động trong vườn nhà tù.
Các anh đã tự xây hết lối đi này sao?
Không.
- Tôi làm cái này. - Rồi gì nữa?
Và cái này.
Tôi thích thế. Khỏi phải nghĩ
về những điều xảy ra với cuộc đời mình.
Về nỗi buồn và nỗi nhớ gia đình, vân vân.
Tốt hơn cho tâm lý.
Tôi đã gặp gỡ vài tù nhân
có cuộc đời bị hủy hoại bởi ma túy đá,
nhưng chưa gặp ai vào đây vì tội bào chế ma túy cả.
Rồi tôi nói chuyện với một tù nhân tên là Jakub.
Tôi từng là một doanh nhân.
Công việc của tôi là làm phế liệu sinh thái học cho xe cũ
nên tôi có giấy phép nhập khẩu hóa chất mà tôi có thể đường đường chính chính mua.
Anh đã làm công việc gì với Pervitin?
Chúng tôi là một nhóm gồm 24 người.
Chúng tôi sản xuất 105 kg ma túy đá chỉ trong hai năm.
Sản lượng Pervitin như thế là rất nhiều.
Vậy đó là một phần của một nhóm tội phạm có tổ chức à?
Phải, tôi đã cung cấp hóa chất cho họ. Một gã phụ trách việc kiếm thuốc.
Và còn có năm tay bào chế nữa,
chúng tôi giao hóa chất và thuốc cho họ.
- Rồi họ chia tiền. - Hiểu.
Tôi cứ nghĩ nếu tôi bán số hóa chất đó,
vì hóa chất đó cũng được dùng để làm ra pháo hoa
nên tôi không nghĩ làm vậy là phạm pháp.
Nhưng anh biết mình bán hóa chất đó
cho tội phạm có tổ chức để họ sản xuất ma túy đá.
Vậy giá ngoài thị trường của 105 kg Pervitin là bao nhiêu?
Bốn triệu euro.
Vậy thì giờ anh nghĩ sao về việc
những người như anh phải chịu trách nhiệm
cho sự sa ngã của rất nhiều đàn ông và phụ nữ ở đất nước này?
Anh nghĩ sao khi giờ anh vào tù và nhìn thấy rất nhiều người như vậy?
Giờ tôi vào đây, tôi nhìn thấy những người ở đây,
họ đã mất đi gia đình, tiền bạc và công việc.
Anh biết đó, những ai chơi ma túy đá dỏm
sẽ bị sún mất răng.
Chúng tôi tự hào vì đã làm ra
ma túy đá nguyên chất, nguyên khối. Nhìn này.
Đó là tép Pervitin à? Tép ma túy à?
Ừ, là túi ma túy. Phải.
Ừ. May là trong đó không có ma túy. Thôi đành vậy.
Điều đó làm anh thích thú nhỉ?
Người đàn ông cung cấp ma túy
đã hủy hoại cuộc đời của nhiều người thích thú trước một tép rỗng không.
Tôi chẳng thể nào biết được đây có đúng là một tép ma túy
hay chỉ là Jakub có khiếu hài hước kém.
Nếu không có các tay bào chế lớn ở bất kỳ mức độ nào hết
thì sẽ không có ma túy đâu nhỉ?
Và cho đến khi những người như Jakub bị chính quyền bắt,
ma túy vẫn còn tiếp tục được sản xuất.
Nhưng tôi nghĩ anh ấy vẫn chưa hiểu rõ anh ấy nắm vai trò quan trọng như thế nào
đối với sự nghiện ngập của những người đã rơi xuống tận cùng.
Và sẽ luôn có sự khác biệt về thứ bậc
giữa các nhà sản xuất
và những người như Petr,
Jakub và Marek, bạn cùng buồng của tôi,
những đứa trẻ yếu đuối, những thanh niên đã lỡ sa ngã vào thứ ma túy đó.
NGÀY 3
Ừ, tôi được ít mứt, một tách trà, và ít bánh mì.
Tôi chưa kịp có cơ hội uống trà của mình
thì Petr đã vội chuẩn bị cho một việc gì đó rồi.
Ăn sáng xong, ta phải dọn dẹp.
Họ sẽ kiểm tra xem trong đây có bụi không.
Ví dụ như ở đây, trên nóc cửa.
Họ sẽ tìm xem có bụi trên ghế, trên bàn,
dưới tủ, và xem mọi thứ có được dọn sạch sẽ chưa.
Xem ta có xếp giường chưa.
Họ kiểm tra mọi thứ.
Nếu họ tìm thấy bụi thì sao?
Thì anh sẽ bị kiểm điểm, và nếu anh bị ba lần,
họ sẽ đánh "dấu đỏ" và hạn chế anh.
Sau màn điểm danh,
năm người cánh trưởng, tức hotovci, bắt đầu đi săn lùng.
- Đây là các hotovci. - Hotovci.
Họ sẽ vào kiểm tra xem buồng của anh có sạch sẽ không.
- Họ là những người ta không ưa. - Phải.
Nếu ta chưa dọn sạch sẽ.
Vậy nếu anh ấy báo cáo với lính canh,
tù nhân báo cáo với lính canh là buồng giam có sạch hay chưa à?
Đúng vậy.
- Thảo nào mọi người không ưa anh ấy. - Phải.
Tôi biết thêm điều mới mỗi ngày. Đây không chỉ là việc giam giữ.
Mà còn là về tổ chức và kỷ luật.
Ở đây có một nề nếp
mà rõ ràng những người này phải tuân theo vì nếu không,
tôi ngờ rằng họ sẽ bị mất quyền tham gia chương trình này, thậm chí bị phạt.
May mắn thay, ở đây không chỉ có mỗi các quy tắc và dọn dẹp.
Tù nhân còn có các liệu pháp được thiết kế nhằm giảm sự căng thẳng và bạo lực,
chẳng hạn như lớp yoga do một tù nhân hướng dẫn.
Khá đông người dự. Nhiều tiếng càu nhàu, rên rỉ.
Chỗ này hả?
Mates, anh chàng hotovci mà tôi đến gặp vào hôm đầu tiên,
đã hoàn thành chương trình cai nghiện ma túy,
nên tôi muốn tìm hiểu xem nó đã có được tác dụng gì.
Anh ấy lo việc chăm sóc cho bầy cá nhiệt đới của nhà tù.
Anh có biết cách họ hút trộm xăng không?
- Tôi biết. - Anh biết chứ?
Ừ. Nhưng tôi sẽ không làm đâu.
Tôi giỏi hút trộm xăng lắm. Tôi cho anh xem.
Giờ thì đưa tay này.
- Tay này. Phải. - Ừ. Được rồi.
Coi chừng hút phải con cá.
Giờ thì buông ra.
Anh bắt đầu cai nghiện như thế nào? Sao lúc đầu anh lại tham gia?
Cứ mỗi lần tôi bắt đầu dùng ma túy,
tôi lại bắt đầu đi trộm cắp và chạy xe mà không có bằng lái
để chạy trốn cảnh sát.
Cứ thế, lặp đi lặp lại.
Lần cuối anh dùng ma túy là khi nào?
Tôi không dùng ma túy từ khi bị nhốt rồi.
Tôi thật sự rất nghiêm túc, chủ yếu là…
Tôi nghĩ chủ yếu là vì gia đình tôi, vì con trai tôi,
và vì bạn gái tôi, người vẫn còn tin tưởng ở tôi,
mặc dù như mẹ tôi nói, tôi chỉ là một đứa cứ chứng nào tật nấy.
Tôi đang ngồi sau song sắt vì tôi đã chịu phạt bởi hành vi của mình.
Chương trình đó, cánh tù nhân đang cố gắng cai nghiện,
nhưng những lợi ích khác là gì?
Lợi ích lớn nhất chính là
họ thật sự cố gắng giúp anh và họ sẽ làm việc cùng anh.
Các chuyên gia, các nhà tâm lý học và các nhà trị liệu
chăm sóc cho từng người ở đây
và cùng họ giải quyết các vấn đề cụ thể của họ.
Nếu anh nhìn sang những cánh khác ở đây,
họ chỉ biết mỗi ma túy thôi.
Ngày nào nó cũng đầy rẫy ở đó.
Ở đó, họ vẫn đang tiêm chích. Họ sẽ giết người vì ma túy.
Họ chẳng thèm quan tâm chuyện gì xảy ra sau một hay hai tuần.
Hoặc ngay cả khi họ ra tù. Họ chỉ quan tâm đến hiện tại thôi.
Các hotovci, giống Mates, đã hoàn thành chương trình
mà Petr và những người khác đang trải qua,
và họ đã thành công, nên họ được thưởng để vào vai các tù nhân đáng tin cậy này.
Và tôi thấy điều đó khá thông minh. Nó thông minh ở chỗ
nó trao cho họ một trách nhiệm mà có lẽ trước đó họ chưa từng có được trong đời.
Tôi thấy nó thật thú vị vì tôi nghĩ đó là bước đệm
để họ từ bỏ lối sống cũ của mình đó là sử dụng Pervitin
và có lẽ là tham gia vào giới tội phạm.
Hiện tại thì tốt đẹp. Anh ấy đã thành công.
Nhưng thử thách thật sự sẽ bắt đầu khi anh ấy được ra tù.
Dù họ có là hotovci hay không
thì tất cả tù nhân ở cánh của tôi
đều đặn mỗi ngày được cho một giờ vận động ở ngoài sân.
Anh thử xem.
- Tôi hả? - Anh đấy.
Hai thôi.
Hay lắm!
- Nào, cố lên! - Triển nào.
- Chà! - Cố lên nào!
Cố lên!
- Ráng lên! - Cố gắng nào!
Tôi nghỉ tập lâu rồi.
Sân được bao quanh bởi các cửa sổ buồng giam,
và tôi đã nhìn thấy trên kia có thứ nhìn rất khả nghi.
Marek. Sợi dây đi từ buồng trên cùng sang các buồng khác,
đó là cách họ chuyền đồ cho nhau sao?
- Cà phê. Thuốc lá. - Mọi thứ.
Ma túy nữa.
Tôi hiểu rồi.
Có vẻ đó là chuyện đang xảy ra trên đó.
Tôi muốn biết thêm từ bạn cùng buồng, Marek,
về việc cậu ấy đang chống chọi điều gì ở cuộc chiến ngăn mình trước ma túy đá.
Về cơ bản, tôi đã thử gần như mọi thứ.
Đó là ma túy dành cho mọi mục đích.
Khi phê thuốc, anh chẳng cần ăn ngủ gì nữa.
Khỏi cần gì cả. Anh cứ phê thôi.
Nó vẫn mạnh hơn tôi nhiều.
Anh không thoát khỏi nó. Khi nào nó đến thì nó đến thôi.
Anh phải chuẩn bị sẵn sàng cho việc
nó sẽ lại khiến anh hỏng bét. Anh sẽ lại làm hỏng mọi chuyện,
và anh sẽ bắt đầu lại từ đầu.
Họ đã nói về Pervitin. Họ nói đó là thú vui sướng nhất của họ.
Nhưng điều đó làm ta thấy buồn.
Nói thật, tôi có cảm giác cậu thanh niên 22 tuổi này,
định mệnh của cậu ấy là ra khỏi tù và sẽ quay lại với ma túy.
Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu biết vài người ở đây vẫn dùng ma túy
và khéo che mắt cán bộ chức trách.
Nó khiến ta vò đầu bứt tóc nghĩ xem có thể làm gì đây.
NGÀY 4
Nhà tù cho tôi biết, trong các xét nghiệm của hơn 1.300 tù nhân ở đây,
chỉ có 5% là dương tính với ma túy đá hoặc các loại ma túy khác.
Họ nói con số này thậm chí vẫn còn cao hơn họ mong muốn
nhưng tôi đã được nghe nhiều câu chuyện từ chính các bạn tù
về ma túy hiện diện ở các khu chính trong tù.
Nên hôm nay,
tôi sẽ rời cánh cai nghiện để tự mình đến xem.
Tôi được chỉ định làm tại chỗ ở nhà máy,
nơi 300 tù nhân sẽ gia công các lối đi bộ và bậc thang bằng kim loại
cho một công ty tư nhân với phân nửa mức lương tối thiểu ở Séc.
Trong số các công nhân, tôi gặp Larry, người vào đây vì tội trộm cắp.
- Đây là công việc của anh. - Phải.
- Ừ. - Tôi đang cắt…
Tôi đang cắt các dải kim loại này,
rồi ráp các dải này và đĩa này lại với nhau.
Vậy là anh cắt chúng trở thành như thế này.
Đúng rồi.
Để qua đây, họ sẽ đè cho chúng hợp lại với nhau.
Hợp lại với nhau. Và ta có… Đó là…
- Sản phẩm cuối. - Ừ.
Và anh được trả 8.500 koruna một tháng cho công việc này.
- Không nhiều lắm, nhưng biết làm được gì? - Có còn hơn không.
Khi công nhân nhà tù được nghỉ giải lao
cũng chính là cơ hội để tôi đánh giá mức độ của tệ nạn ma túy
tại đây, khu vực chính của nhà tù.
Từ khi vào đây, tôi nghe nói nơi này vẫn còn tệ nạn ma túy.
Đặc biệt, Pervitin là một vấn đề nghiêm trọng.
Các anh có ai dùng ma túy không?
Tôi dùng ma túy, nhưng tôi không nghiện.
Anh cười vì anh ấy nghiện ma túy sao?
Sao họ lại cười anh vậy, Michal?
Tôi chẳng biết. Bọn họ đều nghiện ngập mà.
Các anh cũng nghiện ngập à?
Đôi khi thôi.
Đôi khi thôi. Pervitin hả? Dùng chút Pervitin thôi?
Chúng tôi là người Séc, và "bánh gừng" là một nét văn hóa ở đây.
Thật đáng buồn, nhưng nó vốn là vậy mà, phải không?
Đó chỉ là văn hóa của bọn tôi.
- Phải không, Michal? - Phải.
Cả ba người đang ở đâu trong cái vòng lẩn quẩn nghiện ma túy và phạm tội này?
Nhà tù có thay đổi được con người các anh hay những việc các anh làm ngoài tù không?
Và các anh sẽ làm gì sau khi thụ án xong và được ra tù?
Nhà tù chẳng giúp được gì ở khoản đó. Bọn tôi vẫn sẽ nghiện tiếp.
Ai thích nghiện thì cứ nghiện thôi. Có gì phải nói dối?
Cuối cùng anh cũng nói thật.
Thế là quá đỗi thành thật rồi, đúng không?
Cảm ơn vì sự trung thực của anh.
Hiện tại, những người này có vẻ từ chối việc tránh xa ma túy sau khi được thả.
Nhưng với những ai muốn làm lại cuộc đời,
nhà tù có sẵn các khóa đào tạo kỹ thuật
cho đa dạng các kỹ năng.
Chúng ta đang ở trong khuôn viên của trường dạy kỹ thuật cho dịch vụ nhà tù.
Đây là những xưởng nơi anh sẽ được đào tạo chuyên môn.
Đây sẽ là vị trí dành cho anh.
Chỗ này hả?
Ừ. Đây là bản thiết kế mà ta sẽ làm theo.
Ở trường kỹ thuật này, họ có thể học những bài cơ bản về khoan,
hàn, cũng như đọc bản thiết kế.
Nghĩa là họ có thể áp dụng lĩnh vực này ngay cả khi ra tù.
Họ đã đủ tiêu chuẩn để làm việc này.
Anh tên gì?
- Anthony. - Anthony.
Đây.
Làm thế này.
- Vậy hả? - Ừ.
Tôi làm vậy đúng chưa?
Đúng rồi.
Anh ở nhà tù này được bao lâu rồi?
Hiện tại là đã bốn năm.
Vì ma túy.
"Ma tóe".
Bán ma túy? Hay dùng ma túy?
Không. Bào chế. Làm ra ma túy.
Vậy anh đã vào tù mấy lần rồi?
Bốn lần.
Vậy ba lần kia anh vào tù vì tội gì?
Cũng vì ma túy. "Ma tóe".
- Ma túy. - Lại bào chế ma túy à?
Đúng vậy.
Vậy là anh đã ở xưởng này làm công việc này hai năm rồi.
Nó có ích chứ? Có giúp gì cho anh chưa?
Ừ, có chút. Rồi.
Nó giúp được gì cho anh?
Trước hết, thời gian trôi nhanh hơn.
Kế tiếp, anh được thử những thứ mới lạ. Cả đời tôi chưa từng lao động.
Nên là, với tôi, chuyện này khá thú vị.
Bất kỳ kỹ năng mới nào cũng là một hành trang mới cho chúng ta,
để sau khi ra tù, nếu bạn thích thử tìm một công việc, đó chính là mục đích.
Đó là điều mà nhà tù nên làm. Dạy cho tù nhân những kỹ năng mới.
Việc đó sẽ mang đến cho họ thứ mà trước đó họ chưa từng có trong đời,
và đó chắc chắn là một điều tốt.
NGÀY 5
Hôm nay, tôi sẽ đổi phe
và đi chơi cùng các lính canh.
Trước tiên, họ đến dắt tôi đi
để xem những nỗ lực của họ trong việc chống ma túy xâm nhập.
Vậy giờ tôi sẽ đi đến đâu? Tôi sẽ đến gặp người chỉ huy chó
chuyên tìm kiếm… những món đồ được gửi vào nhà tù
từ gia đình của các tù nhân.
Và con chó đang tìm kiếm thứ gì?
Thuốc phiện, ma túy.
Pervitin, heroin, cần sa.
Tôi vào đó có sao không?
Được.
Xin chào.
Chú chó này thật sự là thứ hiệu quả nhất của chúng tôi.
Nó có thể tìm thấy thứ mà ta sẽ không tìm thấy
dưới một tấm phim chụp X-quang hoặc ở đâu đó.
Vâng, bao thư này vừa được gửi đến hôm nay
nhưng chú chó sẽ kiểm tra nó trước khi nó được kiểm tra tiếp
rồi mới tới chỗ để phát thư cho các tù nhân.
Cần nhiều thứ hơn là một chú chó đánh hơi để ngăn chặn ma túy xâm nhập
vào một nhà tù lớn như thế này.
Hôm nay, lính gác sẽ tiến hành tập huấn chống bạo động.
Ghê thật, nhìn họ có vẻ sẵn sàng để ra trận rồi.
Với hơn 1.000 tù nhân được giam giữ ở đây,
họ phải sẵn sàng khi có rắc rối.
Và hôm nay, tôi sẽ vào vai một tù nhân bạo lực.
Nó gợi tôi nhớ về quãng thời gian tôi ngồi tù
và cảm giác khi phải đối mặt với một lực lượng áp đảo.
Ôi, chết tiệt.
Con chó vừa hạ gục người cuối cùng trong nhóm bạo loạn của tôi rồi.
Dù bạn có đông đảo, dữ dằn
và ra sức đẩy lùi họ cỡ nào đi nữa cũng không quan trọng.
Họ đông hơn. Họ mạnh hơn. Và họ sẽ hạ gục được bạn thôi.
Hồi tôi thật sự phải vào tù,
tôi đã bị đưa vào khu tách biệt quá nhiều lần đến mức tôi không đếm xuể.
Và ở Plzeň này, khu tách biệt là một nơi đông đúc.
Cầu thang hơi hẹp nên hãy cẩn thận.
Thật ra, đó là nơi tồi tệ nhất trong tù
mà một người có thể vào đấy.
Anh có thể trưng dụng được bao nhiêu buồng giam
cho các tù nhân gây rối?
Có 32 buồng.
Hiện tại đều có người hết sao?
Hầu như là có người.
Hãy xem qua buồng này.
Lại đây.
Được rồi. Nó có thể giam giữ tối đa hai tù nhân.
Vâng, hai tù nhân.
Anh có nghĩ trừng phạt tù nhân bằng cách này là điều hữu ích?
Nó có giúp anh quản lý số lượng tù nhân không?
Các tù nhân gây rối nhận ra họ đã làm sai một việc gì đó.
Khi họ quay trở về buồng giam,
tại cánh của họ, thì họ đã học được một bài học.
Và họ sẽ cư xử đàng hoàng.
Anh có biết một tù nhân có thể
phải chịu biệt giam trong thời gian tối đa là bao lâu không?
Còn tùy nữa. Nó còn tùy vào phạm nhân đã làm điều gì nữa.
Tối đa có thể lên đến 28 ngày.
Sự thật phũ phàng về cách họ trừng phạt tù nhân khi biệt giam.
Và tôi biết rõ vì tôi đã trải qua 28 ngày
một mình trong buồng giam riêng biệt như thế mà không được hưởng đặc quyền.
Tôi biết để sống sót được qua một ngày sẽ khó khăn thế nào,
chứ đừng nói là tận 28 ngày.
Bình tĩnh.
Tôi có được phép nói chuyện với ai ở đây không?
Tìm hiểu xem họ cảm thấy thế nào,
họ đã làm gì, có rút học được bài học gì chưa?
Tiếc là lúc này thì không được.
Có một lính canh, không phải anh này,
nhưng có một lính canh ở đó nói thẳng không là không
như thể đang che giấu gì đó.
Liệu anh chàng trong buồng này,
bị nhốt suốt 23 giờ, có rút ra được bài học gì chưa?
Tôi chỉ muốn biết điều đó.
Nhưng bầu không khí đã thay đổi, sự năng nổ đã thay đổi, sự…
Không mấy vui vẻ, nên có lẽ tốt nhất tôi nên ra về.
Ta đi nhé?
- Ừ. - Đi thôi.
Nhưng ở bên cánh cai nghiện,
chế độ nhà tù lại thể hiện một khía cạnh rất khác.
Một số tù nhân tôi đã làm quen
đang tham gia một buổi trị liệu nhóm
với mục đích giúp họ sẵn sàng
để đối mặt với quỷ dữ của họ khi họ được ra tù.
Nếu tôi làm vì bản thân, tôi có thể giải quyết những việc này.
Tôi có quyền buồn bã, tức giận, mất cân bằng chứ.
Tôi có quyền làm việc này. Ai cũng có quyền được đấu tranh.
Nhưng tôi biết tôi có sức mạnh nội lực.
Tôi có thể dựa vào nó
và tôi không cần chìm đắm trong rượu chè hay ma túy.
Nhắc tới bia rượu,
tôi nghĩ ở mức độ nào đó, nó cũng có thể là một liều thuốc.
Rằng nếu ai đó…
Ông tôi thường uống rượu mận vào mỗi sáng.
Ông ấy thì khỏe, nhưng đừng. Người nghiện rượu nên…
Ông ấy đừng nên uống. Ai nghiện cờ bạc đừng nên chơi gì cả,
còn ai nghiện rượu thì đừng…
Tôi từng không muốn lại gần người khác để vui vẻ, cười đùa. Đừng hòng.
Tôi chỉ muốn uống cho say, ngồi ở nhà,
và xem đoạn phim từ đám cưới của tôi…
- Anh cố tình dằn vặt bản thân. - Ừ. Tôi thích vậy.
Tôi tự thích vậy.
Liệu pháp này thật sự giúp được các tù nhân đánh bại cơn nghiện,
nhưng khi về lại buồng giam, tôi tìm thấy cậu bạn cùng buồng trẻ nhất, Marek.
Nhắc lại xem cậu còn ngồi tù bao lâu, Marek?
Tôi đã ở đây được hai năm rưỡi và vẫn còn bốn năm nữa.
Vậy là cậu phải ngồi tù sáu năm rưỡi.
Đó là án tù của cậu, sáu năm rưỡi.
Có một cơ hội rằng sau khi thụ án được một nửa,
với trường hợp của tôi là ba năm, tôi có thể xin thả tự do có điều kiện.
Cậu sẽ xin được chứ?
Chắc là không được đâu.
Tại sao?
Đó là thứ khiến tôi lo.
Tôi vẫn chưa thể ngưng sử dụng ma túy.
Cánh này vốn là nơi không có ma túy mà.
Ma túy có cách xâm nhập vào khắp nơi. Bản chất nó là như vậy.
Chúng có ở khắp mọi nơi.
Có được một cánh như thế này
đã giúp giảm bớt sự nghiện ngập của các tù nhân.
Nhưng nếu bạn đã dùng ma túy
suốt từ khi còn nhỏ, và chúng đã chiếm được cuộc đời bạn,
thì việc từ bỏ nó ở trong tù đã là một trong những nơi khó khăn nhất rồi.
NGÀY 6
Hôm nay là ngày cuối cùng tôi ở trong nhà tù Plzeň.
Cả tuần nay, bạn cùng buồng giam với tôi, Petr, dù đã trải qua nhiều chuyện,
tỏ ra bình tĩnh và thật sự quyết tâm
vĩnh viễn cắt đứt cơn nghiện của mình.
Có gì đó đang tiếp cho cậu ấy sức mạnh
mà không mấy tù nhân nghiện ma túy đá có được.
Giờ là chiều Chủ Nhật, và Petr, bạn cùng buồng của tôi,
đã rủ tôi đến dự lễ nhà thờ.
Cha khỏe không?
Ở trong tù, các con có một lợi thế lớn
là có nhiều thời gian rảnh rỗi để dùng vào việc cải thiện bản thân.
Đây là nơi tội lỗi chấm dứt. Đây là nơi sự đau khổ phai dần.
- Amen. - Amen.
Trước khi lắng nghe Lời thần,
nếu trong lòng con có lời cầu nguyện,
lời tạ ơn Chúa hay lời gì cũng được, cứ nói ra.
Thưa Chúa, con muốn cảm ơn linh mục
vì nhờ có cha ấy, con đã thức tỉnh, nhờ có cha ấy, con đã thấy Chúa trời
và con đã có đức tin.
Xin Ngài che chở cho gia đình con, mẹ con. Xin Ngài che chở cho cả thế giới.
Xin Ngài che chở cho những ai xứng đáng.
Xin kính yêu Ngài là chủ nhân duy nhất. Con xin tôn kính Chúa trời. Amen.
Amen.
- Amen. - Amen.
Tạ ơn Chúa Giê-su, mỗi ngày con đều biết ơn Ngài.
Con xin biết ơn vì mọi điều Ngài đã ban cho chúng con
và biết ơn vì Ngài đã hiện diện. Amen.
- Amen. - Amen.
Cậu thấy thế nào sau khi bước ra khỏi đó?
Cảm giác của cậu sau mỗi buổi lễ là gì?
Được tiếp sức mạnh mẽ.
Tôi thấy mình mạnh mẽ.
Người ta sẽ hạnh phúc hơn khi có được ai đó yêu thương họ.
Và người nào không có tình yêu thì sẽ không có được gia đình.
Ta cần tình yêu. Chúng ta là con người. Chúng ta cần tình yêu.
Và đây là tình yêu dành cho tôi.
Hiểu rồi.
Đã đến lúc chào tạm biệt
với cả ba người bạn cùng buồng của tôi.
Tôi muốn cảm ơn các cậu đã cho tôi cảm thấy được chào đón.
Ở độ tuổi như các cậu, tôi đã từng trải qua hoàn cảnh tương tự,
rồi tôi được ra tù và đã tìm thấy một mục đích khác trước.
Tôi đã tìm được cuộc đời mới.
Các cậu cũng có thể làm được điều đó mà.
Đó có vẻ chính là điều mà cậu muốn, Petr.
Tôi có một ấn tượng rằng
cậu thật sự muốn được thoát ra. Cậu muốn…
Cậu có quyết tâm. Tôi có thể thấy điều đó ở cậu.
Nên cậu có khả năng đạt được điều đó.
Marek và Jakub,
các cậu cũng có cơ hội mà, nếu các cậu thật sự muốn nó.
Rất cảm ơn anh.
Quả là một trải nghiệm tuyệt vời. Bọn tôi sẽ nhớ anh.
Anh đã gợi tôi nhớ rất nhiều về cảm giác ở ngoài tù.
Và tôi sẽ buồn lắm đấy.
- Chúc may mắn nhé. - Cảm ơn anh.
Chúc may mắn, Marek.
Chúc may mắn, Petr.
Bảo trọng nhé. Được rồi.
Càng trẻ thì việc đó càng khó.
Sẽ khó hơn. Nhìn cậu Marek đi.
Mỗi lần tôi nhìn cậu ấy, cặp mắt gấu bông đó
ngước nhìn tôi đầy sự tuyệt vọng,
và dù tôi cứng rắn như thực tế cuộc đời
nhưng tôi cũng mềm lòng như bao con người khác
khi người nhìn vào kẻ khác, nhất là một thanh niên chưa có nhiều cơ hội và nghĩ:
"Chết tiệt, ta còn có thể làm được gì?"
Và bạn muốn nắm lấy tay cậu ấy, chí ít là tôi muốn, và nói:
"Hãy đi theo tôi. Tôi sẽ chỉ cho cậu đi đúng hướng".
Trước khi rời nhà tù Plzeň, tôi muốn đến gặp giám đốc nhà tù,
Đại tá Pavel Kopačka.
Ngài thừa nhận vấn đề ma túy mà nhà tù đang phải đối mặt khó khăn như thế nào?
Tôi nghĩ đây là vấn đề có ở mọi nhà tù trên thế giới
vì tuồn ma túy vào trong cơ sở
dễ hơn nhiều so với việc tuồn một món đồ khác lớn hơn thế.
Chúng tôi cố cho xét nghiệm càng nhiều càng tốt, và nếu có ai dùng,
nếu có người sử dụng ma túy hoặc chất gây nghiện
và bị phát hiện, chúng tôi thường sẽ phạt họ
bằng một trong các hình phạt khắc nghiệt nhất mà nhà tù có thể đưa ra.
Chúng tôi xem đó là một trong những tội nghiêm trọng nhất
mà một tù nhân có thể vi phạm.
Và tính hợp lý của chương trình cai nghiện
ở cánh mà tôi đã vào ở là gì?
Sao chế độ lại nghiêm khắc đến vậy?
Chế độ được thiết lập theo cách đó
là để tù nhân làm quen với những thói quen nhất định.
Nếu họ bị nghiện,
thì họ phải,
theo quan điểm của chúng tôi, họ phải biết tự kiểm soát mình.
Họ phải học nếp sống đàng hoàng,
và họ có thể học được điều đó bằng cách tuân theo các quy tắc.
Ngài nghĩ mình đã đạt được mục tiêu
trong việc giảm số lượng các con nghiện trong tù chưa?
Theo dữ liệu của chúng tôi,
chúng tôi có thể nói rằng trong số những người
đã hoàn thành đầy đủ chương trình cai nghiện,
hai phần ba trong số họ không bao giờ phải quay lại.
Cảm ơn ngài đã dành thời gian. Tôi rất cảm kích.
Nhà tù này có một thách thức lớn với những tù nhân nào vào đây
mà có vấn đề nghiện nặng,
thường là nghiện Pervitin, hay còn gọi là ma túy đá.
Nhưng tôi cũng đã thấy có vài sự chủ động tích cực
ở một số tù nhân đã được trao cho
sự kỷ luật và nề nếp trong cuộc sống của họ.
Nhưng còn với đa số các tù nhân,
tôi nghĩ nhà tù cần phải làm nhiều hơn nữa.
Biên dịch: Hằng Nguyễn