reza.m199069@yahoo.com
يکي از غنائم بزرگ که کارش موسيقيِ کلاسيکه
توي اين خيابون زندگي مي کنه
و صبح و عصر زيباترين ها رو مي نوازه
...در واقع
مي دونم که مردم معمولا بيرون ...از ساختمون توي خيابون مي ايستن
براي شنيدن موسيقيش
و فقط شگفت زده ميشن از نواختنش
و هنوزم توي کارش خبره ست
.هر روز
در اين ساختمان کوچک ،شمالِ لندن
آليس سامر، بانوي واحد شماره ي شش است
دنياي من موسيقيه
به هيچ چيز ديگه اي اهميت نميدم
آليس، تنها زندگي مي کنه
هنوز سلامتيش برقراره
و در 109 سالگي، با تفکري باز خوش شانس ترين فرد دنياست
آليس هر روز عصر ملاقات هايي داره
من هنوزم يه آدم نادونم
دوستاني داره که ميان براي شنيدن داستان هاش
و شايد چيزي از تجربياتش ياد بگيرن
مردم رو دوست دارم. عاشق همه ام
عاشق صحبت کردن باهاشونم
به زندگي ديگران علاقه مندم
معمولا، نواختن رو ساعت ده صبح شروع مي کنم
و وقتي مردم، توي خونه هاشون مي شنون که شروع کردم به نواختن
ميگن: تازه ساعت دهه و شروع کرده
اين باخه
من پر از شادي و سرورم
مثلا، توي خونه م
وقتي به عنوان يه شخص عليل
با اين(واکر)راه مي رم
تنها کسي هستم که مي خنده
هيشکي توي اين خونه نمي خنده
آليس، در سال 1903 در پراک متولد شد
او در ميان بسياري از بزرگان آن زمان رشد يافت
با ماهلر و کافکا دوستان خانوادگي بودند
وقتي ده سالم بود، مادرم منو به يک کنسرت برد
اولين اجرا از دومين سمفوني ماهلر
توي وين بود
ماهلر اونجا نشسته بود
مادرم رفت و شروع کرد باهاش به صحبت کردن
همين شد که يه چند کلمه با ماهلر صحبت کردم
به عنوان يک دختر جوان شروع به پرسش درباره پيانيست هاي مشهوري کرد
که خانواده ش رو ملاقات کرده بودند
"فرانس کافکا"
او يکي از دوستان مادرم بود
ساعت ها با کافکا صحبت مي کرد
ازش پرسيدم: چي مي نويسه؟ چي رو دوست داره؟
اون دوست ما بود
و بعضي وقتا با خواهر دوقلوم و اون
پياده روي مي کرديم
تاريخ اينو ثبت کرده. من فراموش کردم اما
فضاي اون زمان رو به خاطر دارم
روي من تاثير زيادي گذاشت
فکر مي کنم چيزي که توي مدرسه ياد مي گيريم مهمه
اما مهم تر از اون، فضايي هست که درونش زندگي مي کنيم
فضاي فکريِ خانواده تون
توي خونه تون
چيزيه که يه عمر باهاتون مي مونه
"بتهوون"
اون يه معجزه ست
موسيقيش فقط يه آهنگ نيست
پر از محتواست
محتوا، ثروت
کامله
قويه
خارق العاده
آليس با الهام از قهرمانان موسيقيش
تصميم گرفت قدم در راه موسيقي بگذاره
و رفت که موسيقيدان افسانه اي، "آرتور اشنابل" رو ببينه
آيا تصميم درستي گرفته بود؟
"مي خواستم نظرتون رو درمورد توانايي و سطحم بدونم"
:براش شروع به نواختن کردم و اون گفت
تو نمي توني با من آموزش ببيني تو هيچي نمي توني ياد بگيري
زندگي آليس در گردبادي از تمرين و کنسرت مي چرخيد
و سپس يک روز ويولونيستي منحصر به فرد به اون علاقه مند شد
"لئوپولد"
ما "بوتسي" صداش مي زديم
اون يه ويولونيست فوق العاده بود
و زبان ها رو کامل مي دونست
همه چيز رو مي دونست
عاشق دانشش بودم
ما در سال 37 ازدواج کرديم
...و يه بار بهش گفتم
"حالا که ازدواج کرديم"
موقع غروب، وقتي رسيديم خونه اينو بهش گفتم
"حالا که مزدوج شديم"
...در اون لحظه بهش گفتم
اگر زماني زني رو ملاقات کردي که برات بهتر از من بود
مي توني باهاش بري
دوستي ما به جا خواهد موند
مشکلي نيست
اونجا هزاران هزار زن زيبا از همه جاي دنيا وجود داشت
واضح بود که خيلي غمگين بودم
ولي بهش گفتم: مي توني انجامش بدي
سال 1937 بود
و بهترين زمان براي آليس بود
با مردي که دوست داشت ازدواج کرد تبديل به يک ستاره ي موسيقي شد
و با تولد پسرش همه چيز رو به دست آورد
"پسرم"رافائل
شايد سه سالش بود
سه سالشم نبود
همه ي روز رو مي نشست
عاشق اون چيزايي بود که اون زمان بهش مي گفتن گرامافون
و ناگهان يه صداي خيلي عظيم شنيد
پسرم
اون زمان سه سالش بود
با اون صدا شروع کرد به گريه کردن
ازش پرسيدم:چرا گريه مي کني؟
گفت: موزيک خيلي زيبائيه
هميشه اون راه رو احساس مي کردم
هميشه با موسيقي شاد بودم
حتي بدون موسيقي هم شاد بودم
فقط فکر کردن به موسيقي هم باعث خوشحاليم ميشه
يکي از بزرگترين فيلسوف ها گفته
موسيقي کاملترين نوع بيان هنره
ما رو مي بره به يک جزيره ي
پر از صلح، زيبايي و عشق
موسيقي يک روياست
آليس درون روياش زندگي مي کرد
تا وقتي که زمانِ پايانِ روياها فرا ميرسه
در اينجا بهترين دوست من نشسته که در پراگ هم به دنيا اومده
ايشون در زمان جنگ در پراگ بزرگ شد و اجازه مي دم خودش صحبت کنه
پونزدهم مارس 1939 چهارشنبه بود
پدرمون مارو صدا زد. ما سه تا بچه بوديم
ساعتاي شش صبح بود
صداي مهيبي اومد که براي پدرم ناشناخته بود
"بيايين بچه ها. سريع بياين کنار پنجره"
مثل يک زلزله بود
هزاران آلمانيِ موتور سوار با کلاه هاي آهني
براي ساعت ها غرش مي کردن
اما خيلي زود فهميديم که براي تجاوز به چکسلوواکي اومدن
و قانون نورنبرگ رو به آلت دستي در برابر يهودي ها قرار دادند
پدرم مجبور شد به شغل خانوادگيش پايان بده
بطوريکه مجبورش کردن بگه با خواست خودش اينکارو کرده
اونا راديو رو مصادره کردن
حيوون خونگي رو مصادره کردن. سگم رو
چه توضيحي داريد درمورد سگي که مهاجم آلمان ها نيست؟
مجبوره باهاشون بره و نمي تونه توي خونه بمونه
نه. اينه جزئيات کوچکي از زندگيه که خيلي مشکله
هرچقدر يهودي هاي پراگ مقاومت مي کردند، بيشتر و بيشتر تحقير مي شدند
حتي آليس هم در پياده روي هاي روزانه ش با رفي توي پارک، ملعون شمرده مي شد
براي يه مادر خيلي سخت بود
اما من کارمو مي کردم(نواختن)
حتي زير فشار مرگ
.براي نازي ها يکجور موسيقي سرگرم کننده بود فقط براي غير يهودي ها
بنابراين پيانوي مورد علاقه ي آليس رو ازش گرفتن
اما در يک حرکت زيرکانه، تونست پيانوي کوچولوش رو مخفي کنه
توانايي پيانو نواختن، براي آليس به معني همه چيز بود
حتي با پذيرش ريسک خائن بودن
توي آپارتمان من چهارتا خانواده ي نازي زندگي مي کردن
مي دونستم که پسرم با پسر اونا
...توي خيابون بازي مي کرد. دوستاي خوبي بودن
در هر حال، من در اون زمان خيلي پيانو مي زدم
يه بار، زني که از خونه مون مراقبت مي کرد
اومد و بهم گفت: خانم سامر
آقاي هرمان(يکي از همسايه هاي نازي)
ازم پرسيد: چرا اخيرا پيانو نزدي؟
آقاي هرمان گفت: اگه اونا از اينجا برن...!
زنه بهم گفت: هرمان عاشق پيانو زدنته
در اون زمان پيانو نمي زدم اما وقتي اون گفت عاشق پيانو زدنمه
مستقيم رفتم سراغ پيانو قبل از تبعيدمون هم اومد به ديدنم
فرائو سامر". منتقلش کردن به جاهاي دور"
سخته که جمله ي مناسبي درخورش بگم
"براي ساعت ها مي نشستم و به نواختنت گوش مي دادم"
"و لذت مي بردم"
"فکر مي کنم تو از اعماق قلب من سرچشمه مي گيري"
"تو به ما کمک مي کني که بر اين زمانه ي سخت غلبه کنيم"
"به عنوان يک آلماني اينا رو گفت"
وقتي تمام دنيا ديوانه شده بود
آليس هنوز مي تونست انسانيت رو در هر شخص آلماني ببينه
او و مردمش در يک وضعيت فراانساني قرار داشتند
يکي يکي، هرکس در زندگي او(هر يهودي در پراگ)برچيده مي شدند
وقتي گِشتاپو براي توقيف پدرم اومد
او با کُت و کلاهش کنار در ايستاده بود
همه ي ما داشتيم شام مي خورديم و اون فقط يه حرف زد
آروم باش-آرامش قدرته
و اونا هلش دادن بيرون و اين آخر ماجرا بود
و جمله اي که اون گفت، هميشه با من موند و جواب داد
واقعا حقيقته آرامش قدرته
مادرم به جاهاي دور فرستاده شده بود
و من تا آخرين لحظه باهاش بودم
خيلي براي هردومون سخت بود
ما نمي دونستيم کجا فرستادنش
يا اينکه چه اتفاقي براش افتاد
دوران سختي بود
با وجود آزادي اي که آليس در شب عروسيشون به لئوپولد داده بود
او هرگز ترکش نکرد
تا زمان ربوده شدن توسط نازي
عاقبت اومدند سراغ آليس
سي و نه سالش بود وقتي خودش و پسرش رَفي
وارد عجيب ترين مکان در تمام بازداشتگاه کمپ شدند
"دريزشتات" کمپ تدارکاتِ آشويتش
...وقتي نازي ها به قصد تبليغات سياسيي
مي آمدند به جشن يهودي ها
...اين تصاوير گرفته شده تا به جهان نشون بده که چقدر خوب
به يهوديان اروپايي رسيدگي ميشده
زندانيانِ گرسنه اجازه ي سرود و کنسرت داشتند
يادمه که بهم اجازه ي نواختن مي دادن
و فکر مي کردم: حالا که مي تونيم بنوازيم وضعيت خيلي هم فاجعه نيست
موسيقي، موسيقي
اوه اينجايي؟ چطوري؟ چطور پيش ميره؟
دوست يکشنبه هاي من
هر يکشنبه مياد ديدنم
زدنکا" و "آنيتا" اغلب اوقات دوستشون رو ملاقات مي کنند"
.يک پيانيست. يک بازيگر و يک ويولونيست آن ها بازماندگان کمپ هستند
هر روزِ زندگي زيباست
هر روز
ما اينجائيم. مي تونيم درمورد هرچيزي صحبت کنيم
زيباست
در تريزنشتات آليس بيش از صد کنسرت اجرا کرد
همه ي قطعه هايي که از شوپَن در خاطرش بود رو نواخت
...اولين بارم بود که
همه ي درس هاي شوپَن رو مي شنيدم
و يادمه آليس روي سن نشسته بود من در رديف سوم
نماي نيم رخش رو مي ديدم و کاملا شيفته شده بودم
شنيدن موسيقيش توي اون نوع محيط، جادويي بود
بطوريکه شما بهش پي نمي برديد تا زماني که تمام مي شد
و بعد بر مي گشتيد به واقعيت و مي ديديد که کجا هستيد
.و اينکه چقدر مي تونست شما رو حمايت معنوي کنه صرفا يک سرگرمي نبود
همونطور که خيلي از مردم مي گفتند ما توي اوقات خوشي بوديم
ارزشش بيش از گرانبها بود
احساس مي کردم اين تنها چيزيه که کمکم مي کنه
تا اميد داشته باشم مثل يک آئين بود
موسيقي...
خداست
به خصوص در زمانه هاي سخت بيشتر احساسش مي کنيد
وقتي در حال عذاب کشيدن هستيد
اعتقاد آليس به موسيقي، الهامي بود براي پسرش، رَفي
اون توي دسته ي بچه هاي ريزنشتات مي خوند
و تحت حمايت مادر "ذاتن خوش بين"ش بود
او هم زنده موند
ما روي يک تشک مي خوابيديم او بدنم رو لمس مي کرد
وقتي يک بچه به مادرش نزديکه شما براش هرکاري مي کنيد
اون نمي ترسيد من بهش امنيت مي دادم
و هميشه مي خندوندمش حتي بيش از اينکه اون منو بخندونه
آلمان ها در جايگاه شنوندگان مي نشستن و ما روي سن بوديم
و مي رفتيم به مبدا تاريخ به پيشاتاريخ
به زماني که در تمدني معمولي زندگي مي کرديم در يک دنياي متمدن
و اميدوار بوديم که محکوميت و جنگ خيلي زود تموم بشه و برگرديم خونه
اما منطقا، مي دونستيم که آلمان ها مي دونن
ما محکوم به مرگيم
و پيش خودشون مي گفتن: بذاريم بنوازن، بذاريم بخندن
"خيلي زود اون لبخندها از روي چهره هاشون پاک خواهد شد"
"و ما زير چوبه هاي دار خواهيم رقصيد"
لحظه ي با شکوهي بود
مي دونستم که حتي در اين وضعيت خيلي سخت
اون لحظه ها زيبا هستن
هيچ چيزي توي دنياي ما وجود نداره که مطلقا بد باشه
حتي بدي هم زيباست
وقتي که بدونيد به کجا نگاه کنيد
واقعا همينطوره
وقتي مي دونيد که قراره بريد و همه ي شب رو پيانو بنوازيد
يک کنسرت به همراه آدم هاي پير
مردمِ واقعا بيماري مي رفتند به کنسرت
و جوان مي شدند
وقتي که اولين نوت ها نواخته مي شد، مثل يک اسرار بود
مستقيم رسوخ مي کردن توي روحتون
عاشق تدريس شماره يک و دو از قطعه ي شوپن بودم
قطعه ي سي ماژور به سرعت قطعه ي دوم نيست
اما قطعه ي دوم خيلي سريعه انگشت ها به هم نزديکن
پر رنگ و خيلي سريع
اما زندانيان تنها کساني نبودند که به موسيقي آليس گوش مي کردند
حتي نگهبان کمپ هم بهش گوش مي داد
هنوز هم معدود لحظات پر ارزشي وجود داشت
شايد راهي که پيش از اين در زندگي طي کرده رو به ياد مي اورد
بعضي از اون ها مقابل پنجره مي ايستادن
و به موسيقي گوش مي دادن. يکي از اونا بهم گفت
ما هميشه اينجا مي ايستيم و به موسيقي شما گوش مي ديم
بعضي وقت ها شکرگزارم از اينکه اونجا بودم
چون... غني تر از ديگران بودم
گرايش من به سمت يک نوع زندگي ديگه بود
همه شاکي بودن و مي گفتن: اين وحشتانکه
ولي خيلي ام وحشتناک نبود
پدرم عبارات خيلي عاقلانه اي به کار مي برد
همه ي چيزي که تو رو نجات مي ده مي تونه نگرشت باشه
چون هيچ کس نمي تونه اونو ازت بگيره
و فکر مي کنم واقعا حقيقته
نگرش ها وارد نواختن موسيقي ميشن و اين بخش مهم موسيقيه
چون شما مي تونيد توي ذهنتون بدون هيچ کسي ديگه اي به موسيقي گوش کنيد
اين چيزيه که رُخ مي ده
در واقع شما مي تونيد به جهان ديگه اي وارد بشيد
که خيلي دلچسب تر از دنياييه که توش زندگي مي کنيم
بي هيچ شکي مي تونم بگم که ويولون سل زندگي منو نجات داد
چون مي دونم چي داشت توي آشويتز رخ مي داد
بنابراين رفتم اونجا و آماده ي رفتن به اتاق گاز شدم
منظورم اينه که اونجا آشويتز بود اونا اتاق هاي گاز بودن
اما در عوض وقتي رسيدم اونجا يه جور مهموني به راه بود
مردم لباساشون رو در آورده بودن و سرشون تراشيده بود
و روي بازوشون يه شماره خالکوبي شده بود روي بازوي همه شون
و يکيشون ازم پرسيد: چي شده؟ جنگ چقدر طول ميکشه؟
زود تموم ميشه؟ سوال ديگه اين بود که: اسمت چيه؟ از کجايي؟
قبل از بازداشت شدن چيکار ميکردي؟
:و منم مثل احمق ها گفتم
ويولن سل مي زدم واقعا گفتنش مسخره بود
و اون گفت: خوبه تو نجات پيدا مي کني
بنابراين به گروه ارکست ملحق شدم
که کاملا زندگيم رو نجات داد چون اونا هنوز موسيقي مي خواستن
اونا ما رو ننداختن توي اتاق گاز
همه ش همين خب يه منطق هايي توي آلمان وجود داره
دکتر منگلو مشهور که علاقه مند به کار روي دوقلوها بود
"يک مرد خيلي ترسناک"
چون...مي دوني... ما فقط مثل خوک هاي بي ارزش بوديم
شگفت انگيزه. شما مي تونيد روي آدم ها آزمايش کنيد
و ديگه به خوک نيازي نداريد
دکتر منگلو اومد به بلوک موسيقي
در طول روز هرکس مي خواست ميتونست بياد به بلوک موسيقي و يه چيزي سفارش بده
نه تنها براشون مارش مي نواختيم بلکه هر نوع موسيقي ديگه اي
همزمان موسيقي پاپ و اپراهاي تک نفره
و اون دوست داشت که کارهاي"شومان"رو بشنوه
و اتفاقا اين جز فهرست موسيقيم بود
بنابراين شروع کردم به نواختن"شومان" براي دکتر منگلو
وضعيت کاملا پوچي بود خدا مي دونه اون داشت چکار مي کرد
قبل از اينکه بياد و بگه که مي خواد شومان رو بشنوه انگار خودش رو ويران کرده بود
بيشترين چيزي که شما بهش فکر مي کنيد و درموردش حرف مي زنيد
مرگه
فکر مي کنم اکثر آدم هايي که درباره هولوکاست شنيدن فقط دوتا چيز رو ديدن
اتاق هاي گاز، شش ميليون انسان و چيزهايي بين اين دو
اما اصلي ترين چيزها در همون ميانه بود
زنده موندن شما بستگي به نهايت مقاومتتون در اون وضعيت داشت
و وضعيت هر پنج دقيقه عوض مي شد
حتي در پايان بازداشتگاه برگن بلسن
دراز کشيده بودم و داشتم مي مردم سيصد تا بدن اونجا ريخته بود و هيشکي هم جمعشون نمي کرد
به نظر ميومد جنازه ها در حال استراحتن ولي ما هنوز نفس مي کشيديم
هرگز چنين چيزي برام رخ نداده بود اما منم مي تونستم جزء جنازه ها باشم
هرگز احساس يک قرباني رو نداشتم
بيشتر احساس يه ناظر رو داشتم احساس مي کردم هيچ کاري باهام نداشتن
من فقط اتفاقي اونجا بودم و اونجا رو بايد همونطور که بود مي پذيرفتمش
غريزه ي بقا واقعا پيچيده ست
شما يادش نمي گيريد بلکه باهاش به دنيا ميايد
وقتي که واقعا توي جهنم مي افتيد و دوباره برمي گردد
ياد ميگيريد که چه چيزهايي در زندگي مساله ست و چه چيزهايي نيست
و چه موضوعاتي پيش پا افتاده ست
"موضوعات زندگي، روابط انساني" همه ش درباره ي همينه
استراحت چيز مهمي نيست يه آدم مي تونه بدون اونم زندگي کنه
و اين چيزيه که زندگي من رو غني کرده
و سپاسگذارم به خاطر اين تجربه
من توي دنيا احساس تنهايي نمي کنم
همونطور که مي دونيد من نوه هاي زيادي دارم
هر مشکلي رو با من در ميون ميذارن
اما اساسا همه ي اونا توي دنيا تنها هستن
البته در نهايت همه ي ما تنهائيم
تنها به دنيا مي يايم و تنها مي ميريم و احساس مي کنم اگر در دوران زندگي
کسي رو پيدا کنيم که بتونيم اين تنهايي رو باهاش قسمت کنيم
خوشبخت بوديم خيلي خوشبخت
تا وقتي که ميرسيم بر سر دوراهي و اون شخص ما رو ترک مي کنه
بنابراين خوبه که از اون زمان متشکر باشيم
که اون شخص با تو بوده و با تو همقدم بوده به عنوان بخشي از زندگيت
پسرم
نمي تونم توضيح بدم که زندگيم چقدر زيبا بوده بخاطر اين بچه
بعد از جنگ، آليس و رَفي اروپا رو به مقصد اسرائيل ترک کردند
جايي که رَفي دنبال نمونه اي از مادرش مي گشت و مسير موسيقائيش رو گسترش داد
براي نزديک به پنجاه سال ويولونيست مشهور رافائل سامر
در سر تا سر دنيا موسيقي مي نواخت
يک روزِ سه شنبه در اسرائيل يه کنسرت داشت
موقع شب احساس خوبي نداشت و من بردمش بيمارستان
دچار آناستازيا بود مي دونيد که چيه؟
و
مُرد شصت و چهار سالش بود
عذاب نکشيد نمي دونست که مي ميره و
اين يه امتيازه
بايد سپاسگذار باشم که مُرد و عذاب نکشيد
اون نفهميد پير بودن يعني چي
امروز 64 سال گذشته
در اون سه شنبه کذايي نمي دونست که روز بعدش مي ميره
بدون درد
اين بزرگترين معجزه و امتيازه
من روزي صدبار سپاسگذارم از اين موضوع
به خودم بستگي داره که زندگي خوبه يا بد
به خودم بستگي داره نه به زندگي به خودم
هرچيزي خوب و بد داره من به نيمه ي پر ليوان نگاه مي کنم
فکر مي کنم شايد ما زندگي محافظت شده اي داشتيم
زندگي اي که دوباره به ما بخشيده شده اول وقتي متولد شديم و بعد
بعد، وقتي نمرديم و در جهت معکوس زندگي کرديم اين چيزي بود که آلمان ها مي خواستن
و اين به ما يه شانس ديگه داد
فکر مي کنم ما بيشتر از روي غريزه زندگي کرديم
به زندگي به عنوان يک چيز مطمئن نگاه نمي کرديم همه شون توي همچين دنيايي زندگي مي کردن
و خيلي احساس افسردگي مي کردند
حتي امروز هم آليس، موسيقي رو بدون خستگي تمرين و ستايش مي کنه
بعد از يک قرن کار با کيبورد هنوز هم به دنبال کماله
بدون تلاش، شما به هيچ چيز دست پيدا نمي کنيد
وقتي عاشق چيزي هستيد ميليون ها ميليون ساعت بر روي چيزي که عاشقش هستيد کار کنيد
بايد بدون توقف کار کنيد
خيلي از روزنامه نگارهاي آلماني اومدند و مي خواستن بدونن
سوال هايي رو ازم مي پرسيدن
قبل از اينکه وارد اتاقم بشن با شگفتي مي پرسيدن
مي تونيم وارد اتاقتون بشيم؟ از ما متنفر نيستيد؟
جواب من اين بود "من هرگز از کسي متنفر نيستم"
تنفر فقط باعثِ تنفرِ بيشتر ميشه
ما بايد متشکر باشيم از باخ، بتهوون، برامز
شوبرت، شومان
اون ها به ما زيبايي رو اعتا کردن
اون ها به ما زيبايي وصف ناپذيري رو بخشيدن
اونها ما رو خوشحال کردن
آليس سامرِ شگفت انگيز در صد و نه سالگي
قديمي ترين بازمانده ي هولوکاست در دنيا است
...فقط وقتي خيلي پير هستيم
به ارزش زندگي پي مي بريم