Cây cối
hẳn phải là loài cao quý nhất trong toàn thể sinh vật sống.
Một số cây có thân lớn nhất trên trái đất
khiến cho mọi thứ khác trở nên nhỏ bé.
Và đây là loại cây cao nhất trong tất cả các loài cây.
Mọc lên tại các vùng thay đổi theo mùa trên hành tinh này,
các khu rừng tùng này là có diện tích lớn nhất trên trái đất.
Phạm vi trải rộng của chúng vượt cả sự tưởng tượng.
RỪNG THEO MÙA
Đây là vùng tuyết hoang vu ở Bắc Cực.
Chạy dài xuống phía Nam một nghìn dặm từ Cực Bắc.
Đây chính là nơi đầu tiên mà cây cối có thể mọc lên.
Lúc đầu loại cây có quả hình nón mọc lác đác thưa thớt
nhưng chúng nhanh chóng chiếm lĩnh cả vùng đất.
Đây là rừng Tai-ga.
Ở đây số lượng cây rất nhiều
nhiều đến nỗi bằng tất cả rừng cây trên thế giới cộng lại.
Rừng Tai-ga mọc quanh địa cầu và chiếm 1/3 tổng số cây trên trái đất.
Khu rừng này sinh ra thật nhiều lượng khí oxy
mà nhờ vậy, bầu khí quyển của cả hành tinh luôn được tươi mới.
Tại đầu Bắc rừng Tai-ga
mùa cây trưởng thành chỉ có thể xảy ra 1 tháng trong năm.
Một cây có thể mất đến 50 năm mới to lớn hơn so với cây con.
Đó là một thế giới thầm lặng
nơi mà chỉ có sinh vật nhỏ nhoi mới quấy nhiễu.
Nhưng thi thoảng vẫn có những dấu hiệu sự sống.
Và có những câu chuyện được viết lên vùng tuyết trắng này.
Chuyện về dấu chân của cáo Bắc Cực và của con thỏ lén đi theo sau.
Một chị gấu trắng Bắc Cực cùng với 2 con gấu con.
Một số loài thú khó mà nhìn thấy được chúng
và điều đó khiến chúng trông như những linh hồn vậy.
Người ta dù có sống cả đời trong khu rừng này
thì cũng khó có thể bắt gặp một con linh miêu.
Con mèo phải đi lang thang hàng trăm dặm để kiếm mồi
và có thể không bao giờ xuất hiện ở cùng khoảng rừng đó lần sau nữa.
Đó là điều cốt yếu nhất ở nơi hoang dã.
Vì có quá ít con thú mồi ở nơi đây,
cuộc sống của kẻ săn mồi trở nên đặc biệt khó khăn.
Sinh vật sống trở nên hiếm đi bởi có vài loài có thể ăn lá tùng.
Nai sừng tấm Bắc Mỹ là một ngoại lệ.
Do quá trình trưởng thành thật khắc nghiệt
loài cây có quả hình nón này phải bảo vệ thứ lá cây quý giá của chúng
bằng cách tẩm nhựa thông lên trên lá.
Tuy làm mất nước nhưng nó làm cho lá có mùi rất khó chịu.
Ít ra thì còn có hạt của cây có thể ăn được
nhưng hạt lại được bảo vệ bởi lớp vỏ hình nón bên ngoài
và chỉ có kẻ khéo léo mới có thể lấy được hạt.
Cái mỏ khác thường của loài chim mỏ chéo
có thể bẩy lớp vỏ bật ra,
nhờ vậy lưỡi của nó có thể hút lấy hạt.
Loài chim thật là may mắn.
Chúng sẽ bay về phương Nam khi có vụ mùa thu hoạch.
Nhưng vẫn có một loài thú sống thành thạo
trong khu rừng giá lạnh này.
Nó có thể ở lại đây và hoạt động suốt cả năm.
Theo văn hóa dân gian của địa phương,
chồn gu-lô là mối liên hệ với thế giới thần linh
và là con thú lai giữa gấu và sói.
Trong thực tế, nó là con chồn rất lớn.
Tầm vóc đó giúp nó giữ được nhiệt cho cơ thể
nhưng cũng khiến nó phải đi săn nhiều loại thức ăn.
Nó to lớn và mạnh mẽ đến nỗi
có thể dễ dàng hạ gục một con tuần lộc caribu đã trưởng thành.
Với kích thước của nó, nghe nói loài thú này có thể ăn liền một mạch
nên đó cũng là lý do nó còn có tên là "chồn háu ăn".
Tính phàm ăn ở nơi này là một chiến lược rất hiệu quả.
Thật sáng suốt nếu ăn những gì có thể ăn được
và ăn bất cứ lúc nào có thể ăn được.
Thậm chí khi con chồn không thể ăn nổi nữa
nó cất giữ lại thức ăn thừa cho lần ăn sau
bên trong lớp tuyết lạnh xung quanh.
Xuân về trong cánh rừng băng giá.
Loài gà gô rừng cũng có thể tiêu hóa được lá tùng.
Nhưng việc kiếm ăn lại không được quan tâm vào lúc này.
Như những đấu sĩ, các con đực xông vào đánh nhau.
Con nào cũng chỉ có một cơ hội duy nhất để gây ấn tượng với con cái.
Vì thế cả hai đều không thể đánh mất sự tập trung.
Kẻ bại trận bị thương có thể không tránh được cái chết.
Các loài thú cư trú ở vùng hoang dã rộng lớn này
có thể sống và chết đi mà không hề có sự tiếp xúc nào với loài người.
Mong mãi là như vậy.
Rừng phương Bắc có thể là khu rừng lớn nhất trên trái đất
Nhưng muốn thấy được loài tùng đã sống hết khả năng của chúng
chúng ta cần đi cả 1000 dặm về hướng Nam ở nơi này.
Bờ Thái Bình Dương ở Bắc Mỹ.
Vùng đất của loài cây độc cần, cây thông douglas
và cây gỗ đỏ khổng lồ.
Nơi đây, nước không bao giờ bị đóng băng
và cho dù không có mưa
thì lá cây có thể hút hơi ẩm từ sương bốc lên từ biển.
Nguồn năng lượng mặt trời mang lại sức sống cho các khu rừng này
không chỉ trong 1 tháng như ở rừng Tai-ga
mà kéo dài đến nửa năm.
Những cây tùng này mọc nhiều gấp 10 lần so với khu vực Bắc Cực
và chúng sống được cả nghìn năm.
Một lùm cây gỗ đỏ tại California
có đến 3 trong số cây cao nhất trên trái đất.
Cây này cao hơn 100m
bằng chiều cao của tòa nhà 30 tầng.
Những khu rừng này đã mọc từ rất lâu
trước cả khi con người xuất hiện trên trái đất.
Buổi sơ khai của những khu rừng này là cách đây 20 triệu năm
tồn tại trước cả ngọn An-pơ Thụy Sĩ hoặc dãy núi Rocky.
Vật chất sống trong khu rừng tùng to lớn
thì có nhiều hơn ở bất kỳ khu rừng mưa nhiệt đới nào.
Tất cả vật chất đó đều có ở trong loài cây này.
Các vật chất này cũng không thể ăn được như ở khu rừng Tai-ga
do vậy động vật ở nơi đây cũng còn khan hiếm,
dẫu vẫn có sự hiện diện của chúng.
Một chú chồn mactet nâu.
Lúc này là mùa xuân, thời điểm tốt nhất trong năm
để chồn mactet tìm kiếm thức ăn.
Trứng chim là thức ăn tạm theo mùa
và chỉ trong một khoảng thời gian ngắn lại có rất nhiều.
Đôi khi, có thể có quá nhiều ăn không hết.
Nhưng muốn sống dài lâu ở đây,
chồn mactet phải dựa vào nguồn thức ăn khác đảm bảo hơn.
Sóc là phù hợp nhất.
Chúng sinh trưởng nhờ quả thông và mặc dù quả thông có cũng theo mùa
nhưng chúng có thể trữ lại và ăn dần suốt cả năm.
Hai con sóc này còn đang bận giao phối.
Đó là tin vui đối với kẻ săn mồi.
Lúc mất lơ là mất cảnh giác sóc trở nên dễ bị tấn công.
Nhưng lần này, cặp sóc say tình lại được an toàn.
Có một con đơn độc đang dự trữ thức ăn,
là mục tiêu dễ tấn công hơn.
Vào đầu mùa hè cũng là lúc bầy chim cú nâu con đủ lông đủ cánh.
Cú cha mẹ chỉ có thể nuôi bầy con chúng ở đây trong nhiều năm
khi mà mùa chuột đồng vừa đủ cung cấp thức ăn cho chúng.
Đã đến lúc thực hiện cú bay đầu tiên.
Nhảy qua lại từ các cây cao nhất thế giới
thì không dành cho kẻ nhát gan.
Nếu muốn nhảy xuống từ đây cách khá hay để làm là nhảy theo bậc.
Mặt đất không phải là nơi phù hợp cho một con chim cú.
Nếu chú chim này muốn leo lên đến chỗ của nó
chú ta sẽ phải kiên trì thôi.
Còn bây giờ thì hãy làm tiếp một cú bay nhảy khác.
Rừng tùng ở Châu Mỹ có thể chưa phải là nơi có nhiều động vật nhất
nhưng cây cối ở đây thì thật là phi thường.
Cây củ tùng khổng lồ này, thuộc họ loài cây gỗ đỏ,
là vật sống to lớn nhất trên trái đất.
Được gọi với tên Tướng Sherman, nó nặng bằng 10 con cá voi xanh.
Ở trên cao trong ngọn núi gần đó có loài thông vỏ cứng
là loại thể sống lâu đời nhất trên hành tinh.
Một vài cây ở đây có tuổi thọ đến 5 nghìn năm.
Chúng đã có mặt trước khi kim tự tháp được xây dựng
và xuất hiện được 3000 năm trước khi Chúa giáng sinh.
Băng qua đường xích đạo, đến vùng bán cầu nam
có những cánh rừng giống như các khu rừng ở phương bắc.
Ở đây tại Nam Mỹ
loại cây bách tán và cây có gai thì giống như cây tùng ở rừng Tai-ga.
Thay vì lá cây, chúng lại có loại vảy cây không thấm nước
và trái hình nón tuy trông hơi khác nhưng vẫn giữ được cấu tạo chung.
Thay vì chim mỏ chéo,
ở đây có loài vẹt mỏ mảnh chuyên ăn hạt của cây.
Nơi nào mà mùa sinh trưởng lâu dài hơn,
nơi đó luôn có loài cây gỗ đỏ ở phương nam.
Còn ở phương Bắc lạnh giá, những khu rừng Valdivia thuộc Chile
chỉ tồn tại rất ít động vật.
Và đó cũng là điểm tương đồng cuối cùng.
Sau đây là thế giới kỳ lạ của các sinh vật nhỏ con.
Nai pudu, một loài nai nhỏ nhất thế giới
ăn chiếc lá to lớn của cây gunnera.
Con cái trưởng thành chỉ cao có 30 cm
và con của nó thì khó có thể to bằng một con mèo con.
Con đực phải luôn canh chừng.
Có những con thú săn mồi sẽ bắt mất con của nó.
Đây là một con thú nhỏ con khác, mèo kodkod.
Loài mèo nhỏ nhất ở Châu Mỹ.
Con nai pudu con chính là bữa ăn ngon đối với nó.
Vì con nai pudu đực đang canh chừng
nên con mèo kodkod này phải hạ mình để tránh bị phát hiện.
Lũ bướm đêm đang đẻ trứng. Chúng là loài cuối cùng của mùa hè.
Con mèo nhỏ con này ắt phải tóm được chúng.
Không thể lý giải được vì sao loài vật ở đây lại nhỏ như vậy
nhưng dù gì chúng cũng sống bằng nguồn thức ăn khiêm tốn như thế.
Bạn có thể gọi đây là trò chơi mèo bắt bướm.
Lúc mùa đông đến với Chile
cũng là lúc mùa xuân đang về trên vùng bán cầu bắc.
Đây là khu rừng lá rụng sớm ở Homme.
Ngủ suốt cả mùa đông, giờ thì chúng phải trải qua
một trong thời kỳ thay đổi kỳ diệu nhất trong thế giới tự nhiên.
Vào cuối xuân phong cảnh nơi này
được khoác lên một màu xanh tinh khôi.
Thay vì cây tùng, ở đây có loại cây lá rộng
và điều đó làm nên đặc điểm hoàn toàn khác biệt cho khu rừng này.
Nhờ tán rộng nên lá cây ở đây thu được nhiều ánh sáng hơn lá tùng
nhưng chúng cũng mỏng, mềm và ăn được.
Tất nhiên là có loài khác ăn thịt loài ăn lá thôi.
Mùa xuân về trên những khu rừng lá rộng to lớn
tại Đông Âu và vùng Nga Á.
Mấy con vịt Bắc Kinh đang ve vãn nhau.
Con vịt cái làm tổ trong một cái lỗ trên cây.
Mỗi lần đến giờ tất cả rời tổ nó sẽ là con dẫn đường.
Bầy vịt con chỉ mới được 1 ngày tuổi.
Nhảy xuống đất sẽ khá lâu. Xin cho một vài tiếng khích lệ.
Hai con xuống được rồi Bảy con nữa chuẩn bị.
Hai con đâu mất rồi.
Tất cả có mặt đầy đủ và bình an.
Nhưng chúng chưa thể an toàn nếu chưa tới được chỗ có nước
mà ao nước trong rừng thì xa đến cả dặm.
Những ngày tháng 6 là những ngày dài nhất.
Đi suốt bán cầu bắc, những chiếc lá rộng đang mọc rộ lên.
Trên bờ biển phía đông Bắc Mỹ đêm hè nào cũng như nhau
nhưng đêm nay thì lại rất khác biệt.
Sau 17 năm nằm dưới lòng đất
các sinh vật đang bắt đầu trồi lên.
Các con nhộng của loài ve sầu sinh trưởng theo mùa
đã chờ mãi dịp tốt thế này.
Lúc này chúng trông như những thây ma
tiến về cái cây gần nhất và bắt đầu bò lên.
Ban đầu chỉ có khoảng vài nghìn con
nhưng chẳng bao lâu có hơn 1 triệu con đi thành đàn khắp cả khu rừng.
Sự trỗi dậy lớn nhất trên hành tinh của loài côn trùng đang diễn tiến.
Chúng xâm chiếm các cành cây ở trên cao,
tại đó chúng lột xác chui ra khỏi lớp vỏ bên ngoài
rồi khoác lên mình bộ cánh trưởng thành.
Lúc đầu chúng có màu trắng và mềm
nhưng đến lúc bình minh thì chúng hoàn tất sự chuyển hóa.
Sau 17 năm vắng bóng lũ ve sầu
giờ đây khu rừng lan tràn loài côn trùng này.
Các con trưởng thành thì vụng về và rất dễ bị ăn thịt.
Đối với loài rùa và các loài khác trong rừng
đây chính là bữa ăn mà chúng may mắn có được một lần trong đời
và chúng ngốn vào bụng hết sức nhân lúc còn có thể.
Thời gian luôn tàn nhẫn.
Lũ ve sầu không có gì chống cự lại được
và hầu như hiến cả thân xác cho bầy săn mồi.
Từng lớp côn trùng xuất hiện không ngớt
khiến toàn bộ bầy săn mồi no nê muốn vỡ cả bụng.
Và lũ ve sầu vẫn tiếp tục xuất hiện.
Vào lúc bầy săn mồi đã no bụng
những con sống sót được có thể đạt được mục đích của mình.
Sau khi giao phối xong, các con trưởng thành đẻ trứng
và lúc đó nhiệm vụ của chúng hoàn tất.
Chỉ trong vòng vài ngày toàn bộ bầy ve sầu sẽ chết đi
và khu rừng sẽ trở lại yên vắng.
Ve sầu sẽ không được nghe lại
cho đến 17 năm sau.
Sau khi làm mồi cho bầy ăn thịt,
ve sầu còn để lại một món quà cuối cùng cho cả khu rừng.
Các dưỡng chất của một vòng đời ve sầu được hút xuống đất,
và tự nhiên cây cối trong rừng tăng trưởng một cách rõ rệt.
Đây có thể là lượng phân bón duy nhất và lớn nhất trong thế giới tự nhiên.
Ở các khu rừng lá rộng của Đông Âu
ngày bắt đầu ngắn dần.
Một âm thanh ban sơ báo hiệu mùa thu sắp đến.
Con hưu hung đực bắt đầu động dục.
Không khí đang nặng mùi của bầy hươu cái.
Và quy luật thì thật đơn giản.
Kẻ chiến thắng sẽ có được mọi thứ.
Băng qua bán cầu bắc các khu rừng rụng lá đang thay đổi.
Lá cây từng là nguồn thức ăn và là nơi che chở hồi còn mùa xuân
giờ đang rụng xuống đất.
Mùa đông tại các khu rừng lá rộng nước Nga
thì thật đặc biệt khắc nghiệt.
Dẫu vậy vẫn có vài loài hưởng được lợi ích từ sự khó khăn này.
Lũ chim kền kền đen rỉa xác thối của một con hươu
đã chết vì đói hay vì trời lạnh.
Loài chim hung dữ này chỉ là khách ghé thăm.
Chúng bay đến đây từ phương Bắc để tránh thời tiết lạnh ở Siberia.
Một con báo Amur.
Một giống họ mèo khan hiếm nhất trên trái đất.
Mùa đông không phải là bạn thân của loài săn thịt này.
Không còn lá cây để ẩn nấp và hết cả thú mồi con để ăn rồi.
Con cái này còn chịu thêm áp lực kiếm mồi cho đứa con 1 năm tuổi.
Sẽ phải mất thêm 12 tháng nữa con của nó mới đủ khả năng tự lập.
Lũ kền kền đang cãi nhau chí chóe bỏ quên luôn cái xác thối.
Đó là cơ hội quý giá cho mấy con báo.
Vậy mà báo con lại chẳng hề hay biết sự cấp bách của mẹ nó.
Lũ kền kền đã bỏ lại nhiều miếng thịt ngon
nhưng cái xác đã bị đông cứng.
Báo mẹ phải moi móc cái xác để lấy thịt cho con nó ăn.
Chỉ còn lại 40 con báo Amur tại vùng hoang vu này
nhưng con số đó lại đang giảm dần.
Sự khắc nghiệt của mùa đông ở đây cản trở sự sinh trưởng của chúng.
Ở đây một con báo mẹ phải mất thời gian nuôi con trưởng thành lâu hơn
cả loài báo ở Châu Phi.
Báo mẹ cố gắng giữ được con nó thêm một vài tuần nữa
khi mùa xuân đến sẽ mang đến nhiều mồi hơn
và vì thế báo mẹ sẽ đỡ vất vả hơn.
Đối với mọi loài cư trú tại khu rừng theo mùa ở đây
sự chờ đợi lâu dài trong miền giá lạnh sắp sửa kết thúc.
Mùa xuân tại khu rừng rụng lá thì thật là đặc biệt.
Không còn lá che ở trên cao, các tia nắng chiếu thẳng xuống đất
mang hơi ấm đánh thức cây cỏ dậy từ giấc ngủ mùa đông.
Cỏ cây trên mặt đất đang vội vã mọc lên
tranh thủ trước khi lá cây ở phía trên lại mọc ra
và cướp mất hết nguồn sáng của chúng trong một thời gian dài.
Các bông hoa của chúng vừa tô điểm cho mặt đất của khu rừng
vừa đem đến mật hoa ngọt cho loài côn trùng mới xuất hiện.
Hoa xuân nở tại khu rừng lá rụng này thì không giống như
ở các khu rừng tùng hay ở các cánh rừng nhiệt đới.
Chỉ trong vòng vài tuần bức màn lá cây bắt đầu đóng lại
và chỉ có vài tia sáng may mắn mới xuyên qua được khu rừng.
Trên những ngọn cây, lá tán rộng nhanh chóng mọc ra hết cỡ
tranh thủ hưởng thụ cho hết mùa hè còn đang ở lại.
Vài tháng sau đó, ngày lại bắt đầu ngắn lại
lúc đó cây cối ngưng hoạt động, cho lá rụng xuống để chuẩn bị
cho một thời kỳ giá lạnh tối tăm sắp đến.
Những vùng rộng lớn ở Bắc Mỹ trở nên ửng đỏ khi mùa sang.
Hiệu ứng xảy ra thật kỳ vĩ và thật rộng lớn
đến nỗi có thể thấy được từ ngoài không gian trái đất.
Hiểm họa đông cứng vào mùa đông
không phải lý do duy nhất khiến cây phải rụng lá.
Đây là những khu rừng tại vùng nhiệt đới.
Nơi đây ngày thì cũng như đêm.
Nhưng mùa khô thì gay gắt đến nỗi
cây cối không muốn đánh mất đi lượng nước
mà sẽ mất đi vì bốc hơi từ những tán lá rộng.
Do đó, lá cũng buộc phải rụng khỏi cây thôi.
Vào giữa đông, khu rừng này lại giống như một khu rừng ở Châu Âu
nhưng nhiệt độ cao hơn nhiều, và loài thú ở đây thì lại khác biệt.
Đối với các loài vật sống tại các khu vừng gỗ tếch thuộc Ấn Độ
đây là thời gian rất khó khăn
nhưng vị cứu tinh cũng sắp sửa xuất hiện.
Cây mahwa lại sắp ra hoa.
Hoa của nó chứa nhiều mật hấp dẫn không cưỡng lại được.
Cây mahwa chính là ốc đảo trong một sa mạc khô nóng.
Dù là loài thú bay hay là loài leo trèo
thì cũng chưa phải là những kẻ duy nhất ăn loại hoa đó.
Bầy hươu chital đi theo bọn khỉ langur
lượm ăn những cánh hoa rụng xuống đất.
Lũ khỉ chào đón bầy hươu,
bởi lẽ hươu không phải là loài ăn thịt đối với chúng.
Mỗi khi bầy hươu thanh thản, lũ khỉ dưới mặt đất sẽ được an toàn
và có thể lượm lặt thức ăn nằm dưới đất.
Nhưng thật không hay nếu chạy xa khỏi bầy hươu đó.
Vùng Madagascar nhiệt đới.
Đang vào mùa mưa.
Đã đến lúc cây baobab lại trổ lá
và thu thập nước để trữ lại trong thân cây khổng lồ,
để dành cho mùa khô sắp đến.
Hình dạng thời tiền sử của loại cây này là rất đáng nổi danh
nhưng ít ai đã từng chứng kiến được điều kỳ diệu thực sự của cây baobab
bởi điều đó chỉ xảy ra trong đêm và ở trên ngọn cây cao tít.
Thân hút đầy nước, cây baobab chuẩn bị cho nó
một cuộc trình diễn đáng nhớ.
Một khi nở ra, loại hoa nhụy dài này có thể nở hết cỡ chưa đến 1 phút.
Và khi các bông hoa nở rộ thì các loài vật trong rừng thức dậy.
Loài vượn cáo đã nằm lì suốt mùa khô.
Khi mưa có trở lại cũng là lúc nó bắt đầu bận rộn.
Có đến cả chục con ở chung cái lỗ cây nhưng vẫn còn dư nhiều chỗ.
Loài linh trưởng nhỏ nhất thế giới nhỏ hơn cả bàn tay con người.
Trên các cành cây cao, mật hoa baoba bắt đầu tuôn chảy.
Uống thứ chất lỏng ngọt có nhiều năng lượng này
là một cách lý tưởng cho vượn cáo khi khởi đầu ngày mới.
Mật rỉ ra từ nhụy hoa rồi chảy thành giọt xuống cánh hoa.
Nhưng loại mật này không phải để phục vụ cho loài vượn cáo.
Chính loài bướm sâu to xác này mới là kẻ uống mật
mà cây này phải chiết ra cho chúng.
Lúc chúng hút mật và di chuyển từ cây này sang cây khác
bướm sâu sẽ mang theo phấn hoa và thụ phấn cho hoa.
Mật hoa là món khai vị tuyệt vời cho bầy vượn cáo
và lũ bướm sâu là món ăn chính cho chúng.
Bướm sâu rất quan trọng đối với vượn cáo
vì chúng mang lại chất dự trữ mà vượn cáo cần đến
để sống qua được mùa khô cằn cỗi.
Vượn cáo có vẻ là kẻ quấy rối đối với cây baobab.
Vì chúng tiêu diệt kẻ thụ phấn cũng như hút mật của cây
nhưng vượn cáo cũng có thứ để đáp trả lại.
Đó là, khi vượn cáo tóm bắt lũ bướm sâu,
bộ lông của chúng chắc chắn dính phải phấn hoa
do đó vượn cáo cũng trở thành những kẻ đi thụ phấn.
Với sự luân phiên giữa mùa khô và mùa mưa
mang lại những thay đổi cho một số khu rừng nhiệt đới
thì sự thay mùa giữa mùa hè và mùa đông
cũng đem lại sự sống cho nhiều khu rừng ôn đới.
Dù đó là cây có lá hình kim hay là có lá tán rộng
thì chính khả năng sống còn theo sự thay đổi hàng năm
đã cho phép chúng mọc trên nhiều khu vực rộng lớn của trái đất
và làm cho các khu rừng theo mùa
trở thành những khu rừng vĩ đại nhất tất cả.
chiphu@gmail.com [Sub team] www.updatesofts.com